KI. 5 b u.W dotychczas znanych maszynach do odbudowy przewidziano albo kilka na osobnych walach umieszczonych swidrów wielosciennych, albo dwa w ramie umie¬ szczone noze zlobiace, przyczem najprzód robi sie przez obracanie i posuwanie ramy kolisty lub inaczej wygiety zlobek lub kilka ich, a nastepnie usuwa sie ta droga powstajace rdzenie, z pomoca osobnych reka kierowanych swidrów wielkoscien- nych, lub tez przez wysadzenie. Maszy¬ ny tego rodzaju urzadzone bywaly do przewozenia na mniej lub wiecej korzyst¬ nych podstawach i musialy byc przesu¬ wane na dlugosc walów, po wykoncze¬ niu kazdorazowem pracy.Maszyny tego rodzaju wykazuja te wielka wade, ze nalezy je, przed kazdem usunieciem rdzeni w dobywanym odcin¬ ku, najprzód odwiezc, a nastepnie pod¬ wiezc, co koniecznem jest z dwóch przy¬ czyn: najprzód, poniewaz rdzenie, jak zaznaczono, trzeba usuwac szczególnemi sposobami i przyrzadami, dla których na1 lezy zwolnic pole dla dzialania, a nastep¬ nie, poniewaz urzadzenia te nalezy, sto¬ sownie do dlugosci walów, przysunac do dobywanej powierzchni przez przesunie¬ cie calej maszyny. Cel wynalazku ni¬ niejszego polega na wykonaniu maszyny dla dobywania, która sama najprzód wy¬ cina rdzenie, a nastepnie odcina je bez zmiany swego polozenia, przyczem prze¬ bieg* pracy powtarza sie tak dlugo, az pewien odcinek zostanie dobyty.Wobec tego sklada sie, wedlug wy¬ nalazku, maszyna dla dobywania z walu dla wiercenia wstepnego i dwóch po ko¬ lei czynnych, grup narzedzi tnacych, z których jedna wyzlabia pierscienie ko-liste, a druga odcina pionowo pierscienie wyzlobione, przyczem wal ze swidrem wstepnym wierci, poza pionowa po¬ wierzchnia ciecia, w skale otwór wiertni¬ czy dowolnej srednicy 1 przez to stwarza dla calego urzadzenia tnacego wodzidlo i lozysko.Przyrzad napedny zostaje zamocowa¬ ny w zrebie, czyli w przestrzeni, od któ¬ rej zaczyna sie dobycie, podczas gdy urzadzenie dla dobywania jest w stalem zetknieciu z powierzchnia dobywana, przez odpowiednie przedluzenie walu z pomoca czesci dolaczeniowych.Na zalaczonym rysunku przedstawio¬ no maszyne dla dobywania, wedlug wy¬ nalazku, w przykladzie wykonania jako maszyne, zaopatrzona w jeden centralny swider wieloscienny i dwa przyrzady zlo- biarskie, wytwarzajace koncentryczne zlobki. Na fig. 1 przedstawiono cala maszyne w rzucie bocznym na fig. 2— czesciowo w rzucie bocznym, i przyrzad dla dobywania czesciowo w przekroju przyczem z dwóch równych belek ramo¬ wych, które unosza ramiona zlobiace i tworza krzyzowa'rame narysowano tylko jedna; na fig. 3 — przekrój po linji 3—3 fig. 2, na fig. 4—w widoku ztylu czesc przyrzadu dla ciecia rdzeni, na fig. 5 — w widoku zgóry przy opuszczonej ra¬ mie, na fig. 6—w schematycznym wido¬ ku zgóry inna czesc przyrzadu do ciecia rdzeni.Z pustym walem napedowym 1 urza¬ dzenia napedowego (fig. 1) polaczony jest wal £, zlozony z przedluzen; przedluze¬ nia te sa to rury Mannesmanna. Wal 2 ulozyskowany jest w odpowiednich od¬ stepach w podporach 3 z nastawnemi lo¬ zyskami, które moga byc przyciagane lub obluzniane.Ostatniem przedluzeniem jest prze¬ dluzenie 4, przez które przechodzi wal o przyrzadu dla dobywania, sklinowany z tym ostatnim. Wal o siega w danym razie takze do nastepnego przedluzenia.Wpoblizu konca 4 umieszczono pod¬ pore przesuwana 6, zaopatrzona takze w nastawne lozysko, które moze byc przyciagane i obluzniane oraz unoszaca suport, który przesuwa naprzód i wstecz wal o, dla przesuwania przewidziano kolo reczne 7.W odpowiedniej- odleglosci od pod¬ pory przesuwanej 6 znajduje sie podpo¬ ra 8 z lozyskiem, takze urzadzona do przyciagania lub obluzniania. Za podpo¬ ra 8 zmontowane jest na wale o urza¬ dzenie dla dobywania.Rama 9 przyrzadu zlobiacego sklada sie z dwóch przestawnych, pionowo usta¬ wionych wzgledem siebie belek z rur Mannesmanowskich. Na koncach ,tych belek umocowane sa ramiona zlobiace zewnetrzne, razem cztery ramiona 10, a w 1/A dlugosci tylez ramion wewnetrz¬ nych 11. W ramionach 11, 12 ulozysko- wane sa noze zlobiace 12 (fig. 2).Srodkowa czesc ramy 0, czyli miejsce skrzyzowania sie belek, zbudowane jest w postaci glówki 13, ulozyskowanej na wale 5. Na glówce 13 przymocowany jest srubami swider wieloscienny 14y któ¬ ry ulatwia prace dobywania, oraz sluzy do wodzenia walu o.Urzadzenie dla ciecia rdzeni polaczo¬ ne jest z wewnetrznemi ramionami 11.Z kazdemi dwoma przeciwleglemi ra¬ mionami zlaczone sa równe czesci urza¬ dzenia dla ciecia rdzeni, przyczem jedne z nich sluza dla odcinania rdzeni ze¬ wnetrznych, drugie wewnetrznych. W ra¬ mieniu zlobiacem 11 z zelaza zlobkowe¬ go (fig. 3) umieszczono wal 16 dla cie¬ cia rdzeni, sklinowany z ramieniem 15. . Na wale 16 osadzono, po jego przeloze¬ niu przez odpowiedni otwór ramy 9, (fig. 2) sprezyne spiralna 17 i ramie reguluja¬ ce 18. Do ramienia 18 przyczepiona jest lina regulujaca 79, poruszana w sposób nastepujacy: koniec tej liny przymoeo- - 2 -wany jest do bebna linowego 20, który, wraz ze sztywno z bebnem zmocowa- nem kolem hamulcowem hamulca tasmo¬ wego 21, siedzi luzno na wale 5, na któ¬ rym osadzony jest takze luzno palak wo¬ dzacy 22. Palak 22 przechodzi tak samo jak podpory 8, 6 (fig. 1) przez hamu¬ lec 23, wobec czego oskardnik, stojac przy kole recznem 7, moze poruszac takze hamulec 23.Ramie 15 dla odcinania rdzeni, za¬ opatrzone w narzedzia tnace 24 (fig. 4). zbudowane jest wedlug krzywej, odpo¬ wiadajacej dokladnie zgieciu wyrabiane¬ go zlobka. Ramie 15 (fig. 5) i ramie re¬ gulujace 18 wystaja w przeciwleglych kierunkach z walu tnacego 16, wobec czego, gdy lina regulujaca 19 (i\g. 4) po¬ ruszana jest w kierunku narysowanej strzalki niepierzystej, porusza sie ramie tnace 15 w kierunku strzalki pierzystej czyli w kierunku przeciwnym do ruchu, ramienia regulujacego 18.Opisana czesc*urzadzenia tnacego slu¬ zy do odcinania rdzeni zewnetrznych.Kazda czesc polaczona jest, jak zazna¬ czono, z dwoma naprzeciw siebie polo- zonemi ramionami zlobiacemi, podczas, gdy pozostale dwa, takze naprzeciw sie¬ bie lezace ramiona zlobiace, zaopatrzone sa kazde w czesc konstrukcyjna, sluzaca do odcinania wewnetrznego rdzenia, tak zbudowana jak czesci przeznaczone dla odcinania rdzeni zewnetrznych, tylko na¬ rzedzia tnace ulozyskowane sa w tym przypadku z dolnej strony ramienia 15 (fig. 6) a ramie to wraz z ramieniem re- gulujacem 18 umieszczone jest po tej samej stronie walu 16. Przy puszczeniu w ruch liny regulujacej 19 porusza ramie regulujace 18 ramie tnace 15 z pomoca walu 16, w kierunku ruchu ramienia 18.Ustawia sie maszyne powyzsza i dziala ona nastepujaco: Pradnik, pedzacy urzadzenie napedo¬ we, ustawiony jest wraz z niem na pod¬ stawie przewoznej, która moze byc po¬ ruszana wzdluz w kierunku dlugosci wre¬ bu umieszczonego toru. Poniewaz wre¬ by dla ulatwienia urzadzenia, odmulenia . i t. d. zrobione sa z wzniesieniem 22—24$, zostaje maszyna dla dobywania zamoco¬ wana w pierwszem miejscu przygotowa¬ nego toru, zapomoca ciagu wielokrazko¬ wego, przymocowanego do sciany kon¬ cowej zrebu. Urzadzenie napedowe przy¬ mocowane jest na wózku zapomoca seg¬ mentu kolistego, azeby móc ustawic ma¬ szyne dla dobywania, niezaleznie od kata pochylosci wrebu.Gdy wózek zostal zamocowany w po- zadanem miejscu wrebu i urzadzenie na¬ pedowe zostalo ustawione, koniec 4 (fig. 1) zostaje umocowany na pustym wale 1, poczem ustawia sie zapomoca podpory przesuwanej 6 i podpory 8 przy¬ rzad dla dobywania w miejscu przezna- czonem, przyczem wal 5 zostaje pola¬ czony z walem napednym, wzglednie zaklinowany na koncu 4.Swider wieloscienny 14 znajduje sie obecnie blisko obrabianej powierzchni, liny regulujace 19, przymocowane do luz¬ no na wale 5 osadzonego bebna 20, (fig. 2), oraz sprezyny spiralne 17 nie sa naprezone, a pozioma projekcja srod¬ ków ramion tnacych 15, których wygie¬ cie ,równa sie wykrzywieniu wyrabiane¬ go zlobka, znajduje sie w srodku zlobka kolistego, wycinanego ^ramieniem zlobia- cem 17, przynalezacem do odnosnego ramienia tnacego.Pradnikiem puszcza sie w ruch urza¬ dzenie napedowe, przyczem wal 1 (fig. 1) obraca koniec 4, a, z pomoca walu 5, urzadzenie dla dobywania.Urzadzenie dla dobywania, które obec¬ nie nie zostaje przesuniete w kierunku podluznym, obraca sie wraz z walem 5.Równoczesnie wiruja wraz z walem tak¬ ze luzno na nim osadzone kola hamu¬ jace hamulca 21 (fig. 2), oraz z ko- — 3 —lem zlaczony beben, 50, wobec* czego liny regulujace 19 zwisaja w dalszym ciagu luzno, czyli obracaja sie tak z ra¬ mionami regulujacemi 18 jako i z beb¬ nem 20. W obrocie walu 5 nie bierze udzialu na kole hamujacem luzno osa¬ dzony przyrzad naprezajacy hamulca 21, dalej na wale 5 luzno osadzony palak wodzacy 22, oraz oczywiscie takze ha¬ mulec 23.Dobywanie rozpoczyna sie, gdy oskard- nik obraca kolo reczne w strone doby¬ wanego materjalu, przyczem obracajacy sie dobywajacy przyrzad zaglebia sie w materjale. Przy dalszych obrotach kola 7 pracuje przez pewien czas tylko 'swider wieloscienny 14, powoli zaczyna przy jego posuwaniu sie naprzód stykac sie takze przyrzad zlobiacy z dobywa¬ nym materjalem. Ramiona zlobiace 10, zaopatrzone w narzedzia, wycinaja ze¬ wnetrzny, a ramiona 11 — wewnetrzny zlobek koncentryczny, przyczem mate- rjal miedzy niemi tworzy rdzen zewnetrz¬ ny. Materjal, pozostaly miedzy otworem wywierconym swidrem wielosciennym 14 i zlobkiem, wyrobionym ramionami 11, tworzy rdzen wewnetrzny.Kolo reczne obraca oskardnik tak dlugo, jak na to pozwalaja ramiona zlo¬ biace, których dlugosc dostosowana jest do warunków miejscowych. Gdy gra¬ nice te osiagnieto, przestaje on krecic kolo 7 i zamocowuje je. Urzadzenie do¬ bywajace wykonuje wtedy, bez posu¬ wania sie naprzód, obrót wokolo walu, gdyz urzadzenie napedowe nie zostalo wstrzymane. Wobec tego wiruje swider wielokatny 14 w otworze, ramiona 10 w wewnetrznym zlobku i ramiona 11^ oraz ramiona tnace 15. — w zewnetrz¬ nym zlobku. Krzywizna ramion tnacych równa sie krzywiznie zrobionego zlobka.Ramiona tnace sa bowiem tak umie¬ szczone, ze pozioma projekcja ich srod¬ ków znajduje sie w srodku odpowied¬ niego zlobka kolistego. Pozostale czes¬ ci, mianowicie ramiona regulujace 18+ luzno zwijajace liny regulujace 19, be¬ ben 20 i kolo hamujace hamulca 21 obra¬ caja sie w dalszym ciagu.Poniewaz obecnie, stosownie do da¬ nych warunków szczególnie dlugosci ramion zlobiacych, ukonczono zlobienie, nalezy odciac powstaly rdzen zewnetrz¬ ny i wewnetrzny. W tym celu obraca oskardnik w dalszym ciagu hamulec 23y przez co zaczyna tasma hamulca 21 (fig. 2) coraz szczelniej przylegac do kola, zatrzymujac jego obrót z walem o coraz wiecej. Z kolem hamujacem sztyw¬ no polaczony beben 20 zostaje takze zahamowany, przyczem naprezaja sie do bebna 20 przymocowane liny 19, gdyz ramiona regulujace obracaja sie wraz z calem urzadzeniem dobywajacem da¬ lej, natomiast liny regulujace 19 zostaja wstrzymane przez beben 20, wzglednie na niego nawiniete. Naprezone liny 19 przyciagaja, stosownie do nawiniecia sie na beben 20, coraz wiecej ramiona 18 i wyprowadzaja je coraz bardziej z po¬ lozenia spoczynku naprzeciwko ramion zlobiacych 11. Ruchy ramion reguluja¬ cych 18 powoduja, z pomoca walów 16, od¬ powiedni ruch ramion tnacych 15. Z powo¬ du nieprzerwanego wirowania ramion tna¬ cych 15, pozioma projekcja srodków krzywizny tych ramion nie lezy wiecej w srodku krzywizny wewnetrznego zlob¬ ka, przyczem ramiona tnace zaglebiaja sie obecnie, pod wzgledem ruchu skie¬ rowanego nazewnatrz i do wewnatrz,, w materjal zewnetrznego i wewnetrz¬ nego rdzenia, i to w stopniu, w jakim przeciwlegle ramiona tnace 15 (fig. 5) obracaja sie nazewnatrz i do wewnatrz, przyczem równoczesnie zostaja sprezyny spiralne 17 coraz wieccj naprezone (fig. 2).Z powodu stalego obrotu urzadzenia dobywajacego, rdzenie ciagle ulegaja — h —odcinaniu, przyczem odlamki opadaja w mniejszych lub wiekszych kawalach i zostaja usuniete przez suwnie wstrza¬ sana, nieprzedstawiona na rysunku, lub inne urzadzenie.Po odcieciu rdzeni, hamulec 23 zo¬ staje powoli odkrecony zpowrotem.Przytem ulega kolo hamujace hamulca 21, z powodu dalszego stalego wirowa¬ nia maszyny dla dobywania, powoli zwolnieniu od nacisku hamulca, poczem obraca sie ono znowu razem z walem o, przyczem czesc lin regulujacych 19, na¬ winietych na beben 20, odwijasie z nie¬ go a cisnienie na ramiona regulujace 18 zanika, tak ze liny regulujace 19 zwisaja luzno, jak przed odcieciem rdzenia. Spre¬ zyny spiralije 17 przeprowadzaja ramio¬ na regulujace 18, a tern samem i ramio¬ na, tnace 16 w polozenie spoczynku na¬ przeciwko ramion tnacych 11. Dla dal¬ szego dobywania zwalnia oskardnik ko¬ lo reczne 7 i obraca je znowu ku przo- .dowi, przyczem z powodu ciaglego, do¬ tychczas nieprzerwanego wirowania urza¬ dzenia, dobywajacego przebieg pracy powtarza sie znowu. Przebieg ten po¬ wtarza sie tak czesto, dopóki wal 5 (fig. 1) pozostaje, mimo przesuniec w do- statecznem polaczeniu z koncem 4, zla¬ czony z walem 1. Przy dojsciu do gra¬ nicy tego polaczenia, z powodu przesu¬ niec, zatrzymuje sie przyrzad napedny, zdejmuje koniec 4 i montuje sie go na wale 5, skladajacym sie tylko z jednego przedluzenia, poczem pracuje sie dalej.Wal 2 przedluza sie w razie potrzeby nowemi przedluzeniami i podpiera pod¬ porami 3, podporami przesuwanemi 6 i podporami 8 tak dalece, stosownie do miejscowych warunków, az dobywanie odcinka nie zostanie ukonczone.Po calkowitem dobyciu odcinka w ca¬ lej swej dlugosci, zostaje urzadzenie dla dobywania i podpory zdjete, wózek z urzadzeniem napedowem przesuniety ciagiem wielokrazkowym o szerokosc chodnika i zamocowany w nowem polo¬ zeniu, a przebieg dobywania powtarza sie. Tym sposobem przeprowadza sie cale dobywanie.Maszyna dla dobywania, wedlug ni¬ niejszego wynalazku moze w szczegó¬ lach oczywiscie ulegac róznym zmianom, przez co nie zmienia sie istota wyna¬ lazku.Tak np. mozna przyrzad napedny zlaczyc zamiast z pradnikiem z innym silnikiem. Podstawa nie koniecznie musi byc wózkiem. Zamiast ciagu wielokraz¬ kowego mozna zastosowac inne urza¬ dzenia dla zamocowania.Przedluzenia walu 2 mozna w danym razie osadzac miedzy walem napedowym i walem maszyny wraz z wkladkami.Budowa i wbudowanie podpór za¬ lezne jest od kazdorazowych warunków.Materjal, rodzaj wyboru i wymiary po¬ szczególnych czesci nalezy dobrac sto¬ sownie do danych warunków.Wymiary urzadzenia dobywajacego, szczególnie ramy moga byc dowolne.Rama sama jest z korzyscia zbudowana z belek, przestawianych pod wzgledem dlugosci.Zastosowanie swidrów wieloscien¬ nych jest korzystne w wielkich maszy¬ nach, w malych mozna je wcale nie uzywac.Materjal i ksztalt narzedzi zlobiacych i odcinajacych rdzenie, zalezy pd kazdo¬ razowych warunków (rózne stale narze¬ dziowe, diament i t. d.). Przyrzad do odcinania rdzeni moze byc poruszany zamiast hamulcem tasmowym takze in¬ nem urzadzeniem. Zamiast lin regulu¬ jacych mozna uzywac lancuchów, lub innych urzadzen pociagowych.Maszyna dla dobywania moze sluzyc do róznych robót, miedzy innemi do róznych celów w górnictwie, wiercenia tuneli, szybów i t. d. 'Stosownie do ro- — 5 —dzaju pracy nalezy dobrac konstrukcje maszyny. PL