Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 09.12.1974 73755 KI. 31 b2, 7/02 MKP B22d 7/02 Twórcywynalazku: Witold Szczepanski, Wenangusz Przybytniowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Huta Malapanew — Przedsiebiorstwo Panstwowe, Ozimek (Polska) Sposób bimetalicznego odlewania zwlaszcza hutniczych walców i zestaw odlewniczy do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób bimetalicznego odlewania zwlaszcza hutniczych walców i zestaw odlewniczy do stosowania tego sposobu. Walce odlewane tym sposobem stosowane sa do walcowania blachy, tasm i profili i charakteryzuja sie tym, ze rdzen walca jest miekki, a powierzchnia twarda.Obecnie walce bimetaliczne odlewane sa w formie majacej wneke uformowana na ksztalt zewnetrzny odlewanego walca. Wneka zostaje zalana tworzywem z metalu twardego, a nastepnie po odczekaniu, w czasie którego warstwa metalu przylegajaca do scianek krzepnie, wówczas przez srodek formy poprzez syfon zalewa sie forme metalem miekkim, który wypiera ze srodka odlewu nieskrzepniety jeszcze metal twardy i w ten sposób powstaje z zewnatrz odlewu warstwa twarda a wewnatrz nowa miekka. Sposób ten ma szereg wad. Grubosc warstwy zewnetrznej jest rózna dla kazdego przypadku odlewu, a ponadto nierównomierna i co gorsza niemozliwa do stwierdzenia. Jest to powodem wielu wybraków i to zarówno z tego powodu, ze warstwa zewnetrzna metalu jest za cienka, co powoduje szybkie zuzywanie sie walca lub jest za gruba, co jest powodem pekania walca. Ponadto duza czesc metalu twardego wysoko stopowego jest tracona, gdyz wyplukuje sie ja metalem niskostopowym przez co powstaje kilku tonowy wybrak metalu o nieustalonym skladzie stopowym trudny do wykorzystania i stanowiacy zlom majacy ciezar równy ciezarowi odlewu.Celem wynalazku jest uzyskanie odlewu bimetalowego zwlaszcza na walce hutnicze majace okreslona grubosc scianki zewnetrznej jak i zastosowanie sposobu odlewania zapobiegajacego utracie metalu ponad konieczne minimum.Cel ten zostal osiagniety przez to, ze do znanej wlewnicy lub formierskiej skrzyni wstawia sie metalowa przegrode, na przyklad w postaci rury, która stanowi granice miedzy jednym a drugim metalem, a nastepnie powstale odgraniczone metalowa przegroda przestrzenie, zalewa sie jednoczesnie kazda oddzielnie odpowiednim metalem lub stopem. Przestrzen miedzy przegroda a formierska masa nalezy zalewac przez symetrycznie ulozone wlewy, usytuowane nieco ponizej górnej krawedzi metalowej przegrody.Tym sposobem odlewany bimetaliczny walec hutniczy lub inny element pozwala na otrzymanie wlasci¬ wych grubosci warstw odlewu, ilosc metalu odlana na powierzchni zewnetrznej odpowiada zapotrzebowaniu, nie73 755 2 wystepuje utrata metalu wyplywajacego z formy a ponadto nadlew moze byc wykonany z dowolnie wybranego, najekonomiczniejszego metalu. Ekonomiczne i pewne technicznie wykonanie bimetalicznycli walców pozwoli na ich bardziej powszechne stosowanie, a co jest efektem nowym i dodatkowym przegroda pozwala na stosowanie róznych grubosci materialu zewnetrznego przy jednakowych ksztaltach walca lub tez stosowanie przegród dla zmiennych ksztaltów walca, dajacych zadana grubosc warstwy zewnetrznej. Ponadto stosujac przegrody mozna komponowac odlewy wielometaliczne.Wynalazek jest blizej objasniony w przykladzie wykonania pokazanym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zestaw do odlewania bimetalicznego w przekroju pionowym, fig. 2 przedstawia zestaw w przekroju poprzecznym oznaczonym literami AA na fig. 1 a fig. 3 przedstawia fragment zestawu, w którym przegroda ma ksztalt zmienny dostosowany do zmiennego ksztaltu walca, w przekroju pionowym.Zestaw odlewniczy wedlug wynalazku stanowi formierska skrzynia 1 znanej konstrukcji, wylozona znana formierska masa 2, w której uformowany jest odlewany przedmiot, na przyklad, walec hutniczy. U dolu odlewu ulozona jest podstawowa plyta 6, na której spoczywa odpowiednio ustawiona przegroda 3 wykonana dla walców z rury metalowej, o skladzie zblizonym do jednego z metali lub innym odpowiednim. Przegroda 3 w czasie odlewania winna byc przez oba metale zewnetrzny i wewnetrzny nadtopiona, ale nie moze nastapic przerwa w oslonie, gdyz spowodowalo by to wymieszanie sie metali i nie trafiony odlew, praktycznie wybrak. Dla prawidlowego ustawienia przegrody 3 stosuje sie trzymacze 11 znanej konstrukcji zamocowane do niej ido formierskiej masy 2. Przegroda — rura 3 dzieli przestrzen we wlewnicy na zewnetrzna 4 i wewnetrzna 5. Czesc zewnetrzna 4 jest polaczona symetrycznymi wlewami 12 doprowadzajacymi, umieszczonymi na wysokosci górnej powierzchni przegrody 3 i polaczonymi okreznica 10, do której prowadzi wlew 8. Wlew 7 metalu wewnetrznego prowadzi bezposrednio do srodka formy przez nadlew 9. W przypadku gdy walec ma ksztalt zmienny a wymagana jest warstwa twarda na calej powierzchni, przegrode wykonuje sie ze zwezeniem 13 pokazanym na fig. 3 dla uzyskania zmiennego przekroju miekkiego rdzenia i odpowiedniego zmiennego przekroju warstwy twardej. Wlewy 7 i 8 winny miec leje odpowiednio od siebie oddalone dla umozliwienia jednoczesnego nastawienia dwu kadzi zalewowych ze stopami stali. Jest rzecza oczywista, ze mozna wykonac dwie przegrody 3 i uzyskac wielowarstwowy odlew z róznych metali lub gatunków stali.Stosowanie wynalazku jest latwe i proste.Polega na ustawieniu wlewnicy z przegroda 3 i ustawieniu kadzi nad lejami wlewów 7 i 8 z odpowiednimi metalami lub stopami stali i jednoczesne otwarcie wylewów kadzi i równomierne zalewanie obydwoma metalami formy.Wykonanie walców bimetalicznych sposobem wedlug wynalazku jest ekonomiczne, pozwala na scisle rozgraniczenie poszczególnych metali, a tym samym uzyskanie odpowiedniej grubosci warstwy twardej na walcu.Pozwala na wieksze wahania temperatur zalewanych metali, gdyz nie wplywa to ujemnie na jakosc walców.Odlewane tym sposobem walce nie wykazuja wad, tym samym zmiejsza sie ilosc wybraków. Wynalazek pozwoli na rozszerzenie stosowania walców bimetalicznych, spowodowane uproszczeniem ich odlewania. Wynalazek spowoduje oszczednosc okolo 40% stopów niklu, chromu i innych metali szlachetnych przez zaoszczedzenie strat, powodowanych dotychczas przez wyplukiwanie jednej stali druga. Ponadto wynalazek pozwoli na stosowanie polaczen stali i zeliwa co dotychczas bylo bardzo trudne. PL