Uprawniony z patentu: Girling Limited, Birmingham (Wielka Brytania) Uklad hamulcowy pojazdu Przedmiotem wynalazku jest uklad hamulcowy pojazdu, zwlaszcza sterowany hydraulicznie.W wiekszosci uzywanych obecnie pojazdów hamulce sa sterowane hydraulicznie w trakcie normalnego hamowania, gdy pojazd jest w ruchu. Wówczas plyn pod cisnieniem jest dostarczany z uruchamianego pedalem cylindra glównego lub innego zródla do wtórnego cylindra hamulcowego znajdujacego sie w hamulcu w kazdym z kól. Tlok pracujacy w cylindrze hamulca lub kazdy z dwu przeciwleglych tloków jest poruszany przez ciecz osiowo i dociska szczeki hamulcowe do obrotowego bebna.Zdarza sie, ze przewód rurowy laczac cylinder glówny z cylindrem hamulcowym ulega podczas jazdy pojazdu uszkodzeniu. Z tego powodu stosuje sie doprowadzanie cieczy pod cisnieniem do cylindrów hamulco¬ wych w róznych kolach pojazdu z róznych zródel, takich jak dwie komory cisnieniowe pracujace posobnie w cylindrze glównym. Znane jest równiez dzielenie cylindra hamulcowego na dwie lub wiecej komór, w kazdej z których pracuje tlok, przy czym tloki sa osadzone na wspólnym trzonie tlokowym lub oparte wzajemnie na sobie, oraz doprowadzanie cieczy pod cisnieniem z róznych zródel do róznych komór tak, ze gdy zawiedzie podawanie cieczy z jednego zródla, hamulec bedzie uruchomiony przez ciecz z innego zródla.Praktycznie we wszystkich krajach na mocy prawa wymagana jest mozliwosc uruchamiania hamulców za pomoca innego niezaleznego czynnika w trakcie postoju lub hamowania awaryjnego, wskutek czego zwykle stosuje sie zespól mechaniczny uruchamiany dzwignia, który porusza szczeki. W pewnych ciezkich pojazdach na postoju hamulec jest uruchamiany sprezyna, przy czym sprezyna ulega scisnieciu za pomoca dzwigni zwalniajacej hamulec.Proponowano unikniecie mechanicznego uruchamiania hamulców na postoju przez hydrauliczne uruchomienie hamulców, a nastepnie zamkniecie zaworu, który zamyka odplyw cieczy hydraulicznej z cylin¬ drów w kolach, lecz uklady takie uwaza sie za niebezpieczne, poniewaz nawet niewielki wyplyw cieczy z cylin¬ drów w kolach spowoduje zwolnienie hamulców.Celem wynalazku jest wykonanie hydraulicznego ukladu hamulcowego pojazdu, który mialby wszystkie zalety znanych ukladów nie majac jednoczesnie ich wad.2 70906 Uklad hamulcowy pojazdu, zwlaszcza sterowany* hydraulicznie, zaopatrzony w hamulce szczekowo-bebno- we, zgodnie z wynalazkiem, zawiera cylinder hydrauliczny, w którym pewna liczba tloków jest umieszczona przesuwnie w oddzielnych komorach roboczych, przy czym jedna lub wiecej z innych komór jest polaczona ze zródlem cieczy pod cisnieniem, w celu rozwarcia szczek hamulca przy normalnym hamowaniu, oraz co najmniej jedna z innych komór jest polaczona z innym niezaleznym zródlem cieczy pod cisnieniem, w celu przeciwdzia¬ lania sprezynie, która rozwiera szczeki hamulcowe na postoju, w przypadku zmniejszenia cisnienia w innej komorze.W ten sposób hamulce sa normalnie uruchamiane przez ciecz pod cisnieniem dostarczana z jednego lub wiecej niezaleznych zródel, dzieki czemu uszkodzenie jednego ze zródel cisnienia nie przeszkadza uruchomieniu hamulca przez ciecz z innego zródla lub zródel, a w przypadku gdy wszystkie zródla cisnienia ulegna uszkodzeniu, hamulce beda uruchomione automatycznie przez sprezyny znajdujace sie w cylindrach w kolach.Zapewnia to maksimum bezpieczenstwa we wszystkich warunkach.Tloki w cylindrach kól moga oddzialywac wprost na szczeki hamulcowe dazace do rozdzielenia ich lub moga uruchamiac klin, który w celu uruchomienia hamulca wciska sie pomiedzy przylegajace konce szczek.Urzadzenia zawierajace tlok uruchamiany sprezyna mozna stosowac dla jednej pary kól tylko w pojazdach czterokolowych, jako hamulce postojowe. Moga one powodowac rozwieranie szczek hamulcowych z jednej lub z obydwu stron.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia hamulec szczekowo-bebnowy o szczekach rozwieranych w sposób ztfany jako taki, z jednej strony za pomoca dwu tloków umieszczonych w cylindrze hydraulicznym w ukladzie posobnym, w przekroju, fig. 2 - zespól rozwierajacy szczeki hamulca szczekowo-bebnowego, zlozony z cylindra hydraulicznego zawierajacego pewna liczbe komór roboczych, w kazdej z których pracuje tlok oraz do kazdej z których jest doprwadzana ciecz pod cisnieniem z innego zródla, a takze zawierajacego sprezyne, która uruchamia hamulec na postoju lub podczas hamowania awaryjnego, w przekroju, fig. 3 - zespól podobny do zespolu z fig. 2 zawierajacy dwa tloki na wspólnym tloczysku, w przekroju, fig. 4 - schemat kompletnego ukladu hamulcowego zawierajace¬ go zespoly uruchamiajace szczeki hamulcowe pokazane na fig: 1 i 2, fig. 5 - schemat kompletnego ukladu hamulcowego zawierajacego zespoly uruchamiajace szczeki hamulcowe pokazane na iig. 1 i 3, fig. 6 - schemat kompletnego ukladu hamulcowego zawierajacego zespoly uruchamiajace szczeki hamulcowe wszystkich hamulców, pokazanych" na fig. 3.W ukladzie hamulca wedlug fig. 1 dwie szczeki hamulcowe 1 i 2 polaczone sa z jednej strony przegubowo na trzpieniu 3. Przeciwne konce szczek rozwierane sa w celu hamowania przez klin 4 uruchamiany tloczyskiem 5 tloka 6 przesuwajacego sie w cylindrze hydraulicznym 7, przy czym tloczysko przechodzi przez uszczelnienie umieszczone w dnie cylindra. Przestrzen pomiedzy tlokiem 6 a zamknietym zewnetrznym koncem cylindra, przedzielona jest przegroda 8 przy czym tlok 9 pracujacy w cylindrze po zewnetrznej stronie przegrody jest jednolity lub przymocowany do tloczyska 10 przechodzacego przez uszczelnienie umieszczone w przegrodzie 8, na którego zewnetrznym koncu osadzony jest tlok 6.Normalne hamowanie wywolane jest dzialaniem cisnienia hydraulicznego plynu pochodzacego z odrebnych zródel i dostarczanego do przestrzeni 11 pomiedzy tlokiem 6 a przegroda 8 oraz do przestrzeni 12 pomiedzy tlokiem 9 a dnem cylindra. Dzialanie obydwu tloków uruchamia klin i wywoluje hamowanie.W przypadku gdy zawiedzie jedno z hydraulicznych zródel cisnienia jeden z tloków nie bedzie uruchomiony, jednak hamulec bedzie dzialal dzieki cisnieniu z pozostalego zródla, które uruchamia drugi tlok.W ukladzie hamulcowym pokazanym na fig. 2, stanowiacym jeden z przykladów wykonania wynalazku, koniec cylindra wystaje poza tlok 9 i jest podzielony przegroda 13. Trzeci tlok 14 przesuwa sie w cylindrze po zewnetrznej stronie przegrody 13 ima tloczysko 15 przechodzace w uszczelnieniu przez przegrode 13, przy czym swobodny koniec tloczyska dostosowany jest do osadzenia na nim tloka 9. W cylindrze jest przestrzen wolna 17 pomiedzy tlokiem 14 i przegroda 13. Na tlok 14 dziala sprezyna 16 pracujaca na sciskanie, umieszczo¬ na pomiedzy tlokiem 14 a dnem cylindra, dzialajaca na cylinder w kierunku powodujacym hamowanie.W polozeniu, gdy szczeki sa cofniete, sprezyna pozostaje scisnieta przez cisnienie hydrauliczne 'plynu wprowadzanego do przestrzeni 17, dzialajacego na tlok 14.Przy normalnym hamowaniu hamulec jest uruchamiany przez doprowadzenie plynu z oddzielnych zródel do przestrzeni 11 i 12, który dziala na tloki 6 i 9.W przypadku, gdy oba te zródla zawioda, doplyw plynu pod cisnieniem do przestrzeni 17 zostanie odciety i hamowanie spowoduje sprezyna 16, dzialajaca na tlok 14, a dalej poprzez tloki 9, i 6 na klin.Zmniejszenie cisnienia w przestrzeni 17 powoduje takze uruchomienie hamulca przez sprezyne na postoju.W innej odmianie (fig. 3) ukladu hamulca, szczeki 1 i 2 sa jak w poprzednich przykladach rozwierane z jednej strony, lecz klin uruchamiany jest tloczyskiem 20, na którym osadzono dwa oddzielne tloki 21 i 22 pracujace3 70906 w cylindrze 23 po obu stronach przegrody 24, przez która przechodzi w uszczelnieniu tloczyska. Na tloczysko i zespól tloków naciska sprezyna 25 umieszczona pomiedzy tlokiem 22 a dnem cylindra, dzialajaca na ten zespól w kierunku hamowania.W cylindrze znajduja sie cztery odrebne komory cisnienia, a mianowicie: przestrzen 26 pomiedzy tlokiem 21 a dnem cylindra, przestrzen 27 pomiedzy tlokiem 21 a przegroda 24, przestrzen 28 pomiedzy tlokiem 22 a przegroda 24, oraz przestrzen 29 pomiedzy tlokiem 22 a dnem cylindra.Podczas normalnej jazdy pojazdu, w przestrzeniach 26 i 28 utrzymywane jest cisnienie dzialajace iul tloczysko i zespól tloków, utrzymujace sprezyne 25 w stanie scisnietym, przy czym cisnienie to pochodzi z dwóch odrebnych zródel.Podczas normalnego hamowania, plyn pod cisnieniem dostarczany jest z dwu odrebnych zródel do przestrzeni 27 i 29 dzialajac na tloczysko z zespolem tloków, co powoduje hamowanie, a równoczesnie komory 26 i 28 oprózniane sa z plynu, który scieka do zbiornika pod cisnieniem atmosferycznym tak, ze sprezyna 25 pomaga w hamowaniu.Podczas hamowania postojowego lub awaryjnego, doplyw plynu do przestrzeni 26 i 28 zostaje odciety i przestrzenie te zostaja polaczone ze zbiorniczkiem tak, ze sprezyna dociska tloczysko i zespól tloków do wewnatrz, powodujac dzialanie hamujace dopóki przestrzenie 26 i 28 nie zostana ponownie wypelnione plynem, który nie zwolni hamulca.Kompletny uklad hamulcowy (fig. 4) zawiera opisane powyzej urzadzenia uruchamiajace wedlug fig. 1 i fig. 2. W ukladzie tym, hamulce szczekowó-bebnowe 31, 32, na przednich kolach pojazdu, posiadaja; szczeki rozwierane na obydwu koncach za pomoca klinów i hydraulicznych urzadzen pokazanych na fig. 1. Hamulce 33 i 34 kól tylnych, które zgodnie z przepisami musza posiadac zródlo zasilania dla hamowania awaryjnego lub na postoju, uruchamiane sa za pomoca urzadzen pokazanych na fig. 2.Podczas normalnego hamowania, plyn pod cisnieniem dostarczany jest do przestrzeni 11 i 12 cylindrów hamulcowych zarówno kól przednich jak i tylnych, przy czym plyn ten pochodzi z oddzielnych zbiorniczków cisnieniowych 36 i 37 sterowanych pedalem 38 dzialajacym na urzadzenie dozujace 39.Plyn pod cisnieniem ze zbic.nika 40 dostarczany jest zwykle przez sterowany dzwignia zawór 41 do przestrzeni cisnieniowych 17 w hydraulicznych urzadzeniach uruchamiajacych tylnych kól, powodujac utrzymywanie sprezyn 16 w scisnietym stanie.W przypadku, gdy nastapi spadek cisnienia w jednym ze zbiorniczków 36 lub 37, mozna jeszcze spowodo¬ wac hamowanie wszystkich czterech kól dzialaniem plynu z drugiego zbiorniczka, a gdyby zawiódl doplyw plynu z obydwu zbiorniczków mozna wywolac hamowanie otwierajac zawór 41 co spowoduje spadek cisnienia na tloki 14 w urzadzeniach uruchamiajacych hamulce tylnych kól, na które podzialaja sprezyny 16 za posrednictwem trzech tloków w cylindrach.Zawór 41 otwiera sie takze w celu hamowania postojowego tylnych kól za pomoca sprezyn 16.Poniewaz szczeki rozwierane sa na obydwu koncach, podczas hamowania obydwie szczeki dzialac beda dociskowo w obydwu kierunkach obrotu, niezaleznie od tego, czy na kliny dziala cisnienie hydrauliczne, czy tez. sprezyny. Umozliwia to minimalny ruch klinów podczas hamowania.Odmiana ukladu (fig. 5) posiada szczeki hamulcowe tylnych kól rozwierane tylko z jednej strony za pomoca cylindrów hydraulicznych posiadajacych tloki uruchamiane sprezyna w celu hamowania postojowego, przy czym szczeki te dzialaja dociskowo i przeciwbieznie podczas hamowania postojowego przez otwarcie zaworu 41. Pozostale elementy ukladu hamulcowego sa takie same jak w poprzednim przykladzie i oznaczone tymi samymi liczbami.Inna odmiana ukladu hamulcowego (fig. 6) posiada szczeki hamulcowe 1, 2 wszystkich czterech kól rozwierane na obydwu koncach klinami 4 i hydraulicznymi urzadzeniami uruchamiajacymi opisanymi powyzej i przedstawionymi na fig. 3. Odnosne elementy tych urzadzen oznaczone sa takimi samymi liczbami. W przestrze¬ niach 26 i 28 wszystkich cylindrów znajduje sie normalnie plyn pod cisnieniem dostarczany z oddzielnych zbiorniczków cisnieniowych 47 i 48 przez sterowany recznie zawór 49, tak wiec sprezyny 25 utrzymywane sa w stanie scisnietym a hamulce wylaczone.Przestrzenie 27 i 29 w cylindrach polaczone sa z dalszymi odrebnymi zródlami cisnienia 50 i 51 za pomoca sterowanego noznie zaworu 52.W celu wlaczenia hamulców, uruchamia sie zawór 52, co powoduje opróznienie komór 26 i 28 w cylin¬ drach z plynu, który odplywa pod cisnieniem atmosferycznym do zbiornika, przez zawory zwrotne 53 i 54, a równoczesnie plyn pod cisnieniem ze zródel 50 i 51 wchodzi w przestrzenie 27 i 29 uruchamiajac kliny.Uruchomienie zaworu 49 w celu hamowania postojowego lub awaryjnego, powoduje polaczenie przestrzeni 26 i 28 w cylindrach z wylotami tak, ze hamowanie nastepuje przez dzialanie sprezyn25. - l ¦4 70906 Zastosowanie dwu odrebnych zródel cisnienia hydraulicznego dla normalnego hamowania i dwu innych zródel dla hamowania postojowego lub awaryjnego, zapewnia pelna niezawodnosc ukladu.Zródlami cisnienia moga byc akumulatory hydrauliczne utrzymywane pod stalym cisnieniem dzieki dzialaniu pompy, napedzanej silnikiem pojazdu. PL PL