Wynalazek ma na celu udoskonalenie mechanizmów do 'kontrolowania kant z da- nemji sitatyistycznemi lufo ioneimi, W szcze¬ gólnosci nadajje sie przyrzad! wedlug wyna¬ lazku do sprawdzania kart dziurkowanych, uzywanych przewaznie do celów staty¬ stycznych.Przyrzad wedlug wynalazku pozwala la)two i predko sprawdzac trafnosc dziurko¬ wania i jest tani w uzyciu, zapewnia on prizedewlszystkiem znaczna oszczednosc pracy i kart, co osiaga sie w ;siposób naste¬ pujacy.Dotychczas sprawdzanie prawidlowosci dziurkowania kart statystycznych!, po po- przedniem przedziurkowaniu kart na odpo¬ wiedniej maszynie zgodnie z danemi staty¬ stycznemu, odbywa sie zwykle tw ten spo* sób, ze poleca sie innemu pracownikowi sporzadzenie na podstawie tych samych da¬ nych duplikatów kart zapomoca tej samej lub innej maszyny, które naklada sie na¬ stepnie na karty poprzednio przedziurko- wane; biorac nalozone karty pod swiatlo luib w jakikolwiek inny odpowiedni spo¬ sób mjozina ustalic, czy pieirwotne kar¬ ty i duplikaty sa przedziurkowane zu¬ pelnie identycznie: W razie zigodrio- sci oryginalu odklada sie jako prawi¬ dlowe, a próbne karty niszczy; w razie zas niezgodnosci obie karty odklada sie na bok dla poróiwtnania z danemi statystyczne- mifNiniteJGzy yrfih&Lazek czyni zbytecznem spdrzajdzanie kart sprawdzajacych, które zostaja zastapione^ czesciowo siiechanfcz- nym przyrzadem^ czesciowo zas elektrycz¬ nym. Przyrzad ustawia sie zgodnie z temi danemi statystycznemi, wedlug których dziurkowano karty 'do sprawdzania. Po u- stajwieniu maszyny karta do sprawdzania u- mieszcza sie w przyrzadzie kontrolujacym, w którym mozna bezposrednio sprawdzic prawidlowosc dziuii&owaiiia, Wobec czego posilkowanie sie karta sprawdzajaca staje sie zbyteczne. Wproiwadza to oszczednosc na koszcie dziurkowania i wykonania kant.Nastepnie zgodnie z wynalazkiem ma¬ szyna zabpatftije sie jeszcze w odrebny przyrzad, pozwalajacy sprawdzic jednocze¬ snie cala grupe kart, których dziurkowania powtarzaja (sie w zupelnosci lub czesciowo, bez potrzeby ustawiania maszyny dla kaz¬ dej karty. W tym wypadku czesci kontrolu¬ jace dla powtarzajacych sie dziurek zosta¬ ja zaryglowane podczas sprawdzania kart danej grtrpy. Oszczedza ió ebslugiijacemu maszyne prace ciaglego ustawiania 'stale powtarzajacych sie danych.Inny istotny cel iwynalazku polega na zbudowaniu majsizyny do sprawdzania kart, która dawalaby moznosc po ustawieniu cze. »cL kontrolujacych uskuteczniac mozliwie najj szybciej sprawdizanie z nastepnem cod nieciem ich po sprawdzeniu w polozenie pierwotne. Osiaga sie to zapomoca pedalu z przelaczajacym przyciskiem, wystajacym nad powierzchnia pedalu iw ten sposób, ze noga wywiera nacisk naprzód tylko na ten przycisk, wskutek czego przyrzad, |kontedlu- jacy zostaje oswietlony. Skoro sie okaze, ze karta jest przedziurikowana wlasciwie, to pedal opada, (przez co wszystkie usta¬ wione czesci maszyny zostaja zwolnione, i maszyna jest gotowa do nowego spraw¬ dzania.Stosownie do wynalazku masizytia po¬ siada taka budowe, ze wlasciwe urzadzenie kontrolujace mozna szybko zalozyc iw ra¬ me maszyny, gdyz drazki, które prowadza cd czesci nastawniczych maszyny do cze¬ sci kontrolujacych, sa skladane. Jedna z czesci zrtajduije sie w trwalem polaczeniu z dzwignia, prowadzaca do organów na¬ stawniczych masizyny. Obie czesci (kazdego drazka lacza sie zapomoca haczyka.Wreszcie przyrzad sprawdzajacy wy¬ posazony jest w mechanizm, lulatjwiajacy szybkie zakladanie sprawdzanych kart w maszyne.Na rysunkach fig. 1 wyobraza widok calkowitego przyrzadu wedlug wynalazku zfooku, fig. 2 i 4 — 19 wskazuja rozmaite jego szczególy, fig. 3 wskazuje karte po wyjsciu jej z przyrzadu, fig. 11 wskazuje przekrój po limji 11—11 fig. 10, fig. 13 wskazuje przekrój po liraji. 13—13 fig. 12 i fig. 15 wskalzuja przekrój po linji 15 — 15 fig/14.Przyrzad posiada górna rame 1 (fig. 1) i podstawe 2. Do ramy 1 moga byc przyla¬ czone lecz niekoniecznie wsporniki 3, umo¬ cowane w jakikolwiek isposób i podtrzy¬ mujace urzadzenie kontrolujace, oznaczone j ako calosc cyfra 4 i przedstawione w prze¬ krojach na fig. 4, 6 i 7. Z tych rysunków widac, ze kazdy wspornik 3 jest utworzony z jednej isztuki; wsporniki sa polaczone dziurkówatia plyta 5, stanowiaca pokrywe urzadzenia kkjntrokljjacegp i zappatnzona w przedniej czesci w wydluzenie 6 z zagie¬ tym ku dolowi brzegiem 7. Bezposrednio pod plyta 5 (Wsporniki 3 posiadaja na zwró¬ conych ku sobie stronach wewnetrznydi pólkoliste kolnierze 8, które z obu stron dó* cjhodiza do (plyty 5. Do kolnierzy 8 przy¬ mocowana jest oslona 9 o ksztalcie koryt¬ ka. Miedzy wystajacemi ku górze koncami kolnierzy 8 leza poziome kolnierze 10, twp- rzace podpory dla tafli 11 ze szkla przej¬ rzystego lub matowego, pod która w ko¬ rytkowej oslonie sa umieszczone po bokach wsporników 3 lampy 12 zazwyczaj elek¬ tryczne zarówki. Górne tylne konce kolnie¬ rzy sa zaopatrzone w wystepy 13, do fctfr- — 2 —ryeh jest pffcytwierdzona, plyta 14 ze lszeze- linami, odstepy pomiedzy któremu jsa rów¬ ne odstepom pomiedzy dziurkami w ply¬ cie 5. Podobnie wycieta plyta 15 jest przy¬ mocowania do przedniego górnego konca kolnierzy 8 i posiada szczeliny, znajduja¬ ce sie w ipodolbnyicih odstepach, jak i otwo¬ ry w plycie 5, odpowiadajace szczelinom w plycie 14. W ten sposób miedzy iszyba 11 i plyta 5 powstaje komora 17. Karta do spraiwdzenia uklada sie na dziurkowanej plytce 5. Fig. 3 wyobraza karte, która cal¬ kowicie ^jeist oznaczona przez litere C. Po^ siada ona zwykle znaczna ilosc poszcze¬ gólnych kolumn cyfr wydrukowanych pio¬ nowe Mosc cyfr w kazdej kolumnie /docho¬ dzi do 12, które umieszczone sa zgóiry na- dól, 12, lll, 0, 1, Z... 9, jak to pokazano w kolumnie 47 fig. 3. Przez dziurkowanie o- znacza sie na takiej karcie okreslane dane w 'okreslonych jniejiscach kolumny cyfr.Wtedy miejisce cyfry zajmuje dziurka, wy¬ obrazona na fig. 3 czarnym krazkiem 16.Miejsca otworów w plycie 5 odpowiadaja odleglosciom poszczególnych cyfr w ko- lumnajch karty C. Jesli przeto którykol¬ wiek z otworów w. plytce 5 zostanie za- slotniety odpowiednim narzadem w ko- morize 17 i otwór ten odpowiada dziurce w karcie, to w razie oswietlenia kemory lampkami 12, swiatlo nie moze przejsc prizez dziurke w karcie C. Jesli na¬ tomiast zasloniety przez odpowiedni na¬ rzad otwór w (plycie 5 nie odpowiada dziur¬ ce karty, to dziurka ta zostaje od dolu oswietlona i w ten sposób, wskazuje, ze znaiidujaca isie w przyrzadzie kontroluja,- cyui karta zostala przedziurkowana niewla¬ sciwie.Oprawka do osadzenia i przytrzymania karty na plycie 5 sklada -sie z dwóch liste¬ wek prowadnych 18 (fig. 6i 16), przytwier¬ dzanych w jakikolwiek dowolny spesób do górnej powierzchni pomienionej plytki. Li¬ stewki umyslnie nie dochodza do boku E, przez który karty Izastaja wprowadzone, natomiast jednak dpchodza do parnej kra¬ wedzi X plytki 5, przy której wyciagaja sie karty. Listewki sa umieszczone poprzecz¬ nie wzgledem kolumn cyfr, Ka£da prowad¬ nica posiadajwyzlobienie 19 od strony ply¬ ty 5. Wyzlobienia w miejscu 20 zaklada¬ nia ikart sa rozszerzone nazewpatrz, jak wskazuja fig. 7, 16, Karty do sprawdlzenia sa Iprowadzone jw wyzlobieniach 79, pmzy- czem zalozenie tych kart ulatwiaja rozsze¬ rzone nazewnaftrz wyloty 20. Brzeg E do zakladania kart jest zaopatrzony w oporek 21 ksztaltu haka, który jest wykonany z zagietej plytki; do przeciwleglej zas krawe¬ dzi }X przylega .oporowa plytka 22, przy¬ twierdzona do walka 23 (fig. 6 i 7), osadza¬ nego w lozyskach 24, które tworza calosc z (prowadnicami 18 i wystaja ku górze na jednym lich koncu. Umocowana konce w je dnem z lozysk 24 i w wale 23, okalaja¬ ca ten ostatni sprezyna 25 obraca wal w ten sposób, ize oporowa plytka 22 wchodzi w odpowiednie wyciecie 26 krawedzi X plyty 5 (fig. 7), Wprowadzona wiec od strany krawedzi E (plytki 5 karta prze¬ chodzi ppnad oporkiem 21, a nastep¬ nie miedizy odgietemi nazewnatrz i ku górze koncami wyzlobien 19, az do zetkniecia sie z plytka 22 przy krawedzi X plytki 5, poczem karte puszcza s:e, a plytka 22 odpycha ja wtyl wskutek nacisku sprezyny 25 pod qporek 21, na¬ dajac jej w ten sposób wlasciwe polozenie, W celu wyjecia karty z przyrzadu nalezy ja (tylko przesunac w kierunku plytki 22, która sie odchyla i przepuszcza pod soba karte (fig. 9).Otwory w plytce 5 zasuwaja sie draz¬ kami,, z których kazdy jest zlozony z dwu czesci; jedna z nich jest polaczona stale z przyrzadem kontrolujacym, druga zas trwa¬ le z jpddlstawa 1. Pieanwsze z tych czesci 27 sa polaczone stale z jprzyrizadem kontro¬ lujacym irfprzesuwaija sie w iszezelinach ply¬ tek 14 i 15; kazda taka zasuwka 27 jest za¬ opatrzona jia 'dolnej krawedzi w naciecie .— 3 —28, tworzace hak 29, a na górnej krawedzi w zaslonke 30 w ksztalcie poduszki z od¬ powiedniego maiterjalu, tumiesziczanej po¬ miedzy plytami pnowadnemi 14 i 15 i slu¬ zacej do zakrywania jednego z otworów te¬ go szeregu, pod którym slizga sie dana za¬ suwka w zaleznosci od polozenia odnosnej zaslonki.Zasuwki 27 lacza sie hakami 29 z wy¬ cieciami 32 (fig. 17 — 19), znaljdujacemi sie na drugich czesciach drazków lufo zasu¬ wek 31, osadzonych w ramie 1 i zaopa- • trzonychi/w szczeliny 33 z pochylem! spoda¬ mi, które dokladnie przylegaja do pochy¬ lych powierzchni naciec 28, podczas gdy • scianki boczne szczelin zabezpieczaja za¬ suwki 27 od ruchów poprzecznych. Zasuw¬ ki 27 posiadaja wzdluz calej swej dlugo¬ sci duze podluzne szczeliny 34 jednakowej wielkosci, przez które przechodzi listwa pinowa/dna 35, umocowana w ramie glównej 1 i przytrzymujaca zasuwki 31 w ten spo¬ sób, ze moga sie one na niej przesuwac.W zewnetrzna glowice 31 na tylnym koncu kazdej zasuwki 31 wchodzi swem zaokraglonem ramieniem dolnem 39 jedna z szeregu dzwigni 37 (fig. 2), umocowanych na wispólnefj osi 38i wchodzajcych podobne¬ go (jak dolne) ksztaltu ramionami górnemi 40 w glowice miesizczace sie odjpowiednio na przesuwanych czesciach 42. Te ostatnie sluza za klawisze (fig- 5). Kazd&j piono¬ wej kolumnie cyfr na karcie C odpowiada jedna czesc 42, zaopatrzona w podziaike* odpowiadajaca liczbom 12, 11, 0, 1.,... 9 na karcie.Klawisze czyli zasuwki nastawnicze 42 sa icsadzone w górnej czesci raimy glównej 1 (fig- 1)j i nioizna je przesuwac miedzy listwami 43 (fig. 5), utrzymuj acemi je na jednakowych odleglosciach. Listwy 43 przechadza od dolnej strony 45 do górnej strony 44 ramy (fig 1) maszyny, w której sa luanocowane swemi koncami. Zasuwki na¬ stawnicze 42 posiadaja na dolnych krawe¬ dziach boczne wyzlobienia 46, w które wchodza krawedzie listew 43.Do dolnej strony 45 ranty 1 jest przy¬ twierdzona pokrywa 48 (fig. 1, 2), cokol¬ wiek wystajaca pomad listwy 43. Pokry¬ wa ta sluzy do opierania sie podczas pracy.Zasuwki siasrtaiwnicze zaopatrzone sa na zewnetrznej powierzchni w wieksza ilosc poprzecznych naciec 49, a mianowicie dwa¬ nascie, odpowiednio do ilosci liczb w (pio¬ nowej kolumnie karty C. Kazda zasuwka posiada na swej dolnej stronie te sama ilosc naciec 50. Naciecia 49 sa ozmaczone liczbami 12, 11, Q, 1.... 9 odpowiednio dp liczb karity. Przy pracy na maszynie umie¬ szcza isie palec w jednem z naciec 49 i prze¬ stawia izasuwke az do oparcia sie palca o krawedz pokrywy 48. Ruch ten sprowadza odchylenie odpowiedniej dzwigni 37 i wy¬ suwa drazek, zlozony z zasuw 31 i 27, wskutek czego zaslonka 30 podchodzi pod pewien okreslony otwór w plytce 5.Napiete miedzy dolnemi ramieniami 39 dzwigni 37 i dolna strona 45 ramy 1 spre¬ zyny 51 utrzymuja dzwignie 37 w poloze¬ niu inieczynnem, gdy zasuwki nastawnicze zajmuja najwyzsze swe polozenie. Po przedziurawieniu kart sprezyny cofaja sa¬ moczynnie zasuwki w polozenie pierwotne.Do przytrzymania zasuwek 42 w poloze¬ niu czynnem sluza osadzone pad niemi na wspólnej przechodzacej wpoprzek maszyny pod pokrywa 48 osi 53 zapadki zaporowe 52, z których kazda moze zaczepiac gór¬ nym zebem \54 jedno z naciec 50. Na dolny przedni koniec kazdej zapadki 52 dziala sprezyna 55, umocowana drugim koncem w poprzecznym drazku 56, zapewniajac w ten sposób zaczepienie zeba zapadki z dolna powierzchnia zasuwek nastawniczycL W celu wylaczenia kazdej poszczególnej za¬ padki sluza osadzone na wspólnej osi 58 dzwignie 57, podchodzace swemi tylnemi kcncami pod przednie konce zapadek 52 zaporowych i wystajace pnzediniemi konca¬ mi nazewnatrz przez otwór 59 w dlolnej oze- — 4 —sci 45 ramy 1, wskutek czego mozna je na¬ ciskac palcem.Aby mozna bylo wylaczyc wszystkie za¬ padki jednoczesnie po sprawdzeniu karty i przed wprowadzeniem do maszyny na¬ stepnej karty, kazda zapadka posiada skie¬ rowany wdól wystap 60, zakonczony ha¬ czykiem 61. Pnzed wystepem 60 miesci sie poprzeczny walek 62 z listwa 63, opieraja¬ ca sie na wszystkich haczykach 61; opad¬ niecie tylnej ikrawedzi listwy 63 zwadnia odrazu wszystkie zapadki zaporowe 52. Do przestawienia listwy we wlasciwym kierun¬ ku sluzy przymocowane do niej ramie 64, polaczone zapomoca drazka 65 z pedalem 66 (fig. 1, 2), znajdujacym sie iw dolnej czesci podstawy 2 maszyny. Nacisniecie pe¬ dalu odchyla listwe 63 i zwalnia wszystkie zapadki zaporowe 52.Pedal jest zaopatrzony w przelacznik do (zapalania lampek 12 i posiada otwory 68 w czesci 67. Przez jedne z tych otworów, najwlasciwiej zboku, wystaje ku gónze przycisk 69 (fig. 12, 13), przytwierdzony do wolnego konca dzwigni 70 osadzonej na wale 71, na którym jest 72 (fig, 14, 15) z materjalu izolacyjnego; wal 71 obraca sie w oslonie 73, przytwier¬ dzonej do dolnej powierzchni pedalu 67 i okalajacej beben 72, zaopatrzony z jed¬ nej strony na po/wierzchni bocznej w styk 74. Przez boczna scianke oslony przecho¬ dza do wnetrza dwa izolowane trzpienie 75, przyciskane do styku 74 sprezynami 88, la¬ czacemu; je, jako przewodniki pradu, ze sru¬ bami zaciskowemu 76. W polozeniu nie- czynnem bebna 72 trzpien 75, znajdujacy sie w lewej czesci (fig, 14), nie dotyka sty¬ ku 74, gdyz styk ten posiada, jak wskazu¬ je fig. 14, wyciecie z lewej strony. W polo¬ zeniu spokoju beben 72 jest przytrzymy¬ wany sprezyna 77, przymocowana jednym koLicem do konca walu 71, wystajacego na- zewnatrz csilony 73, a drugim — do tej o- staitniej. Za nacisnieciem przycisku 69 wal 71 z bebnem 72 pokrecaja sie za posred¬ nictwem dzwigni 70, i styk zajmuje wska¬ zane na fig. 14 i 15 polozenie, przy którem laczy oba trzpienie 75. Od zacisków 76 prowadza przewodniki (fig. 2 i 12) do lam¬ pek 12 i zródla pradu 79; styk 74 przeto zamyka obwód pradu, doprowadzajac go do zarówek (fig. 12).MaJszyna dziala w sposób nastepujacy.Po wlasciwem wprowadzeniu karty do u- rzadzenia kontrolujacego 4 i nalezytem u- stawiemiu zaslonki 30, poslugujaca sie ma¬ szyna osoba naciska noga przycisk 69, do¬ prowadzajac prad do lampek, które zapa¬ laja sie i umozliwiaja sprawdzenie trafno¬ sci dziurkowania, gdyz. niewlasciwe prze¬ bite oitwory przeswiecaja, nie bedac zakry¬ te nalezaca do danego szeregu zaslonka 30.Po zapaleniu lampek i skontrolowaniu karty zaslonki 30 i zasuwki nastawnicze 42 zostaja cofniete celem wykonania nowego sprawdzania do polozenia pierwotnego. 0- siaga Isie to przez nacisniecie pedalu 66, wskutek czego listwa 63 zostaje odchylona i zwalnia zapadki 52, poczem zasuwki 42 i polaczone iz niemi izapomoca dzwigni 37 i zasuwek 31, 27 zaslonki 30 cofaja sie do polozenia pierwotnego, jak to opisano po¬ wyzej. Po nacisnieciu przycisku, obslugu¬ jaca maszyne osoba musi równiez nacisnac i pedal 66, dzialajac noga, badzto dalej na wskazany przycisk 69, w którym to .wypad¬ ku zaslonki 30 powracaja na miejsca przy plonacych lampkach, badz tez nacisk wy¬ konywa isie na pedal nie w miejscu przyci¬ sku, wówczas lampki gasna.Aby (przytrzymac zasuwki 42 w nada- nem im polozeniu przy sprawdzaniu kart z powtarzajacemu sie dla calej jakiejkol¬ wiek grupy dziurkami, a to celem uniknie¬ cia powtórnego ustawiania urzadzenia dla kazdej karly zkolei, kazda zasuwka 42 jest zaopatrzona w osobna zasuwke zaporowa 80 z wytloczonemu na dclineij :jej powierzch¬ ni zabkami 81, odpowiadajapemi pod wzgle¬ dem liczby i wzajemnych odleglosci nacie¬ ciom 49 w suwakach 42. W przednim kon- — 5 —cu kazdej zasuwki 80 jest osadzony uchwyt 82, zaopatrzony w trzonek 83, na którego dolnym koncu jest umocowany krazek 84, a na górnym—krazek ruchamy 85. Miedzy krazkami 84 i 85 umieszczona jest sprezyna &6. Krazek 85 ma /wieksza srednice, niz wy¬ nosi odleglosc miedzy listwami 43. Dolny koniec uchwytu 82 lefzy na górnej, a kra¬ zek 85 Ha dolnej powierzchni listwy 43, wobec iczeigo sprezyna 86 zaciska zasuwke 80 tua liislbwach 43. W raimie 1 jest umoco- watia listowa poprzeczna 87 tajriej ^ubosci, aby miescila (sie [miedzy dwoma zabka¬ mi 81.W razie póteeby uzycia którejkolwiek zasiiiWki 80, pociaga ®ie ja zapomoca u- chwytu 82 nadól az do qparcia sie o odpo¬ wiednia zasuwke 42 (fig. 5). Wskutek tego jeden ]z zabkótw 81 zahacza listwe po- pnzieczftia 87 i zasuwka zostaje przytrzyma¬ na, wobec czego nie moze coifnac sie. Po zwolnieniu uchwytu 82 (sprezyna 86 zapo¬ biega podniesieniu sie zasuwki, co zabez¬ piecza zaczepianie sie zabkófw 87 z listwa 87. W razie zwolnienia zasuwek 42 poi u- skuitecznianem sprawdzeniu, te z nich, któ¬ rych zasuwki 80 zostaly nastajwione, nie moga powrócic do polozenia pierwotnego, gdyz rygtaja je zasuwki 80. Pozostaja przeto w nastaiwionem polozeniu odpowied¬ nio do sprawdjzenia nastepnej karty. PL