Opis wzoru Przedmiotem wzoru uzytkowego jest zawór przelewowy o duzym przeplywie, znajdujacy zasto- sowanie zwlaszcza w obudowach zmechanizowanych dla górnictwa podziemnego. Znany jest, na przyklad ze zgloszenia polskiego wzoru uzytkowego w29383, zawór przelewowy jednostopniowy, którego korpus zbudowany jest z górnej czesci polaczonej rozlacznie z dolna czescia za posrednictwem tulejowego lacznika. W górnej czesci znajduje sie sprezyna o regulowanej sile roz- parcia, która przez przesuwna tarcze wspiera sie na koncu tloczka róznicowego osadzonego przesuw- nie w komorze róznicowej tulejowego lacznika wyposazonego w otwory upustowe z komora upustowa zlokalizowana nad dolna czescia korpusu przylaczona rozlacznie do tulejowego lacznika. Dolna czesc korpusu ma osiowy kanal na medium o wysokim cisnieniu hydraulicznym, zamkniety drugim koncem tloczka róznicowego, który wyposazony jest w czolowa zlaczke uszczelniajaca z nalozona obrotowo tulejka uszczelniajaca w gniezdzie dolnego konca tloczka róznicowego. Dolny koniec tloczka róznico- wego ma wystajacy na zewnatrz kolnierz o wysokosci mniejszej od wysokosci komory upustowej, otwarty od strony osiowego kanalu wysokocisnieniowego. Do wnetrza kolnierza wkrecona jest obwo- dowa zlaczka uszczelniajaca z tulejka uszczelniajaca, przy czym miedzy górna powierzchnia zlaczki uszczelniajacej a zwrócona ku niej dolna powierzchnia oporowa kolnierza tloczka róznicowego w stanie rozparcia tulejki uszczelniajacej zachowany jest odstep o okreslonej dlugosci. Górna powierzchnia cze- sci dolnej zaworu przelewowego wokól kanalu wysokocisnieniowego uksztaltowana jest dwustozkowo dla zapewnienia dobrej wspólpracy z tloczkiem róznicowym. Przedstawiony zawór przelewowy jednostopniowy spelnia dobrze swoje zadanie przy okreslo- nych, stosunkowo nieduzych przeplywach medium hydraulicznego. W sytuacji, gdy potrzebny jest za- wór przelewowy o duzym, a wrecz o bardzo duzym wyplywie medium hydraulicznego, rzedu 0,03 m 3 /s i wiekszym, taka konstrukcja moze wejsc w zakres pracy niestabilnej, powodowanej w glównej mierze przez drgania hydrauliczne. Jak sie okazalo w trakcie prób, zwiekszenie wymiarów zaworu nie gwaran- tuje w takim ukladzie zabezpieczenia przed drganiami. Celem wzoru uzytkowego jest opracowanie takiej budowy zaworu przelewowego o duzym przeplywie, która zabezpieczy ten zawór przed niestabilnoscia pracy, wywolana glównie drganiami hydraulicznymi. Zawór przelewowy o duzym przeplywie wedlug wzoru uzytkowego ma korpus trzyczesciowy, w którego górnej czesci posadowiona jest sprezyna o regulowanej sile rozparcia, ustalajaca polozenie tloczka róznicowego w komorze róznicowej tulejowego lacznika korpusu stanowiacego srodkowa czesc, który to tloczek róznicowy od dolu ma kolnierz, we wnetrzu którego posadowiony jest w tulejce uszczel- niajacej pierscien uszczelniajacy, a gniazdo zaworu, znajdujace sie w dolnej czesci korpusu, przylega do czola powierzchni tulejki uszczelniajacej stozkowa, czolowa kryza usytuowana wokól osiowego ka- nalu dla medium pod wysokim cisnieniem. Istota wzoru uzytkowego polega na tym, ze dolny koniec kolnierza tloczka róznicowego ma obwodowa kryze o wewnetrznej powierzchni stozkowej, natomiast równolegla do osi wzdluznej odleglosc miedzy czolowa powierzchnia pierscienia uszczelniajacego a wierzcholkiem czolowej kryzy gniazda zaworu jest wieksza od równoleglej do osi wzdluznej odleglosci miedzy dolna krawedzia obwodowej kryzy kolnierza tloczka róznicowego a krawedzia czolowej kryzy gniazda zaworu, przy czym kat nachylenia powierzchni wewnetrznej obwodowej kryzy kolnierza tloczka róznicowego do osi wzdluznej zaworu jest wiekszy od 90°. Korzystnym jest, gdy wewnetrzna powierzchnia stozkowa obwodowej kryzy kolnierza tloczka róz- nicowego jest równolegla do zewnetrznej powierzchni czolowej, stozkowej kryzy gniazda zaworu. Równiez korzystnym jest, gdy kat nachylenia - wynosi ok. 150°. Zasadnicza zaleta zaworu wedlug wzoru uzytkowego jest odpowiednie ukierunkowanie strumienia medium hydraulicznego po otwarciu przeplywu przez tloczek róznicowy. Dzieki wlasciwemu nachyleniu wzgledem osi wzdluznej dolnej, stozkowej powierzchni kryzy kolnierza tloczka róznicowego, kierunek przeplywu strumienia medium generuje powstanie sily hydrodynamicznej o kierunku przeciwnym do kie- runku dzialania sprezyny osadzonej w górnej czesci zaworu przelewowego, dzieki czemu przeplyw cie- czy nie powoduje niebezpiecznych drgan tloczka zaworu. Wzór uzytkowy zostal przedstawiony na rysunku, gdzie fig. 1 przedstawia zawór przelewowy o duzym przeplywie w przekroju podluznym wzdluz osi wzdluznej, a fig. 2 – fragment srodkowej czesci korpusu zaworu przelewowego w przekroju podluznym. Korpus 1 zaworu przelewowego sklada sie z polaczonych ze soba rozlacznie górnej czesci 2, tulejowego lacznika 3, stanowiacego srodkowa czesc i dolnej czesci 4. W górnej czesci 2 osadzona jest rozlacznie sprezyna 5 o regulowanej sile rozparcia, która poprzez przesuwna tarcze 6 opiera sie o górny3 koniec 7 tloczka róznicowego 8 osadzonego przesuwnie w komorze róznicowej 9 tulejowego lacznika 3. Dolny koniec 10 tloczka róznicowego 8 wyposazony jest w kolnierz 11, we wnetrzu którego posadowiony jest pierscien uszczelniajacy 12, zamocowany tulejka uszczelniajaca. Dolny koniec 10 tloczka róznico- wego 8 ma obwodowa kryze 14 o wewnetrznej powierzchni 15 stozkowej. W dolnej czesci 4 korpusu 1 znajduje sie gniazdo zaworu 16 usytuowane ponizej tloczka róznicowego 8, w którym wykonany jest wspólosiowy z osia wzdluzna O osiowy kanal 17 doprowadzajacy do zaworu medium pod wysokim cisnieniem. Wokól osiowego kanalu 17 na stozkowej czolowej powierzchni 18 gniazdo zaworu 16 ma czolowa kryze 19 o przekroju trójkatnym. Czolowa kryza 19 ma wewnetrzna powierzchnie 20, która przylega w stanie zamknietym zaworu do skosnej powierzchni 21 pierscienia uszczelniajacego 12. We- wnetrzna powierzchnia 15 stozkowa obwodowej kryzy 14 kolnierza 11 tloczka róznicowego 8 nachylona jest do osi wzdluznej O pod katem - wiekszym od 90°, a korzystnie 150°. Dla uspokojenia strugi medium wyplywajacej z zaworu do otworów wylotowych 22 dolnej czesci 4 korpusu 1, wewnetrzna powierzch- nia 15 stozkowa jest równolegla do zewnetrznej powierzchni 23 czolowej kryzy 19. Odleglosc H miedzy czolowa powierzchnia 24 pierscienia uszczelniajacego 12 a wierzcholkiem czolowej kryzy 19 jest wiek- sza od odleglosci h miedzy dolna krawedzia 25 obwodowej kryzy 14 kolnierza 11 tloczka róznicowego 8 a wierzcholkiem 26 czolowej kryzy 19. PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL PL