Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.09.1974 71611 KI. 31b', 13/10 MKP B22d 13/10 CZY; ELNIA Urzedu Patenti*w*go foliitij lwim- ej Luuottftj Twórcywynalazku: Leszek Chomicki, Franciszek Chruszcz Uprawniony z patentu tymczasowego: Biuro Projektów Przemyslu Hutniczego „Biprohut" Przedsiebiorstwo Panstwowe, Gliwice (Polska) Kokila do odsrodkowego odlewania i sposób jej wykonania Wynalazek dotyczy kokil do odsrodkowego odlewania i sposobu ich wytwarzania.Dotychczas kokile do odsrodkowego odlewania wykonane sa ze stali stopowych, silnie odtlenionych, chromowo molibdenowych. Kokile te mimo trudnego ich wykonawstwa, zarówno w uzyskaniu samej stali i od¬ lewów, jak i ich obróbki mechanicznej i termicznej, sa nietrwale i praktycznie po tysiacu do trzech tysiecy zalan kokila nie nadaje sie do uzytku.Wykonywanie kokil z zeliwa lub stali zwyklej poza sporadycznymi przypadkami nie stosuje sie, ze wzgledu na ich bardzo niska zywotnosc, co powoduje powazne zmniejszenie wykorzystania maszyn odlewniczych, uzyski¬ wanie gorszych jakosciowo odlewów odsrodkowych i podnoszenie kosztów eksploatacji. Celem przedluzenia trwalosci kokil stosowano aluminiowanie powierzchni kokil, co nie dawalo jednak pozytywnych wyników i próby zaniechano.Celem wynalazku jest uzyskanie kokili z materialu ogólnie dostepnego, wykazujacej duza trwalosc i odpor¬ nosc pozwalajaca na kilka tysiecy zalewów i zachowujacej gladka powierzchnie do konca eksploatacji.Cel ten zostal osiagniety przez wykonanie w kokili warstwy aluminiowej która to warstwe eloksaluje sie metoda elektrolityczna. Tak wykonana kokila moze byc uformowana ze stali nizszego gatunku, lub zeliwa, gdyz warstwa eloksalowanego aluminium jest bardzo twarda i niescieralna. Ponadto ulozenie tej twardej warstwy na warstewce aluminiowej miekkiej posredniczacej miedzy materialem kokili a twarda powierzchnia tlenków alumi¬ nium uzyskanych po eloksalowaniu, pozwala na swobodne rozszerzenie sie tej warstwy tlenków, niezaleznie od rozszerzania sie samej kokilu co daje w efekcie unikniecie rys i pekniec na tej warstwie i dlugotrwala prace tej warstwy, oraz gladka powierzchnie uzyskiwanych odlewów.Wynalazek jest blizej objasniony na rysunku na którym fig. 1 przedstawia kokile w przekroju pionowym, a fig. 2 szczegól wewnetrznej powierzchni kokilu w przekroju.Kokila do odsrodkowego odlewania jest wykonana jako znana stalowa lub zeliwna rura 3 powleczona znanym sposobem na przyklad przez zanurzenie, aluminiowa warstwa 8 po czym warstwe te od wewnatrz 4 utlenia sie elektrolitycznie przez tak zwane eloksalowanie, otrzymujac twarda i niescieralna powierzchnie 92 71611 odporna na wysokie temperatury, ulozona na miekkim podlozu aluminiowym przylegajacym do kokili 3 od jej wnetrza 4. Proces aluminiowania przez zanurzenie jest znany i stosowany.Proces eloksolowania powierzchni rut zwlaszcza wewnetrznych wymaga dodatkowego wyposazenia kokilu 3 w dno 7 gumowa uszczelke 6 odporna na kwasy i majaca centrujace prowadzenie 5 dla elektrody 1 oraz od góry pokrywe 2 gumowa lub z tworzywa z otworami dla elektrody 1 i dla przewiewu. Elektroda 1 winna byc osadzona centiycznie dla uzyskania równomiernego tworzenia sie warstwy tlenków 9. Warstwa tlenku aluminium 9 jak i warstwa aluminiowa 8 sa stosunkowo cienkie. Warstwa aluminium wynosi do 0,2 mm a grubosc warstwy tlenków 9 winna wynosic 30% do 50% warstwy aluminium 8. Grubosci warstw 8 i 9 nalezy dobrac doswiadczal¬ nie w zaleznosci od materialu kokili 3 i odlewanego w niej metalu, a wiec stali czy tez zeliwa. Jako optymalna metode eloksalowania nalezy uznac metode elektrolityczna. Stosowane napiecie 60 Volt, kapiel kwasu szczawio¬ wego w temperaturze 20°C, natezenie pradu 1,4 A/dcm2, czas trwania okolo 40 minut, lub pod napieciem 15V w kapieli kwasu siarkowego w temperaturze 20°C i przy natezeniu 1,8 A/dcm2 przez okolo 30 minut.Uzyskana tym sposobem kokila 3 jak wspomniano moze byc wykonana z gorszego gatunku stali lub z zeliwa, a trwalosc jej znacznie przewyzsza obecnie stosowane kokile wykonane ze stali stopowych specjalnych chromowo molibdenowych.Twarda warstwa tlenków 9 gwarantuje odpornosc na scieranie, a ulozenie jej na miekkiej „poduszce" aluminiowej zapobiegnie jej pekaniu i luszczeniu sie, zas cienkosc obu warstw powoduje szybki i skuteczny odbiór ciepla od odlewanego przedmiotu. PL PL