Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urzadzenie do osiowego poruszania krystalizatora przy odlewie ciaglym i pólciaglym zwlaszcza miedzi i jej stopów.Prawidlowy sposób prowadzenia procesu odlewania ciaglego i pólciaglego szczególnie przy odlewie sto¬ pów miedzi zwlaszcza brazów aluminiowych wymaga stosowania zmiennej szybkosci poruszania sie krysta¬ lizatora to^jest szybkiego ruchu do góry i powolnego opadania wraz z wlewkiem na dól celem stworzenia lepszych'warunków krystalizacji metalu.Znane sa urzadzenia o jednakowej szybkosci poruszania krystalizatora w góre i w dól wzgledem wlewka.Rozwiazania konstrukcyjne tych urzadzen realizowane sa za pomoca ukladów elektro-mechanicznych przy czym od silnika elektrycznego przenoszony jest poprzez przekladnie zebata na krzywki poruszajace plyte w której osadzony jest krystalizator. Czestotliwosc drgan plyty z krystalizatorem otrzymuje sie przez zmiane ilosci obrotów przekladni zebatej, natomiast amplitude przez zmiane mimosrodu krzywek poruszajacych plyte z krystalizatorem.Wada powyzszych urzadzenjest brak mozliwosci uzyskania róznych szybkosci poruszania sie krystalizatora w góre i w dól wzgledem wlewka. Rózne szybkosci sa konieczne przy odlewaniu stopów miedzi z zawartoscia aluminium. Rozwiazanie wymaga zabudowania poszczególnych mechanizmów blisko krystalizatora. W czasie prowadzenia procesu wystepuja rozpryski metalu, osadzanie sie sadzy, wysoka temperatura i intensywne paro¬ wanie wody. Warunki te wplywaja na szybkie zuzywanie sie elementów urzadzenia powodujacych zaklócenia w pracy zlozonego konstrukcyjnie ukladu. Ponadto bezposrednie zabudowanie ukladu elektromechanicznego przy krystalizatorze utrudnia obsluge stanowiska pracy.Celem wynalazku jest zaprojektowanie urzadzenia posiadajacego zmienna szybkosc krystalizatora w czasie poruszania sie do góry i na dól wzgledem wlewka z równoczesnym rozwiazaniem ukladu napedowego umozli¬ wiajacego jego lokalizacje poza stanowiskiem pracy.Zgodnie z wytyczonym zadaniem zmienna szybkosc krystalizatora uzyskuje sie za pomoca ukladu elektro- -hydraulicznego, który usytuowany jest poza stanowiskiem obslugi krystalizatora. Krystalizator zamocowany jest do plyty drgajacej polaczonej z kolumnami, które zaopatrzone sa w sprezyny dociskajace plyte drgajaca do2 72 439 dzwigni osadzonych obrotowo we wspornikach zamocowanych do podstawy urzadzenia. Dzwignie polaczone sa z wodzikiem zamocowanym do tloczyska silownika hydraulicznego, który realizuje ruch posuwisto- zwrotny wodzika. W skrajnych polozeniach tloka w silowniku hydraulicznym, plyta drgajaca znajdzie sie w dolnym polozeniu. Dla uzyskania warunków pracy przy których wystepuje szybki ruch krystalizatora w góre i opadanie wraz z wlewkiem na dól, sterowanie odbywa sie za pomoca hermetycznego zestyku magnetycznego. Dla uzys¬ kania wolnego ruchu w dól zmniejsza sie napiecie wstepne sprezyn w takim zakresie, azeby sila tarcia wlewka o krystalizator byla wieksza od sily napiecia wstepnego sprezyn.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku przedstawiajacym schemat urzadzenia.Jak uwidoczniono na rysunku podstawa 1 posiada wsporniki 2 w których osadzone sa dzwignie 3 wypo¬ sazone w roila obrotowe 4 toczace sie po biezniach 5 przytwierdzonych do plyty drgajacej 6 polaczonej z krystalizatorem 7 oraz z kolumnami 8 prowadzonymi w lozyskach slizgowych 9, osadzonych w podstawie 1 i zabezpieczonych oslona 10. Kolumny 8 w dolnej czesci posiadaja sprezyny 11 opierajace sie o podstawe 1 a napiecie tych sprezyn regulowane jest za pomoca nakretek 12. Dzwignie 3 polaczone sa obrotowo z wodzi¬ kiem 13, który przez przegub 17 i tloczysko 14 zwiazany jest z tlokiem 15 silownika hydraulicznego 16, przy czym silownik 16 polaczony jest przegubem 18 z ramieniem 19 przytwierdzonym do podstawy 1. Silownik hydrauliczny 16 zasilony jest dwustronnie ukladem elektro-hydraulicznym nie pokazanym ca rysunku. Do plyty drgajacej 6 zamocowany jest wspornik 20 z magnesem stalym 21, który wspólpracuje z hermetycznym zestykiem magnetycznym 22 zabudowanym w plycie dielektrycznej 23 zamocowanej do podstawy 1. Podstawa 1 spoczywa na obrzezu 24 studni mechanizmu napedowego wlewka.Jak juz wspomniano w czasie ruchu tloka 15 silownika hydraulicznego 16 z jednego skrajnego polozenia w drugie, plyta drgajaca 6 wykonuje wraz z krystalizatorem 7 jeden pelny cykl pracy to jest przesuw dól — góra — dól. Ruch plyty drgajacej 6 do góry realizowany jest za pomoca wodzika 13 i dzwigni 3 wraz z rolkami 4, natomiast sprowadzenie plyty w dolne polozenie zapewniaja sprezyny 11, których nacisk przeno¬ szony jest poprzez kolujnny 8, plyte drgajaca 6, bieznie 5 na rolki 4. Wielkosc nacisku sprezyn 11 regulowana jest za pomoca nakretek 12. W ten sposób realizowany jest wymuszony ruch pulsujacy o jednakowej szybkosci w góre i w dól.Czestotliwosc oscylacji plyty regulowana jest wydajnoscia hydraulicznego ukladu zasilajacego. Ruch pulsu¬ jacy o jednakowej szybkosci w góre i w dól stosowany jest do odlewania stopów miedzi zwlaszcza mosiadzów.Dla uzyskania zmiennej szybkosci przesuwu krystalizatora do góry i na dól nalezy zmniejszyc napiecie wstepne sprezyn 11 w takim zakresie azeby sila tarcia wlewka o krystalizator 7 byla wieksza od sily napiecia wstepnego sprezyn 11. Wtedy nastepuje powolne opadanie krystalizatora 7 z plyta drgajaca 6 do momentu zblizania sie magnesu stalego 21 do hermetycznego zestyku magnetycznego 22 przesterowujacego silownik hydrauliczny 16 poprzez uklad elektro—hydrauliczny nie pokazany na rysunku. Zasilenie silownika hydra¬ ulicznego 16 powoduje wymuszony szybki ruch plyty drgajacej 6 z krystalizatorem 7 do góry. W ten sposób zamyka sie jeden cykl pracy o zmiennej szybkosci ruchu krystalizatora.Urzadzenie wedlug wynalazku przystosowane jest do odlewania praktycznie wszystkich stopów miedzi przeznaczonych do przeróbki plastycznej. Uzyskuje sie wlewki o lepszej gladkosci powierzchni niz przy odle¬ waniu bez wibracji. Ponadto zlokalizowanie ukladu napedowego i sterujacego poza stanowiskiem odlewania pozwala na zorganizowanie bezpiecznych warunków pracy. Niezbedne elementy urzadzenia znajdujace sie na stanowisku odlewania zostaly celowo uksztaltowane tak azeby nie byly wrazliwe na dzialanie pary, zapylenie, tym samym zapewniaja niezawodna prace urzadzenia. PL