Pierwszenstwo: 06.04.1970 (P. 139 829) Zgloszenie ogloszono: 30.12.1972 Opis patentowy opublikowano: 30.05.1974 70471 KI. 12o,14 MKP C07c 63/28 CZYirLN|- Ur-edu Patentowego Ptl.,rl|( |T(, w**1 •! Iulu Twórcywynalazku: Andrzej Wlodarski, Krystyna Draminska, Zuzanna Motyl Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Chemi Przemyslowej, Warszawa (Polska) Sposób wydzielania soli kwasu tereftalowego z roztworu wodnego zwlaszcza otrzymanego przez lugowanie mieszaniny powstajacej w procesie katalitycznego dysproporcjonowania benzoesanu potasu i/lub sodu Przedmiotem wynalazku jest sposób wydzielania soli kwasu tereftalowego z roztworu wodnego zwlaszcza otrzymanego przez lugowanie mieszaniny powstajacej w procesie katalitycznego dysproporcjonowania benzoesa¬ nu potasu i/lub sodu.Jako surowce do wytwarzania pochodnych kwasu tereftalowego w tym poliestrów uzywane sa miedzy innymi tereftalany wydzielone z roztworów otrzymanych przez lugowanie mieszanin zawierajacych prócz tych soli równiez inne substancje organiczne i nieorganiczne, glównie mieszanin powstajacych w procesie katalitycz¬ nego dysproporcjonowania benzoesanu potasu i/lub sodu. Do lugowania takich mieszanin stosuje sie ciecze bedace dobrymi rozpuszczalnikami tereftalanów, ale jednoczesnie nierozpuszczajace w sobie badz tez prawie nierozpuszczajace przynajmniej niektórych z substancji towarzyszacych tym solom w mieszaninie. Z reguly nie udaje sie dobrac takiej cieczy, która prócz tereftalanów nie rozpuszczalaby równiez dobrze benzoesanów. Ze wzgledu na wygode w dalszych operacjach i dostepnosc, ciecza ogólnie stosowana do lugowania jest woda.Otrzymany w wyniku lugowania mieszaniny roztwór tereftalanów (nazywany dalej ekstraktem) oddziela sie od substancji nierozpuszczalnych w cieczy stosowanej do lugowania, po czym wydziela z niego tereftalany. Odparo¬ wujac rozpuszczalnik z ekstraktu powoduje sie wytracenie tereftalanów. Operacje te mozna prowadzic w rózny sposób, jest jednak rzecza znana ze z reguly z tereftalanami wydzielaja sie przy tym stosunkowo duze ilosci innych substancji, w tym benzoesanów przechodzacych do ekstraktu z mieszaniny wyjsciowej. Tereftalanyzawie¬ rajace mniej zanieczyszczen wytraca sie z ekstraktu przez dodanie do niego zwiazków obnizajacych rozpuszczal¬ nosc tych soli w cieczy uzytej do lugowania. Znane sposoby wydzielania tereftalanów na tej drodze opieraja sie na dodawaniu do ekstraktu rozpuszczalnych w nim cieczy lub cial stalych np. tereftalany wytraca sie z ekstraktu przez dodanie do niego alkoholu metylowego. Wytracenie tereftalanów cieczami powoduje jednak znaczne, nawet dwukrotne zwiekszenie lugów pokrystalicznych, które w praktyce zawsze musza byc poddane przeróbce majacej na celu ich zagospodarowanie lub unieszkodliwienie. Dodajac do ekstraktu cial stalych nie powoduje sie co prawda wzrostu objetosci lugów pokrystalizacyjnych ale wynikajace stad zwiekszenie ilosci i rodzaju cial stalych rozpuszczonych w lugach utrudnia i komplikuje procesy konieczne dla ich zagospodarowania.2 70471 Celem wynalazku jest zmniejszenie niedogodnosci znanych dotychczas sposobów wydzielania tereftalanów z ekstraktu.Wydzielanie tereftalanów z ekstraktu otrzymanego przez lugowanie mieszaniny powstajacej w procesie katalitycznego dysproporcjonowania benzoesanu potasu i/lub sodu sposobem wedlug wynalazku polega na nasy¬ ceniu ekstraktu amoniakiem w naczyniach chlodzonych tak by temperatura procesu nie przekroczyla 50°C.Wytracony osad oddziela sie nastepnie od lugów pokrystalizacyjnych. Jesli stezenia tereftalanów w ekstrakcie, z którego zamierza sie je wydzielac sposobem wedlug wynalazku jest nizsze od stezenia nasycenia to przed zetknieciem go z amoniakiem taki ekstrakt wstepnie zateza sie przez odparowanie rozpuszczalnika. Postepowa¬ nie to pozwala zmniejszyc wielkosc aparatów, w których prowadzi sie nasycanie amoniakiem a ponadto w czasie zatezania ekstraktu, jeszcze przed osiagnieciem stanu nasycenia w stosunku do tereftalanów, wytracaja sie czesto osady substancji towarzyszacych tym solom w ekstrakcie. Oddzielenie tych osadów od ekstraktu zatezonego wplywa korzystnie na zawartosc domieszek w tereftalanach wytracanych w wyniku nasycania amoniakiem. Z po¬ zostalego lugu wypiera sie amoniak, który moze byc z korzyscia uzyty ponownie do nasycania ekstraktu, po czym lug unieszkodliwia sie lub przerabia sie na produkty przedstawiajace wartosc gospodarcza, sposobem stosowanym do ilosciowego i jakosciowego skladu zawartych w nim substancji. Wybór metody zagospodarowania lub unieszkodliwienia lugów zalezy od skladu lugów, a wiec od technologii otrzymywania tereftalanów oraz od -dcalt produkcji. Gdy sposób wedlug wynalazku stosowany jest do ekstraktu dla którego surowcem wyjsciowym byly produkty katalitycznego dysproporcjonowania benzoesanów sodu lub potasu to lugi powstajace po odpe¬ dzeniu amoniaku skladaja sie glównie z benzoesanów, weglanów i tereftalanów tych metali. Substancje te mozna wydzielic z roztworu np. przez odparowanie wody i nie rozdzielajac ich zawrócic do procesu dysproporcjono¬ wania z dodatkowym pozytkiem wynikajacym stad, ze jak wiadomo obecnosc tereftalanów w surowcu kiero¬ wanym do dysproporcjonowania ulatwia prowadzenie tego procesu.Tereftalany wyodrebnione sposobem wedlug wynalazku z ekstraktu zawierajacego sole kwasu benzoeso¬ wego zawieraja w sobie wyjatkowo mala domieszke tych soli co jest szczególnie wazne przy wykorzystywaniu ich jako surowca do wytwarzania poliestrów. przyklad I. Ekstrakt otrzymany w wyniku lugowania woda produktów katalitycznego dysproporcjo¬ nowania benzoesanów, a zawierajacyw przeliczeniu na ogólna mase substancji rozpuszczonych 52% tereftalanów sodu i potasu, 7,7% benzoesanów sodu i potasu oraz 40,3% innych substancji nasycono amoniakiem w tempe¬ raturze 15°C pod cisnieniem atmosferycznym. Wytracony osad po oddzieleniu od lugu macierzystego zawieral 73% tereftalanów, 0,4% benzoesanów i 26,6% innych zanieczyszczen. Tereftalany wytracone z tego samego ekstraktu przez dodanie alkoholu metylowego zawieraly 1,2% benzoesanów, przy czym objetosc lugów pokry¬ stalizacyjnych oddzielonych od wytraconego osadu byla ponad 1,5 raza wieksza.Przyklad II. Ekstrakt otrzymany droga lugowania produktu dysproporcjonowania benzoesanu potasu zatezono wstepnie i odsaczono wytracony osad. W tak otrzymanym roztworze w przeliczeniu na substancje stala znajdowalo sie 87,3% tereftalanu potasu, 4,5% benzoesanu potasu oraz 8,2% innych zanieczyszczen. Przez roztwór ten przepuszczono gazowy amoniak az do stanu nasycenia w temperaturze 20°C pod cisnieniem atmo¬ sferycznym. Wytracony osad po oddzieleniu od lugu macierzystego zawieral 98,9% tereftalanu potasu, 0,35% benzoesanu potasu, 0,75% innych zanieczyszczen. PL PL