Pierwszenstwo: - os iQ7i (P. 150 128) Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 29.04.1974 70249 Ki. 47a', 23/00 MKP F16b 23/00 CZYfELNIA Urzedu Palentowago PolSiiB) |ze^n0?.Ert: 8| LH(Tl«j Twórcawynalazku: Zdzislaw Jakubczak Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Konstrukcyjno-Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego, Gliwice (Polska) Lacznik gwintowy szczególnie wkret Przedmiotem wynalazku jest lacznik gwintowy szczególnie wkret, wyposazony co najmniej na jednym koncu w rowek z roboczymi powierzchniami wspólpracujacymi z roboczymi powierzchniami obracajacego narzedzia.Znane laczniki gwintowe, sluzace do wzajemnego laczenia co najmniej dwóch elementów i zabezpieczajace powstale w ten sposób zlacze od rozluznienia sie maja najczesciej ksztalt walca zakonczonego lbem, z powierz¬ chnia srubowa na obwodzie walca. Lby laczników gwintowych maja najróznorodniejsze ksztalty przybierajac nazwe figury geometrycznej, do której leb jest upodobniony. I tak, lby moga byc walcowe, stozkowe, kuliste, szesciokatne, czworokatne i inne. Znane sa równiez laczniki gwintowe bez lbów, zwane dosyc czesto w gwarze fachowej szpilkami. Wiekszosc znanych laczników gwintowych ma co najmniej na jednym koncu rowek o sciankach bocznych równoleglych wzgledem siebie i wzgledem osi symetrii lacznika gwintowego. Laczniki gwintowe zakonczone lbami walcowymi, stozkowymi i kulistymi, zwane równiez wkretami oraz laczniki gwinto¬ we bez lbów maja zawsze rowek, natomiast laczniki gwintowe zakonczone lbami szesciokatnymi i czworo¬ katnymi, zwane najczesciej srubami, takie rowki maja raczej rzadko. Narzedzia uzywane do obracania laczników gwintowych wchodza w rowki z okreslonym luzem i stykaja sie z ich sciankami bocznymi. Wkrecanie lacznika gwintowego w odpowiadajace mu gniazdo gwintowe, wymaga przykladania do narzedzia zwanego wkretakiem lub srubokretem, momentu krecacego, uzyskiwanego na przyklad sila ludzkiej reki. Moment krecacy przeno¬ szony jest z koncówki wkretaka na boczne scianki rowka wywolujac obracanie sie lacznika gwintowego wokól wlasnej osi, slizganie sie srubowej powierzchni lacznika po srubowej powierzchni gniazda gwintowego oraz przemieszczanie sie lacznika wzdluz wlasnej osi ruchem postepowym. Narzedzia uzywane do obracania wkretów stykaja sie ze sciankami bocznymi w najlepszym przypadku tylko wzdluz linii prostej w poblizu obwodu obracanego wkretu. W rezultacie zdarza sie czesto, ze gdy narzedzie jest obracane celem dociagniecia lub zluznienia wkretu, wówczas wystepuja tak wielkie miejscowe naciski powierzchniowe na roboczych scian¬ kach rowka, ze rowek w niekorzystny sposób zostaje poszerzony w kierunku na zewnatrz. Czesto powtarzajace sie dociaganie i zluznianie wkretu prowadzi nawet do jego zniszczenia. Dotyczy to szczególnie malych wkretów lub srub. Plastyczne odksztalcenia bocznych scianek rowka wystepuja praktycznie juz podczas pierwszego70 249 wkrecania lacznika gwintowego w otwór. Poszerzenie rowka w kierunku na zewnatrz prowadzi do takiego uksztaltowania rowka w przekroju poprzecznym, w którym scianki boczne rowka sa nachylone wzgledem siebie w kierunku na zewnatrz wkretu. Powstale w ten sposób pochylenie bocznych scianek rowka sprzyja powstawa¬ niu osiowej sily skladowej wypychajacej koncówke wkretaka z rowka. W tej sytuacji wkrecanie lub wykrecanie lacznika gwintowego wymaga oprócz momentu krecacego niezbednego przy wkrecaniu lacznika, uzycia dodat¬ kowej sily osiowej przeciwdzialajacej wypychaniu wkretaka z rowka. Rozwiazanie polegajace na zwiekszeniu glebokosci rowka lub zwiekszeniu wytrzymalosci na naciski bocznych scianek rowka, Drowadza co prawda do zwiekszenia zywotnosci laczników gwintowych, jednak nie eliminuja ich wad. Prócz powyzszych wad, zew¬ netrzne krawedzie rowków sa narazone na mechaniczne uszkodzenia stwarzajace równiez mozliwosc poszerzenia sie rowka w kierunku na zewnatrz.Celem wynalazku jest usuniecie wad znanych laczników gwintowych zaopatrzonych co najmniej na jed¬ nym koncu w rowek dla umieszczenia w nim koncówki wkretaka podczas wkrecania lub wykrecania lacznika, czyli wyeliminowanie niepotrzebnej straty energii zuzywanej na dociskanie wkretaka do dna rowka podczas wkrecania lub wykrecania lacznika z gniazda. Aby osiagnac ten cel wytyczono sobie zadanie opracowania lacznika gwintowego wkrecanego i/lub wykrecanego wkretakiem, zapewniajacego wyeliminowanie sily osiowej wypychajacej wkretak z rowka podczas wkrecania lub wykrecania lacznika z gniazda.Zgodnie z wytyczonym zadaniem, wyeliminowanie sily osiowej wypychajacej wkretak z rowka podczas wkrecania lub wykrecania lacznika gwintowego z gniazda uzyskano w ten sposób, ze kazda boczna scianke rowka wyposazono w co najmniej jeden wystep, którego co najmniej jedna scianka oporowa jest nachylona w kierunku dna rowka. Takie uksztaltowanie scianek bocznych rowka nie tylko eliminuje sile osiowa wypychaja¬ ca wkretak z rowka, lecz wrecz przeciwnie, dzieki pochyleniu scianek oporowych rowka, powoduje dociskanie wkretaka do dna rowka dzieki powstawaniu na pochylych sciankach oporowych bocznych scianek rowka osio¬ wej sily skladowej skierowanej zawsze w kierunku do dna rowka. Dalsza korzyscia wynikajaca z rozwiazania wedlug wynalazku jest uzyskanie bocznych scianek rowka o zwiekszonych powierzchniach przy zachowaniu tej samej glebokosci rowka. Prócz tego w laczniku gwintowym wedlug wynalazku nawet zdeformowanie krawedzi rowka w niczym nie pogarszajego funkcjonalnosci, a wrecz przeciwnie raczej polepsza. Kat pochylenia bocznych scianek rowka jest zupelnie dowolny. Nalezy równiez zaznaczyc, ze do wkrecania lacznika gwintowego wedlug wynalazku, co jest szczególnie wazne, moze byc uzywany znany wkretak z plaska koncówka. Moze byc równiez uzywany wkretak z koncówka o ksztalcie poprzecznym odpowiadajacym poprzecznemu ksztaltowi rowka.Przedmiot wynalazku jest wyjasniony w sposób przykladowy na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wkret wedlug wynalazku w widoku z boku z czesciowym przekrojem pODrzecznym rowka, fig. 2 oraz fig. 3 i fig. 4 — inne odmiany ksztaltów rowka w przekroju poprzecznym.Jak uwidoczniono na fig. 1, wkret sklada sie z kadluba 1 nagwintowanego prawie na calej swej dlugosci, zakonczonego od góry lbem 2 zaopatrzonym w przelotowy rowek 3. Kazda boczna scianka rowka ma wystep 4, którego oporowa scianka 5 jest nachylona w kierunku do dna rowka. Kazda boczna scianka rowka 3 pokazanego na fig. 2 w przekroju poprzecznym ma wystep z dwoma oporowymi sciankami 6 i 7. Rowek 3 w przekroju poprzecznym pokazany na fig. 3 oraz na fig. 4 ma boczne scianki z wystepami 4 o sciankach oporowych w ksztalcie pólkola lub fragmentu kola o promieniu R.Nalezy nadmienic, ze odmian ksztaltu rowka w przekroju poprzecznym jest znacznie wiecej. Kazdy rowek niezaleznie od odmiany charakteryzuje sie jednak tym, ze kazda jego boczna scianka ma co najmniej jeden wystep, którego co najmniej jedna scianka oporowa jest nachylona w kierunku dna rowka. Krawedzie zew¬ netrzne bocznych scianek rowka w laczniku gwintowym wedlug wynalazku zuzywaja sie równiez, jednak nie stanowi to zadnej przeszkody w dalszym stosowaniu wkretaka z koncówka o ksztalcie poprzecznym odpowia¬ dajacym poprzecznemu ksztaltowi rowka. W przypadku wkretaka z plaska koncówka, dla rowka o uszkodzo¬ nych krawedziach zewnetrznych, wymagane bedzie tylko raczej uzycie wkretaka z grubsza koncówka, co jednak nie stanowi zadnej wady i nie podwaza istoty wynalazku. PL PL