Wyrabianie wypuklych czesci blaszanych odbywalo sie dotychczas przez wytlaczanie i wyciagainie w tlocizarkach, zapomoca do¬ datnich i ujemnych narzedzi lub przez t. zw. walkowanie. Pierwszy ze wspomnianych spo¬ sobów daje sie uzyc tylko do pewnych roz¬ miarów blach. Dla wielkich czesci blasza¬ nych musi byc cisnienie tak wielkie, ze spo¬ sób staje sie nieekóinomicztfiy, a takze z teich- niaznych wzgledów niemoizliwy, z powo¬ du niemozliwosci sporzadzenia potrzebnych form prasy. Walkowanie, gdzie blacha z po¬ moca krazka tlocznego, w postaci kuli lub walkowato uksztaltowanego wtlaczana by¬ la w wydrazona forme, da sie zastoisowac wtedy, gdy przejscia w forme wydrazona przebiegaja zwolna1, zas przy glebszych wy¬ drazeniach wymaga ten sposób wiele opera- cyj, skutkiem czego staje sie wtedy rozcia¬ gly i drogi.Niniejiszy wynalazek usuwa te niedogod¬ nosci, przy obydwu wyzej wTspomnianyeh znanych sposobach, przez to, ze obrabiana blacha, pomiedzy odwijajacem sie profilo- wanem narzedziem wyciagajacem! a odpo¬ wiednia przeciwforma, zostaje wyciagnieta na, dowoLny ksztalt, przyczem przeciwforma otrzymuje zewnetrzny ksztalt gotowej cze¬ sci blaszanej, zas narzedzie wyciagajace po¬ wierzchnie odpowiednia do wewnetrznego ksztaltu czesci blaszanej. W pewnych wy¬ padkach moze byc powierzchnia obwodowa lub powierzchnia narzedzia wyciagajacego^ lub przeciwformy przerwana miejscami wy- drazomemi lub posredniemi. Ten sposób, któ¬ ry moze byc wykonany maszynowo takze niewycwiczonemi silami roboczemi, ma te zalete, ze wystepujace cisnienia pozostaja w bardzo umiarkowanych granicach, wy^ starcza przeto prawie jedna czynnosc wy-ciagania, rzadziej (natomiast konieczne' sa dwie lub wiecej operacyj, i ze przyj tern spo¬ sobie mioga byc formowane czesci blaszalne ¦wiekszych rozmiarów.Przy silniej budowie maszyny do wycia¬ gania nadaje sie spidsólb nietylko do samego formjowania blach, lecz takze do formowania grubszego plaskiego materj&lu. Sponzadzamite potrzebnych narzedzi odbywa sie znacznie taniej niz sporzadzanie form prasy, ponie¬ waz sa one proistszeji konstrukcji^ a w wielu wypadkach moga byc one sporzadzone z twardego drzewa.Rysunek przedstawia wynalazek w trzech rodzajach wykomaJmia.Fig. 1 jest przekrojem narzedzia do wy¬ konywania sposobu, w celu wykonania po^ krycia zewnetrznego lodzi.Fig. 2 jest przekrojem poprzecznym do fig. 1, gdzie linje kreskowane podaja prze¬ krój poprzeczny lodzi.Fig. 3 jest widokiem bocznym przyrzadu do wykonania tylnej sciany karoserji sa¬ mochodu.Fig. 4 jest przekrojem poprzecznym do fig. 3.Fig. 5 przedstawia przeciwforme do wy¬ konania czesci blaszanej c podwójnem za¬ krzywieniu.Przy podanych przykladach wykonania, sitosofwnie do fig. 1 i 2, odbywa: sie wycia¬ ganie blachy pomiedzy odwijajacem sie na¬ rzedziem wyciagajacem a plaska przeciiw- forma, przyczem plaska forma, w stosunku do osi narzedzia wyciagajacego;, lub odwrot¬ nie ta os, w stosunku do przeciwformy, wy¬ konuje ruch postepowy. Obwód narzedzia wyciagajacego jest dokladnem odwinieciem ksztaltu wewnetrznego, jaki ma otrzymac czesc blaszana. Odwiniecie moze byc przy- tem tak dobrane, 'ze, albo przy cialkowitym obrocie narzedzia okolo jego osi,, albo takze przy ozesoilofwym oibrocie — zostaije czesc blaszana zupelnie obwiedziona. Przeciwfor- ma, w która narzedzie wtlacza przy odwija- niu polozona na niej blache, i której po¬ wierzchnia dokladnie odpowiada ksztaltowi zewnetrznemu sporzadzaneji czesci blaszanej, musi zatem posiadac minimalna dlugoisc od¬ winiecia narzedziowego. W wielu wypad¬ kach, gdy tylko jedno z obydwu narzedzi calkowicie przylega do obrabianej blachy, mianowicie wypukla! czesc, podczas gdy wklesla czesc nie musi dokladnie pasowac do ksztaltu blachy, wystarczal, ze ta czesc bedzie posiadac tylko puste miejsce, w które wciskac sie bedzie wypukla czesc z lezaca na; niej blacha. Brzegi plyty blaszanejl przy¬ trzymywane sa albo wokolo', albo tylko czesciowo, zapomoca nalozonego' przyrzadu napinajacego lub przytrzymujacego.Przy urzadzeniu stosownie do fig. 1 i 2, które uwidoczniaja wyrób polowy pokrycia zewnetrznego lodzi, oznaczono litera a na¬ rzedzia wyciagajace. Powierzchnia b doi c odpowiada dokladnie odwinieciu wewnetrz¬ nej polowy lodzi. Narzedzie wyciagajace a olbraca sie kolo osi d, którai, gdy wykony¬ wany zostaje przez przeciwforme ruch po¬ stepowy, ulozona jest obustronnie w nieru¬ chomych lozyskach (na rysunku, niewidocz- ne). Przeciwforma e moze posiadac albo po¬ wierzchnie oidipowiiadJaljaica dokladnie ze¬ wnetrznemu ksztaltowi sporzadzanej blachy, albo, jak przedstawiono na rysunku, moze sie skladac z jednego ciala, które pomiedzy bocznemi powierzchniaimi, napinajacemi wy¬ ciagana blacha, posiada pusta przestrzen f w która moze sie wciskac wypukla czesc na¬ rzedzia wyciagajacego'. Litera g oizinaczoimo ramie, które przytrzymuje blache h na po¬ wierzchniach napinajacych pirzeciiwformy.Przed wyciaganiem przybiera blacha h, przedstawione nial fig. 2 linja kreskowana, proste polozenie. Ramie g przyciska blache- tylko tak silnie do powierzchni podporowych przeciwformy e, ze, przy olbraibiianki zwolna zostaje wyciagana blacha z pokl ramienia niajptajaicago g, nie 'ziajwijlaja^ sie, laml sie nie faldujac. Gdy teraz przeciwforma e z na¬ pieta blacha h w poiziottnyln kierunku zosta¬ nie przesuwana pod narzedziem wyciagaja-cem a, którego lozyska sa nieruchome, wte¬ dy obraca sie to narzedzie okolo swej osi d.Powierzchnia odwijajaca b, c odwija sie przytem na blasze h i wciska ja do przeciw¬ formy e. Przytern Macha zostaje do pewne¬ go stopnia wyciagana z pod ranniemia g. Wy¬ stajace, nienalelzace do wlasciwej czesci bla- . ssanej, brzegi blachy zostaja, po wyjeciu blachy z wydrazonej formy, odciete.Narzadzie wyciagajace a moze byc takze urzadzone do przesuwania w pionowym kie¬ runku, w tym celu, azeby przy szczególnie glebokich formach mozna bylo przedsiebrac kilka po sobie nastepujacych przebiegów pracy.Na fig. 2 przedstawiono linja kreskowa¬ na druga polowe lodzi, bedaca uzupelnieniem • pierwszej polowy.Jak widac z opisanego przebiegu pracy nie jest koniecznem, azeby przedmiot obra¬ biany byl symetryczny. Moze on byc w jed- nem miejscu glebszy, niz w drugiem. Moze byc takze róznej szerokosci, która moze sie zmieniac i morze wreszcie zakonczac sie spiczasto1. Takze nie jest koniecznie potrzeb- nem,, aizeby obrabiac sie majaca blacha przed wyciaganiem lezala pod ramieniem n!vpina- jacem w poziomej, prostej plaszczyznie, mo¬ ze ona takze lezec pochylo i moze byc juz poprzednio wygieta, jak np. przy wykona¬ niu tylneij sciany karoserji samochodu, sto¬ sownie do fig. 3 i 4, gdzie ta ostatnia przed¬ stawia linjami kreskowanemi poprzednio wy¬ gieta blache. Tu chodzi równoczesnie o ten wypadek, gdzie przeciwforma i musi byc wypukla, a narzedzie wyciagajace wklesle, skutkiem czego oddaje tu przeciwforma ksztalt przedmiotu jako pelna przerwana po¬ wierzchnie, podczas gdy narzedzie wyciaga¬ jace sklada sie z, .obydwu czesci l i m z po¬ wierzchniami odwijajacemi n, o i p, q. Wlo¬ zona blacha j jest juz zagieta prostopadle do kierunku osi narzedzia wyciagajacego (fig. 3) i przybiera przed wyciagnieciem po¬ lozenie, przedstawione na fig. 4 linjami kre¬ skowanomi. Litera k oznaczono belki napi¬ najace, które maja takie same zadanie, co ramie napinajace g tfia, fig. 1 i 2, a wiec pod- • trzymuja blache z obydwu stron i unieiiiozli- wiajja zwijanie i faldowanie sie jej. Skoro przeciwforma zostanie przesunieta poziomo w kierunku podluznym, wtedy powierzchnie odwijajace obydwu narzedzi l i m odwijaja sie, a blacha zostaje czesciowo wyciagnieta z pod ramion napinajacych i wtloczona do ostrych, -z obydwu stron, krawedzi. Przez to blacha zostaje takze na wzniesionem w srod¬ ku przekroju poprzecznego miejscu wycia¬ gana i moze byc dostosowana do ksztaltu nawet wtedy, gdy miejsce pomiedzy czescia¬ mi l i m jest wolne.W celu sporzadzania czesci, blaszanej, przy której wkleslosc przerwana jest wznie¬ sieniem, jak na fig. 5, wtedy w tern miejscu, gdzie zwykle wklesla przeciwforma musi byc wypukla, nalezy umiescic odpowiednia prze- ciwpodpore r. Odwijanie tego rodzaju form . przetniesione zostaje, podobnie jak w innych wypadkach, na narzedzia wyciagajace.Ruch wzgledny narzedzia wyciagajacego i przeciwformy moze byc dowolny, moze np. przeciwforma byc nieruchoma, a narzedzie * wyciagajace moze sie wzgledem niej przesu¬ wac, przyczem jego os porusza'sie, poziomo.Uruchomianie narzedzia wyciagajacego. przy ruchu przeciwformy, lub naodwrót, ruch przeciwformy przy obracaniu sie narze¬ dzia wyciagajacego — w tym sensie, ze cze¬ sci nalezycie oa sobie sie odwijaja, odbywa , sie albo przez tarcie, albo' polaczenie zapo- moca dowolnego, dajacego sie wlaczac me¬ chanizmu, np. z pomoca kól zebatych, dra¬ gów zebatych, kól srubowych, wrzecion* • t gwintowanych i t. d., — w celu uniemozli¬ wienia niepozadanego przesuniecia podczas odwijania. * . Zamiast jednej plaskiej przeciwformy moze byc uzyta takze druga, lub w pewnych wypadkach kilka profilowanych odwijaja- cych sie narzedzi wyciagajacych na drugiej osi, których powierzchnia odwijania odpo¬ wiada powierzchni przeciwformy. Obydwa — 3 —odwijajacei sie uklady narzedzi nlusza sie wtedy odwijac wzajemnie równoczesnie, a blacha musi przebiegac pomiedzy niemi.Tak dla narzedzi, jako tez dla przeoiw- formy moze byc uzyty kazdy dowolny ma- terjal. W pewnych wypadkach nadaje sie do tego twarde drzewo, mozna jednak uzyc do tego celu takze stal, zelazo lame i t. d. PL