Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 10.3)2.1975 75167 KI. 42a, 12 MKP B43111/04 Twórcywynalazku: Wladyslaw Morytko, Józef Szarek Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Slaska im. W. Pstrowskiego, Gliwice (Polska) Elipsograf Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do kreslenia jednej lub równoczesnie kilku elips o róznych i róznie wzgledem siebie polozonych osiach, jak równiez do równoczesnego kreslenia osi tych elips, zwany elipsografem.. Znane dotychczas elipsografy, polegajace na ruchu odcinka o danej dlugosci, którego konce stale znajduja sie na prostych prostopadlych, kresla tylko takie elipsy, których suma pólosi malej i duzej jest równa dlugosci tego odcinka.Równiez inny typ elipsografu, oparty na tak zwanych kolach Cardana, polegajacy na tym, ze wewnatrz danego kola toczy sie drugie kolo o promieniu dwa razy mniejszym, kresli takze elipse, której suma pólosi malej i duzej jest równa promieniowi duzego okregu.Elipsografy te kresla za jednym razem tylko jedna elipse. Mozliwosc.kreslenia elipsy o róznych pólosiach jest ograniczona w pierwszym przypadku dlugoscia poruszajacego sie odcinka o koncach na prostych prosto¬ padlych a w drugim przypadku wielkoscia promienia wiekszego kola.Celem wynalazku jest skonstruowanie elipsografu umozliwiajacego kreslenie elips o z góry zadanych pól¬ osiach i zadanym srodku, jak równiez kreslenie kilku elips równoczesnie o osiach pod z góry zadanym katem, na przyklad prostopadlych oraz równoczesne kreslenie ich osi glównych i srednic sprzezonych.Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie elipsografu skladajacego sie z trzech kól, a mianowicie sredniego kola o promieniu 2r, kola duzego o promieniu dowolnym R i kola malego o promieniu r, kolejno ze soba zazebionych, z których kolo o promieniu 2r jest polaczone z kolem o promieniu r ramieniem, a nastepnie dwa ramiona lacza srodki kól: o promieniu 2r, o promieniu R i o promieniu r, przy czym do kola o promieniu r jest przytwierdzone ramie zaopatrzone w grafion, a na osi kola o promieniu r znajduje sie pokretlo dla regulacji odleglosci srodków kól 2r i r.W odmianie elipsografu. wedlug wynalazku, z osia kola o promieniu r jest spojona tarcza kolowa zaopa¬ trzona w jeden lub kilka grafionów.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na rysunku, gdzie fig. 1 przedstawia elipsograf z boku, fig. 2 jego widok z góry, a fig. 3 i fig. 4 odmiane elipsografu. Sklada sie on z nieruchomego kola 1 o promieniu 2 r i osi 11, umieszczonego na trójnogu. Z kolem 1 jest zazebione kolo 2 o promieniu dowolnym R, a kolo 3 o promieniu r2 75167 jest zazebione z kolem 2. Stosunek promienia kola 1 do kola 3 wynosi 2 :1. Z kolem 3, którego os jest wsparta na kólku 8 jest spojone ramie 10, do którego jest przytwierdzony grafion 9. Znajdujace sie w srodku kola 3 pokretlo 7 sluzy do zabezpieczenia, aby srodek kola 3 nie zmienial polozenia wzdluz ramienia 4, to jest aby trójkat o ramionach 4, $ i 6 nie zmienial ksztaltu w trakcie okreslenia.Odleglosc srodków kól 1 i 3 oznaczono przez p a odleglosc grafionu 9 od srodka kola 3 przez q. Jezeli kolo 1 jest nieruchome wzgledem plaszczyzny, zas srodek kola 3 lub pokretlo 7 prowadzi sie po okregu o promieniu p, wówczas kolo 2 toczy sie zewnetrznie po kole 1, wprawiajac w obrót kolo 3 i wówczas grafion 9 kresli elipse o pólosiach p + q i p - q. Przy pomocy pokretla 7 reguluje sfe odleglosc srodków kól 1 i 3, czyli zmienia sie p, a poprzez zmiane grafionu 9 na ramieniu 10, zmienia sie takze q. Otreymuje sie wtedy elipsy o róznych pólosiach, przy czym srodkiem elipsy jest w kazdym przypadku os 11 kola 1. Zakres w jakim mozna zmieniac dlugosc pólosi jest zalezny od promienia kola 2 oraz od dlugosci ramienia 10. Im promien kola 2 jest wiekszy tym zakres ten jest wiekszy.W przypadku gdy kolo 1 nie bedzie wsparte na trójnogu, lecz zawieszone na trójnogu obejmujacym caly przyrzad, wówczas gdy ramiona 4 i 10 beda równe, czyli gdy p = q, grafion 9 bedzie kreslil osie elipsy.W odmianie wynalazku, umozliwiajacej równoczesne kreslenie kilku elips o róznych osiach i polozeniach wzgledem siebie, zamiast ramienia 10 laczy sie z kolem 3 tarcze kolowa 13 z umieszczonymi na niej grafionami 9 i 12 lub wiecej, przy czym tarcza 13 znajduje sie ponizej kola 2.Dla ulatwienia nastawienia elipsografu oz góry zadanych osiach, na ramionach 4 i 10 umieszcza sie po- dzialki centymetrowe. PL PL