Opublikowano: 20.11.1973 67100 KI. 84d,3/00 MKP E02£ 3/00 UKD I Wspóltwórcy wynalazku: Adam Smolen, Stanislaw Drzensla, Jerzy Wierzbicki, Boguslaw Halewski Wlasciciel patentu: Zaklady Mechaniczne „Labedy", Gliwice (Polska) Urzadzenie robocze koparki uniwersalnej lub podobnej maszyny Wynalazek dotyczy urzadzenia roboczego koparki uniwersalnej lub podobnej maszyny, majacego na celu umozliwienie wykonania w nastawianych po¬ lozeniach prostoliniowych ruchów narzedzia robo¬ czego koparek lub tym podobnych maszyn. Znane urzadzenia robocze koparek uniwersalnych zwlasz¬ cza przystosowane do ladowania lub równania skladaja sie z ukladów dzwigni i cylindrów hydra¬ ulicznych oraz narzedzia roboczego. Elementy te tworza czworoboki przegubowe zmienne lub równolegloboki pojedyncze i podwójne czy tez uklady mieszane. Mozna jednak jako zasade wy- luszczyc we wszystkich urzadzeniach to, ze ele¬ menty lub element stanowiace wysiegnik ustalone sa w odpowiednim polozeniu i podczas ruchu prostoliniowego narzedzia roboczego nie zmieniaja tego ustawienia.W tej sytuacji wszelkie elementy równoleglo- boczne tworzace ramie narzedzia roboczego po wyczerpaniu zakresu równoleglych przesuniec zmie¬ niaja ruch prostoliniowy narzedzia roboczego na ruch krzywoliniowy zataczajac lulk o promieniu odpowiadajacym dlugosci elementów ramienia.Jednoczesnie narzedzie robocze wykonuje takze czesto dodatkowy obrót wokól punktu zamocowa¬ nia, co w przypadku maksymalnego uniesienia wy¬ siegnika powoduje wysypywanie sie urobku przez tylna scianke lyzki.To wlasnie stanowi ich wade, ponadto dlugosc toru prostoliniowego narzedzia roboczego jest mala, 10 15 20 25 30 co wynika z ograniczonych mozliwosci konstruk¬ cyjnych stworzenia duzego zakresu równoleglych przesuniec równolegloboku ramienia narzedzia ro¬ boczego. Zachodzi wtedy koniecznosc korzystania z mechanizmu jazdy koparki w celu wydluzenia prostoliniowego ruchu narzedzia lub zsynchronizo¬ wania pracy dwóch cylindrów roboczych w celu skorygowania polozenia wysiegnika.Jednoczesnie z ich ukladów kinematycznych wy¬ nika potrzeba stosowania cylindrów hydraulicznych o duzych srednicach i skokach.Wszystkie te koniecznosci korekcji ruchów czy polozenia stanowia zreszta o niedoskonalosci tych rozwiazan konstrukcyjnych. Inne znane urzadzenia robocze koparek uniwersalnych, umozliwiajace pro¬ stoliniowy ruch narzedzia roboczego w celu wy¬ dluzenia drogi prostoliniowej narzedzia, posiadaja elementy ramienia narzedzia roboczego i wysie¬ gnika zawieszone na dodatkowym ukladzie ele¬ mentów wysiegnika i ramienia pomocniczego, zwieksza to znacznie ilosc elementów konstrukcyj¬ nych, rozbudowuje uklad sterowania i stwarza do¬ datkowe trudnosci w operowaniu tak duza iloscia elementów ruchowych, co zaliczyc nalezy obok kon¬ strukcyjnie rozbudowanego systemu czworoboków przegubowych do wad tych urzadzen roboczych koparek.Ponadto takie urzadzenia wymagaja uzycia du¬ zych sil do zmiany polozenia, co moze byc zreali¬ zowane tylko przez cylindry hydrauliczne o znacz- 67 10067 100 3 4 nej srednicy lub przez wysokie cisnienie medium roboczego.Jedno i drugie rozwiazanie z punktu widzenia konstrukcyjnego jest zjawiskiem niekorzystnym.Celem wynalazku jest skonstruowanie urzadze¬ nia roboczego koparki uniwersalnej o dlugim ruchu prostoliniowym narzedzia roboczego. Jako zadania techniczne postanowiono znalezc taki uklad kine¬ matyczny urzadzenia, który nie wymaga stosowa¬ nia duzych srednic i skoków cylindrów hydraulicz¬ nych oraz elliminujac wady znanych rozwiazan zmniejsza ilosc elementów konstrukcyjnych ukladu.Wedlug wynalazku tak postawiony cel osiagnieto dzieki polaczeniu elementów sekcji ramienia na¬ rzedzia roboczego z irama maszyny przy pomocy cylindra hydraulicznego, który sluzy do podnosze¬ nia w plaszczyznie pionowej ukladu kinematycz¬ nego urzadzenia roboczego. Takie rozwiazanie po¬ zwala na samoczynna zmiane polozenia wysieg¬ nika lulb elementów sekcji wysiegnika podczas pracy narzedzia roboczego, przez co zwieksza sie zakres prostoliniowego ruchu sekcji Tamienia lyzki oraz eliminuje sie stosowanie ukladów dodatkowe¬ go wysiegnika i ramienia. Natomiast rozwiazanie konstrukcyjne odmiany urzadzenia posiada te za¬ lete, ze podczas podnoszenia ukladu do pozycji wy¬ ladowania, narzedzie robocze przemieszcza sie równolegle do poziomu ladowania bez stosowania elementów korygujacych.Wynika z tego, ze postawiony cel i zadanie tech¬ niczne zostaly osiagniete.Blizej przedmiot wynalazku wyjasniony jest w przykladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia widok urzadzenia roboczego ko¬ parki uniwersalnej, a fig. 2 odmiane konstrukcyj¬ na urzadzenia roboczego koparki uniwersalnej.Fig. 1 przedstawia urzadzenie robocze koparki uniwersalnej przystosowane do ladowania, które sklada sie z polaczonego wahliwie z rama maszyny U wysiegnika 1, sekcji ramienia 2 z takimi ele¬ mentami jak cylinder hydrauliczny obrotu lyzki 6, dzwignia katowa 7, lacznik 8 oraz lyzlki 3 cylindra hydraulicznego 5 i cylindra hydraulicznego podno¬ szenia ukladu 4.Wszystkie wymienione elementy sa ze soba po¬ laczone przegubami i tworza uklad kinematyczny, w którym mozna wyróznic dwa czworoboki ABCD i BGFI. Cylinder hydrauliczny podnoszenia ukladu 4 laczy rame maszyny U w punkcie D z sekcja ramienia 2 w punkcie C, a cylinder roboczy 5 po¬ laczony jest w punkcie X z wysiegnikiem 1 zas w punkcie H z sekcja ramienia 2. Cylinder hydra¬ uliczny obrotu lyzki 6 zawieszony na koncu wy¬ siegnika 1 — ramie lyzki 2 zawieszone na wy¬ siegniku 1 w punkcie B, odcinek wysiegnika BG i dzwignia katowa 7 wraz z lacznikiem 8 tworza czworobok BGFI i stanowia sekcje ramienia 2.Lyzka 3 zawieszona jest do ramienia 2 w punkcie E oraz do lacznika 8 w punkcie 19.Opisane elementy ukladu kinematycznego moga byc wykonane jako uklad pojedynczy lub zwielo¬ krotniony, równolegle. Przy pomocy cylindra hydra¬ ulicznego podnoszenia ukladu 4 mozna lyzke 3 pod¬ niesc do wysokosci potrzebnej do wyladowania urobku na srodki transportowe, który nastepuje przez wlaczenie do pracy cylindra hydraulicznego 6 i obrót lyzki 3 wokól punktu E. Cylinder hydra¬ uliczny 4 sluzy takze do nastawiania poziomu na którym ma odbywac sie praca. 5 Ruch prostoliniowy lyzki uzyskuje sie przez wlaczenie do pracy cylindra hydraulicznego 5 przy hydraulicznie 'underuchomionych tloczyskach cy¬ lindrów hydraulicznych 4 i 6 nastepuje wówczas obrót ramienia 2 wokól punktu B, przy czym punkt C moze poruszac sie ipo okregu o promieniu DC zakreslonym z punktu D, co pociaga za soba obrót wysiegnika 1 wokól punktu A. Uzyskana przez to samoczynna zmiana polozenia wysiegnika I i znana dzwignia katowa 7 oraz lacznik 8 po¬ zwala na prostoliniowe przemieszczenie punktu Z.Na fig. 2 przedstawiono odmiane konstrukcyjna urzadzenia roboczego koparki uniwersalnej przy¬ stosowanej równiez do ladowania, a zlozonej z sek¬ cji wysiegnika 9, sekcji ramienia lyzki 10, lyzki II oraz cylindra hydraulicznego podnoszenia ukladu 12, cylindra hydraulicznego 13 i cylindra hydra¬ ulicznego obrotu lyzki 14. Sekcje wysiegnika 9 tworza ponadto ciegno 15 i jedno ramie dzwigni katowej dwuramiennej 18, której drugie ramie wchodzi juz w isklad sekcji ramienia 10 wraz z ciegnem 16 i 17.Opisane elementy ukladu kinematycznego moga byc wykonane jako uklad pojedynczy lulb zwielo¬ krotniony, równolegle. Wszystkie wymienione ele¬ menty urzadzenia polaczone sa wahliwie i tworza uklad (kinematyczny w postaci trzech czworoboków YKTS, KPON i YKCM. Z rama maszyny Q koparki polaczony jest jeden koniec ciegna 15 i wysieg¬ nika 9, którego idrugi koniec stanowi przegub K dla ramienia lyzki 10 i dzwigni katowej dwura¬ miennej W spelniajacej funkcje synchronizujaca przemieszczenia sekcji wysiegnika i sekcji ramie¬ nia lyzki, na koncu którego w punkcie N zawie¬ szona jest lyzka 11 podtrzymywana w punkcie R przez cylinder hydrauliczny obrotu lyzki 14 zamo¬ cowany w przegubie V. Cylinder hydrauliczny pod¬ noszenia ukladu 12 w punkcie M laczy sie z rama maszyny Q a w punkcie L z sekcja ramienia lyzki 10, natomiast cylinder hydrauliczny 13 laczy sekcje wysiegnika 9 z sekcja ramienia lyzki 10 w punktach 21 i 20.Zasada dzialania odmiany konstrukcyjnej urza¬ dzenia roboczego podobna jest do zasady opisanej w wersji konstrukcyjnej przedstawionej na fig. 1 z ta róznica, ze do utrzymania lyzki 11 pod stalym katem do poziomu ladowania sluza ciegna 15 i 16. których ruchy sa zwiazane z ruchami dzwigni ka¬ towej 18 oraz przez to, ze ciegna 15 i 16 sa tak ustawione w stosunku do wysiegnika 9 i ramienia 10, ze tworza dwa równolegloboki YKTS i KFON uzupelnione ciegnem 17. Na skutek tego ukladu lyzka nie obraca sie podczas podnoszenia.Wynalazek nie jest ograniczony tylko do opisa¬ nych i przedstawionych na rysunkach przykladów jego wykonania lecz ujmuje równiez odmiany opisanych propozycji o ile nie wykraczaja poza zakres podstawowej mysli wynalazku.Zgodnie z jednym z mozliwych dalszych przy¬ kladów urzadzenie robocze moze byc zainstalowane na ciagniku lub samochodzie czy tez jako narzedzie 15 20 25 30 35 40 45 50 59 €067100 6 robocze moze byc zastosowana lyzka podsiebierna lub inne narzedzie. PL