Pierwszenstwo Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 10.10.1975 74976 KI. 47a1,5/02 MKP F16b 5/02 Twórcy wynalazku: Jan Szewczak, Dariusz Stawiarski Uprawniony z patentu tymczasowego: Biuro Projektów Konstrukcji i Technologii Obrabiarek i Na¬ rzedzi „Koprotech,,, Warszawa (Polska) Lacznik ustalajacy Przedmiotem wynalazku jest lacznik ustalajacy szczególnie do laczenia pakietowego szeregowo wspólpracujacych z soba elementów ukladów, któ¬ rych podzespoly moga posiadac uszczelnienie akty¬ wizujace swoje" przeznaczenie w momencie docis¬ kania laczonych powierzchni, albo do ustalania od¬ leglosci miedzy powierzchniami w przypadku ist¬ nienia koniecznosci zachowania ich niezmiennosci.W przypadku gdy zachodzi koniecznosc pakieto¬ wego laczenia szeregowo umieszczonych elemen¬ tów z uszczelnieniem powierzchni dociskanych pierscieniem, sitosowane sa rózne sposoby realizo¬ wania tego zadania. Uszczelnienie wykonywane jest dla wyeliminowania przenikania poza wymagana przestrzen czynnika roboczego. Polaczenia powierz¬ chni uszczelnianych realizowane sa przy pomocy pierscieni o przekroju kolowym umieszczanych w gniazdach, przez dociskanie do siebie powierzchnia srubami lub wkretami, których osie sa prostopadle do laczonych powierzchni.Stosowane sa laczenia przy pomocy wkretów przechodzacych przez otwory jednej z powierzch¬ ni, a wkrecanych w gwintowane otwory drugiej powierzchni, co ma zastosowanie do laczenia dwu powierzchni. Do laczenia wielu przedmiotów w pa¬ kiet lub blok — na przyklad z uszczelnieniem, stosuje sie dwustronne sruby przechodzace przez otwory przelotowe o osiach prostopadlych do po¬ wierzchni laczonych przedmiotów. Pakiet lub blok laczy sie przez zaciskanie nakretkami wzglednie 10 15 20 25 sciagniecie srubami lub wkretami. Laczenie przy pomocy srub dwustronnych wymaga wykonania otworów przelotowych, co z reguly jest trudne lub nawet, w zaleznosci od wymiarów i konstrukcji czesci skladowym laczonych powierzchni — nie¬ wykonalne. W przypadku róznych dlugosci bloków lub pakietów wymagane sa rózne dlugosci srub la¬ czacych, a wyjecie jednej czesci pakietu zmusza do demontazu calosci. Stosowanie wkretek z usz¬ czelnieniem z gwintem prawym i lewym w dwóch laczonych czesciach wymaga wkrecania ich w kazdy z laczonych przedmiotów, czesto w otwory przewodzace czynnik roboczy.Znane sa równiez elementy, których zadaniem jest uniemozliwienie wzajemnego przemieszczania sie wspólpracujacych elementów, wzglednie usta¬ lenie kierunku ich ruchu. Do realizowania tego za¬ dania sluza wpusty pryzmatyczne, kliny, sprezy¬ ny rozciagane i zaciskane, kolki oporowe, podklad¬ ki, walki mimosrodowe itp. Zastosowanie tych ele¬ mentów w przedmiocie wynalazku jest niekorzyst¬ ne, bowiem nie sa one przystosowane do ustale¬ nia odleglosci miedzy powierzchniami w przypadku istnienia koniecznosci zachowania ich niezmiennosci, co stanowi ich wade.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej wymienionych niedogodnosci przez zaprojektowa¬ nie konstrukcji, która umozliwi unikniecie skom¬ plikowanych czynnosci montazu lub demontazu laczonych elementów w blok lub pakiet zespolów 74 9T074 976 3 urzadzen, jak równiez pozwoli na ustalenie odleg¬ losci miedzy powierzchniami w przypadku istnie¬ nia koniecznosci zachowania ich niezmiennosci.Twórczerozwiazanie polega na zastosowaniu zna¬ nych elementów konstrukcyjnych w nowym i nie stosowanym dotychczas w tych ukladach ich wy¬ korzystaniu. W twórczym rozwiazaniu wykorzysta¬ no znane otwory gwintowane, uszczelniane laczenia otworów przelotowych pierscieniem uszczelniajacym o przekroju kolowym, pryzmatyczne poglebienia wpustowe, wkrety o lbach stozkowych, walki mi- mosrodowe, elementy sprezyste, kolki i tym po¬ dobne.Istota wynalazku jest wykorzystanie znanych, wyzej wymienionych elementów konstrukcyjnych w ich niespotykanymi dotychczas zastosowaniu da¬ jacym zaskakujaco nowe i technicznie pelnospraw¬ ne rozwiazanie.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladowych wykonaniach na zalaczonych rysun¬ kach, z których figura 1 przedstawia laczenie po¬ wierzchni z uszczelnieniem otworu przelotowego pierscieniem uszczelniajacym, przy pomocy elemen¬ tu ustalajacego z nieosiowo w stosunku do osi otworów w laczonych elementach, wykonanymi otworami plytki ustalajacej. Fig. 2 obrazuje la¬ czenie wyzej wymienionych powierzchni przy po¬ mocy plytki ustalajacej jak wyzej przez obrotowa zmiane polozenia mimosrodowych walków przed¬ stawionych na fig. 8. Fig. 3 przedstawia ^wulacz- nikowe wykoiianie przedmiotu wynalazku przy zastosowaniu mimosrodu dociskajacego powierzch¬ nie laczonych elementów. Fig. 4 i § przedstawiaja sprezyste elenienty ustalajace powierzchnie zgod¬ nie z wynalazkiem. Na fig. 6 i 7 uwidocznione sa szczególy elementów przedstawionych na fig. 4 i 5.Fig. 9 jest przedstawieniem w przykladowym wy¬ konaniu plytki ustalajacej a gniazdo wpustowe dla tej plytki -przedstawiaja fig. 6, 7 i 10. Na fig. 10 przedstawione jest równiez wykonanie sprezyste¬ go lacznika ustalajacego z mocowanymi trwale kólkami wpustowymi bedace jedna z odmian przy¬ kladowego wykonania przy równoczesnym omó¬ wieniu na tym przykladzie dwukierunkowego wy¬ korzystania przedmiotu wynalazku jako lacznik ustalajaco — dociskowy i przy dzialaniu odwrot¬ nym jako lacznik ustalajaco — rozwierajacy, co omówione jest w dalszej czesci opisu.Jak to przedstawiono na zalaczonych rysunkach laczone elementy 1 i 2 posiadaja wspólny otwór przelotowy 3 dla przeplywu czynnika roboczego uszczelniony w miejscu styku 4 i 5 plaszczyzn 1 i 2 uszczelka 6 osadzona w gniezdzie uszczelko- wym 7 w jednej z plaszczyzn 1 lub 2, plytke usta¬ lajaca 8 z otworami 9, gwintowane wkrety 10 z lbami 11 osadzone w otworach 14 elementów 1 i 2.Inne, twórcze rozwiazanie na fig. 2 posiada glów¬ ne elementy skladowe jak wyzej z tym, ze za¬ miast wkretów 10 posiada mimosródowe walki 12 osadzone w otworach 9 plytki 8 a swoja czescia mi- mosrodowa 13 wspólpracuje z otworami 14 w ele¬ mentach 1 i 2. Przedstawione w innym wykonaniu na fig. 3 twórcze rozwiazanie posiada laczniki ustalajace 15 i 16 i mimosrodowy walek 17, któ¬ rego obrotowy ruch wzgledem jego osi powoduje B ustalenie plaszczyzn 1 i 2. Konstrukcje przedsta¬ wione ma fig. 4, 5 i 10 maja spelniajace to samo zadanie sprezyste elementy ustalajace 18 bedace inna odmiana laczników ustalajacych przedsta¬ wionych na poprzednich rysunkach. Zgodnie z fig. 0 4 i 5 posiadaja one sprezyste zaciski 19 wchodza¬ ce w gladkie otwory 14 w gniezdzie wpustowym 21 przedstawionym na fig. 6, 7 i 10 elementów 1 i 2, albo kolki 25 osadzone w tych samych otworach 14 jednak przy odmiennie uksztaltowanym laczniku ustalajacym 18. Sprezyste laczniki ustalajace 18 i 18' jak równiez plytki ustalajace 8 sa umieszczane w gladkich gniazdach wpustowych przedstawio¬ nych na fig. 6, 7 i 10, a przylegajac swoimi po¬ wierzchniami 23 do bocznych plaszczyzn 24 gniazd wpustowych 21 przeciwdzialaja ruchom równoleg¬ lym plaszczyzn 1 i 2 a przez ich docisniecie ele¬ mentem ustalajacym 8, 18 i 18' powoduja uszczel¬ nienie pierscieniem 6 kanalów przelotowych 3 wzglednie rozsuniecie plaszczyzn elementów 1 i 2 tworzac stala, nie zmieniajaca sie samoczynnie od- 20 25 45 leglosc 26.Jak to powiedziano wyzej lacznik ustalajacy ma dwukierunkowe zastosowanie. Dociskanie powierz¬ chni elementu 1 i 2 w przypadku gdy tworzace 30 styk powierzchnie 4 i 5 stykaja sie na skutek dzia¬ lania oporów wewnetrznych powierzchni otworów w elementach 1 i 2 w punktach 27 dzialajacych dosrodkowo, albo gdy powierzchnie styczne kolków 25 w otworach 14 elementów 1 i 2 napotykaja na 35 opór kolków w powierzchniach ich styku 28 dzia¬ lajacych odsrodkowo. Tak wiec zgodnie z wyna¬ lazkiem laczniki ustalajace w róznych wariantach ich wykonania sluza do ustalania wzgledem siebie elementów konstrukcyjnych, a szczególnie powierz- 40 chni 4 i 5 elementów 1 i 2 przy pomocy laczni¬ ków 8, 18 i 18' albo moga byc wykorzystywane do ustalania odleglosci miedzypowierzchniowych zespolów lub elementów konstrukcyjnych laczo¬ nych w blok. PL PL