Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.01.1975 73964 KI. 47h,5/14 MKP F16h 5/14 CZY rtLNIA Urzedu Polemowego Twórca wynalazku: Ryszard Graj dek, Marian Tutak Uprawniany z patentu tymczasowego: Politechnika Poznanska, Poznan (Polska) Urzadzenie do przesuwania kól zebatych w skrzyniach przekladniowych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do prze¬ suwania kól zebatych w skrzyniach przekladnio¬ wych, stosowane zwlaszcza w konstrukcjach obra¬ biarek.W znanych dotychczas urzadzeniach, przesuwanie kól zebatych w skrzyniach przekladniowych, w ce¬ lu uzyskania zmiany ich polozenia, nastepuje za pomoca widelek osadzonych na walku, zamocowa¬ nym równolegle lub prostopadle do walka, na któ¬ rym znajduja sie przesuwane kola, przy czym wi¬ delki obejmujace kolo lub zespól kól uruchamiane sa mechanicznie, hydraulicznie lub pneumatycznie.Polozenie robocze kól zebatych po ich przesunieciu ustalane jest za pomoca zatrzasków sprezynowych, które zabezpieczaja je przed niepozadana zmiana polozenia.Znane jest równiez urzadzenie, w którym przesu¬ wanie kól zebatych nastepuje za pomoca cylindra hydraulicznego zamocowanego na koncu walka z kolami zebatymi, obracajacymi sie wraz z tym wal¬ kiem, lub za pomoca cylindra zamocowanego nie¬ ruchomo do korpusu skrzyni przekladniowej w któ¬ rym przesuwny tlok polaczony jest z zespolem kól zebatych za pomoca drazka polaczonego z rucho¬ mym walkiem z kolami zebatymi.Urzadzenia te maja szereg niedogodnosci, gdyz niektóre ich elementy, zwlaszcza widelki ulegaja szybkiemu zuzyciu, a umieszczenie tych urzadzen w skrzyni przedkladniowej powoduje koniecznosc znacznego zwiekszania wymiarów skrzyni oraz jej 15 25 30 ciezaru. Ponadto obracajace sie kola zebate stykaja sie bezposrednio z widelkami, co powoduje strate energii zespolów roboczych obrabiarek. Zjawisko to jest szczególnie niekorzystne, gdy kola zebate w skrzyni przekladniowej osadzone sa na walku pio¬ nowo, gdyz naciskaja swoim ciezarem na podtrzy¬ mujace je widelki, przyspieszajac proces ich scie¬ rania.Zastosowanie cylindrów do przesuwania kól zeba¬ tych wymaga znacznego zwiekszenia wymiarów skrzyni przekladniowej i dostosowania jej ksztaltu do ksztaltu cylindrów.Celem wynalazku jest usuniecie dotychczaso¬ wych niedogodnosci wystepujacych przy przesu¬ waniu kól zebatych, a zwlaszcza zmniejszenie wy¬ miarów skrzyni przekladniowej oraz uproszczenie ukladu przesuwu.Cel ten osiagnieto przez opracowanie urzadzenia, za pomoca którego przesuwanie kól zebatych osa¬ dzonych na walku nastepuje za pomoca medium roboczego na przyklad oleju lub powietrza dziala¬ jacego na tloki umieszczone wewnatrz walka, przy czym tloki obracaja sie wraz z tym walkiem. Usta¬ lanie polozenia kól zebatych nastepuje za pomoca elementów ryglujacych w postaci kulek lub kolków wypychanych do polozenia zaryglowania za pomo¬ ca powierzchni skosnych tloczyska wysuwanego z drazka za pomoca sprezyny.Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawione jest w przykladzie wykonania na rysunku osiowym. 7396473964 W korpusie 1 zamocowany jest walek 2 z prze¬ suwnym zespolem kól zebatych 3, zabezpieczony przed przesuwem osiowym oraz izolowany od oto¬ czenia za pomoca pokryw 4. Zespól zebatych kól 3 polaczony jest z drazkiem 5 za pomoca przetyczki 6, przy czym drazek 5 ma gniazda 7, w których umieszczone sa kolki lub kulki 8 sluzace do ustala¬ nia polozenia tloczyska 9 i posrednio zebatych kól 3. Otwór centralny 10 w walku 2 jest na obydwu koncach poszerzony, tworzac cylindry 11, w których umieszczone sa tloki 12 polaczone z tloczyskami 9, na których umieszczone sa sprezyny 13 przy czym tloczyska 9 zabezpieczone sa przed przesuwaniem za pomoca denka 14.Tloczyska 9 maja od strony tloków 12 wybranie z powierzchniami skosnymi, sluzacymi do wpycha¬ nia kulek 8 w gniazda 7. Pomiedzy denkiem 14, a nieruchomym przewodem 15 jest luz, zapewnia¬ jacy swobodny obrót walka 2. Kulki 8 rozparte koncówka tloczyska 9f wystajace czesciowo na ze¬ wnatrz drazka 5, opieraja sie o sciany gniazda 7 w walku 2 i zabezpieczaja zebate kola 3 przed ru¬ chem w prawo, w jednym zespole a przed ruchem w lewo w drugim zespole.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace: przesuw zebatych kól 3 na przyklad w prawo nastepuje pod wplywem dzialania medium roboczego na przyklad oleju lub powietrza doprowadzanego do urzadze¬ nia pod cisnieniem lewym przewodem 15, które przesuwa tlok 11 z tloczyskiem 12 w prawo. Od momentu, gdy czolo tloczyska 9 oprze sie o dno prowadzenia tloczyska 9 w drazku 5, rozpoczyna sie ruch drazka 5 wraz z zespolem zebatych kól 3, przy czym kulki 8 zostaja wepchniete w wybranie tloczyska 9. Pod koniec ruchu drazka 5, kulki 8 10 15 20 25 30 35 drugiego zespolu osadzone na przeciwleglym koncu drazka 5 zostaja wysuniete na zewnatrz pod dzia¬ laniem sprezyny 13 i rygluja zespól zebatych kól 3 przed przesuwaniem sie w lewo. Dalszemu rucho¬ wi zespolu kól zebatych 3 w prawo zapobiega prze¬ tyczka 6 lub element oporowy na walku 2. Przesu¬ wanie zespolu zebatych kól 3 w lewo nastepuje w sposób identyczny przez doprowadzenie medium pod cisnieniem do prawego tloka 16.Po dokonaniu przesuniecia zespolu zebatych kól 3 mozna obydwa przewody doprowadzajace medium polaczyc z atmosfera. Dzieki temu przy zastosowa¬ niu sterowania preselekcyjnego mozna latwo opero¬ wac preselektorem, równiez odcietym od przewodu doprowadzajacego medium robocze pod cisnieniem.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc stosowane przy poziomym i pionowym ukladzie walków. PL PL