Pierwszenstwo: Opublikowano: 08.05.1974 69512 KI. 42n,7/01 MKP G09b 27/00 pzedu Patentowego . piskiej ¦zBczpspt---t| Lt[L-Di.Ei I ^Twórca wynalazku i wlasciciel patentu: Wincenty Górski. Otwock (Polska) Globus szkolny do demonstrowania ruchu cial niebieskich Przedmiotem wynalazku jest globus szkolny do demonstrowania ruchu cial niebieskich sluzacy jako pomoc dydaktyczna dla nauki geografii i astro¬ nomii.Znane sa globusy znajdujace szczególnie zasto¬ sowanie w szkolnictwie, majace postac splaszczonej kuli, odwzorowujace kule ziemska z umieszczony¬ mi na jej powierzchni zarysami mórz i ladów, osa¬ dzonej na pionowej osi, wokól której moze sie ona obracac, przy czym jest ona jednym swoim kon¬ cem zamocowana w podstawie. Wada tych globu¬ sów jest oderwanie wzorca ziemi od jej otoczenia jakim jest uklad sloneczny, co uniemozliwia zilu¬ strowanie przy jego pomocy takich zjawisk jak zacmienie slonca i ksiezyca, dnia i nocy w róznych porach roku i tak dalej.Znane jest równiez urzadzenie obrazujace uklad sloneczny i pozwalajace demonstrowac niektóre zjawiska astronomiczne. Urzadzenie to sklada sie z kuli ziemskiej oraz ksiezyca, krazacego wokól osi ziemi na dlugim wysiegniku napedzanym recznie lub silniczkiem, przy czym ruch obrotowy wokól osi wywolywany jest przez uklad dwu kól zeba¬ tych i lancuch rowerowy umieszczony pod kulami przedstawiajacymi ziemie i ksiezyc, natomiast slon¬ ce imitowane jest przez nieruchome i znajdujace poza urzadzeniem zródlo swiatla. Wadami tego urzadzenia jest duza powierzchnia jaka zajmuje, wielka niedokladnosc wskazywania zjawisk astro¬ nomicznych wynikla z braku koordynacji poszcze- 20 25 30 2 gólnych ruchów w ukladzie a nade wszystko brak mozliwosci demonstracji czesci zjawisk astrono¬ micznych, jak rzeczywiste oswietlenie miejsc na ziemi w okreslonych porach roku i godzinach, równonocy wiosennej i jesiennej i tym podobne na skutek nieruchomej w polozeniu pionowym osi kuli ziemskiej.Celem wynalazku jest opracowanie globusa po¬ laczonego z ukladem slonecznym i ksiezycem pozbawionego tych wad, jako niewielkiego urza¬ dzenia, pozwalajacego na demonstrowanie w pro¬ sty sposób wszystkich podstawowych ruchów i zja¬ wisk astronomicznych szczególnie przez wyposaze¬ nie globusa w uchylna os, ruchomy ksiezyc oraz nieruchome slonce oraz imitacje niebosklonu, prze¬ znaczonego glównie dla szkól.Cel ten zostal osiagniety przez skonstruowanie globusa wedlug wynalazku, w którym pionowa os kuli bedacej wzorcem ziemi osadzona jest swoim dolnym koncem w listwie, majacej ksztalt wycinka pierscienia kolowego, zaopatrzonej w zebatke wspólpracujaca z zebatym kolem, osadzonym obro¬ towo na osi zamocowanej w korpusie, która z dru¬ giej strony zazebiona jest z zebatka drugiej listwy takze o ksztalcie wycinka pierscienia kolowego, przy czym listwy te umieszczone sa miedzy zespo¬ lami rolek, osadzonych obrotowo w korpusie.Na koncu jednej ze wspomnianych listew znaj¬ duje sie oprawka dla zarówki elektrycznej, zas na osi kuli osadzony jest obrotowo pólkolisty pret, na 69 51269 512 której znajduje sie kula bedaca imitacja ksiezyca.Ponadto z korpusem zwiazana jest dodatkowa li¬ stwa, majaca ksztalt polowy okregu, przy czym znajduje sie ona po przeciwnej stronie oprawki zarówki.Przyklad wykonania globusa wedlug wynalazku pokazany jest na zalaczonym rysunku przedstawia¬ jacym globus w widoku z przodu.Globus wedlug wynalazku ma splaszczona kule 1, imitujaca kule ziemsEa, osadzona na pionowej osi 2 wokól której moze sie ona obracac, przy czym dol¬ ny koniec osi 2 zwiazany jest przy pomocy zlacza gwintowanego z listwa 3 majaca ksztalt wycinka pierscienia kolowego. Listwa 3 zaopatrzona jest od dolu w zebatke 4 wspólpracujaca z zebatym ko¬ lem 5, które z drugiej strony zazebia sie z zebat¬ ka 6 drugiej listwy 7. Zebate kolo 5 osadzone jest obrotowo na osi 8 polaczonej z korpusem 9 maja¬ cym ksztalt plytki. W korpusie 9 osadzone sa takze zespoly rolek 10 i 11 bedace prowadnikami listew 3 i 7, z których druga listwa 7 ma na swoim koncu oprawke 12 dla elektrycznej zarówki 13 imitujacej slonce. Po przeciwnej stronie zarówki 13, z korpu¬ sem 9 zwiazana jest trwale listwa 14 majaca ksztalt polowy kola, przy czym na jej powierzchni naniesiona jest podzialka imitujaca niebosklon. Ze wspomniana osia 2 zwiazany jest obrotowo pólko¬ listy pret 15, na którym takze obrotowo osadzona jest mala kula 16 spelniajaca role makiety ksie¬ zyca. Naped zebatego kola 5 jest przez pokretlo wystajace poza obrys plytki jaka osloniete sa li¬ stwy 3 i 7, samo kolo 5 jak i zespoly rolek 10 i 11.Pokrecenie pokretla zebatego kola 5 powoduje odchylenie sie osi globusa od pionu o wartosc ka¬ towa od 0° do 23°5" w obie strony, przy czym rol¬ ki 10 stanowia granice tego ruchu i jednoczesne przesuniecie sie zarówki 13 imitujacej slonce o te sama wartosc katowa w przeciwnym kierunku. Po¬ zwala to na obserwacje oswietlenia, nieruchomym w stosunku do ziemi sloncem kuli ziemskiej w róz¬ nych porach roku, zjawiska dnia vi nocy, równo- nocy wiosennej i jesiennej. Obracajac globus oraz 5 pret 15 wokól wspólnej osi obserwowac mozna zja¬ wiska zacmienia slonca i ksiezyca. Listwa 14 wy¬ posazona w podzialke katowa imituje niebosklon i pozwala na latwiejsze zlokalizowanie polozenia gwiazd i ich widocznosci z poszczególnych miejsc io obracajacej sie ziemi. Wszystkie ruchy poszczegól¬ nych urzadzen globusa sa odbiciem ruchów rzeczy¬ wistych planet. PL