Pierwszenstwo: Opublikowano: 16.XII.1967 (P 124 138) 15.IX.1971 62842 KI. 59 a, 12 MKP F 04 b, 5/00 UKD Twórca wynalazku: Waclaw Dziewulski Wlasciciel patentu: Zaklady Urzadzen Okretowych „Hydroster", Gdansk (Polska) Pompa reczna dwuzakresowa Przedmiotem wynalazku jest pompa reczna dwu¬ zakresowa, przystosowana do pracy przerywanej i dorywczej jako pompa robocza do silownikowych urzadzen hydraulicznych. W pierwszym zakresie pracy, przy niskim cisnieniu, pompa ma duza wy¬ dajnosc, w drugim zas zakresie, to znaczy po uzy¬ skaniu wysokiego cisnienia, pompa pracuje z wy¬ dajnoscia zmniejszona. Przy tym urzadzenie prze¬ laczajace pompe z pierwszego zakresu pracy na drugi dziala samoczynnie w wyniku okreslonego wzrostu cisnienia na tloczeniu podczas normalnego pompowania, które odbywa sie recznie, jedna reka za pomoca wahliwej dzwigni.Znane rozwiazania irecznych pomp dwuzakreso- wych posiadaja zlozona budowe a przede wszyst¬ kim rozbudowany uklad zaworów sprezynowych, zróznicowanych pod wzgledem konstrukcyjnym, z których jeden ustala wartosc cisnienia wywoluja¬ cego zmniejszenie wydajnosci pompy.Skomplikowana budowa znanych pomp wplywa niekorzystnie na den gabaryty, podwyzsza stopien trudnosci technologicznych i czyni pompy zawodne w dzialaniu. Jednoznaczne ustalenie cisnienia od¬ powiadajacego zmianie wydajnosci pompy nde uwzglednia odmiennych warunków pracy urzadzen hydraulicznych.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wskaza¬ nych wyzej niedogodnosci przez uproszczenie kon¬ strukcji pompy oraz dostosowanie jej parametrów do pracy urzadzen hydraulicznych. 10 20 25 30 Cel ten zostal osiagniety w ten sposób wedlug wynalazku, ze w pompie dwa cylindry tloka i nur¬ nika sa polaczone u góry króccem, a u dolu dwoma przewodami, z których przewód pionowy jest za¬ opatrzony w dwa zawory zwrotne i jest polaczony z przewodem ssawnym pompy. Przewód tloczny pompy zas z zaworem zwrotnym jest przylaczony do górnej czesci cylindra o wiekszej srednicy ro¬ boczej. W tloku tego cylindra jest wykonany ka¬ nal, w którym wmontowany jest zawór zwrotny przepuszczajacy plyn do górnej czesci cylindra.Dzieki takiej konstrukcji kanalów i zaworów sterowanie zaworami odbywa sie samoczynnie oraz przelaczanie tloka i nurnika na prace jest auto¬ matyczne w zaleznosci od wielkosci cisnienia. Do napedu pompy sluzy reczna dzwignia katowa osa¬ dzona na przegubie na górnej czesci nurnika i po¬ laczona przegubowo za pomoca widelek z czopem tloczyska. Powierzchnia czynna tloka jest wieksza od powierzchni czynnej nurnika. Równiez skok tloka jest wiekszy od skoku nurnika. Dzieki temu przesuwajac tlok wytlacza sie duza ilosc plynu, lecz przy niewielkim cisnieniu, zas przy wzroscie cisnienia roboczego wykonuje sie male ruchy dzwignia, a wiec i nurnikiem, uzyskujac wysokie cisnienie w ukladzie hydraulicznym.Pompa wedlug wynalazku ma prosta budowe, a zawory maja jednolita konstrukcje. Dzieki temu jest latwa w wykonaniu i charakteryzuje sie nie- 6284262842 3 zawodnym dzialaniem. Dzieki mozliwosci zmiany cisnienia roboczego z niskiego na wysokie pompa wedlug wynalazku nadaje sie do urzadzen prze¬ znaczonych do^wywierania stopniowo wzrastaja¬ cego nacisku na przyklad przy zamykaniu pokryw i zamkniec z doszczelnieniem lub dosuwania ele¬ mentów z wywarciem docisku.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, który obrazu¬ je schemat pompy recznej dwuzakresowej w po¬ zycji roboczej. Zasadniczymi podzespolami pompy sa cylinder 1 z tlokiem 2 oraz mniejszy cylinder 3 z nurnikiem 4. Cylindry li 3 sa z soba polaczo¬ ne w górnej czesci króccem 5, od dolu zas prze¬ wodami 6 i 7. Pompa jest zaopatrzona w zawór zwrotny 8 umieszczony na przewodzie tlocznym 9, zawór zwrotny 10 na przewodzie ssawnym 11, za¬ wór zwrotny 12 w kanale 13 tloka 2 i zawór zwrotny 14 na czesci 7 przewodu ssawnego 11, pro¬ wadzacej do cylindra 3 nurnika 4. Na osi 15 na górnym koncu nurnika 4 osadzona jest przegu¬ bowo katowa reczna dzwignia 16, polaczona rów¬ niez przegubowo za pomoca widelek 17 z czopem 18 tloczyska 19.Podczas ruchu tloka 2 do góry czynnik roboczy, na przyklad olej, zostaje przetloczony z górnej, przytloczyskowej przestrzeni 20 cylindra 1 do przewodu tlocznego 9, natomiast dolna czesc 21 cylindra 1 wypelnia sie olejem zasysanym z prze¬ wodu ssawnego 11. Przy ruchu zas tloka 2 na dól z dolnej czesci 21 cylindra 1 czynnik roboczy przedostaje sie do górnej czesci 20 przez wyko¬ nany w tloku 2 kanal 13 i zawór 12. Wobec tego, ze objetosc górnej czesci .20 cylindra jest zmniej¬ szona o objetosc, zajmowana przez tloczysko 19, czesc oleju zostaje przy tym przetloczona do prze¬ wodu tlocznego 9. Olej zostaje wiec przetloczony do przewodu tlocznego 9 przy kazdym ruchu tlo¬ ka 2 do góry lub na dól, co wplywa korzystnie na równomiernosc ruchu napedzanego mechaniz¬ mu. Poriuszamie dzwignia 16 na jej osi 15 wywo- 25 30 35 40 luje przesuwanie sie zarówno tloka 2 jak i nur¬ nika 4, lecz w kierunkach przeciwnych.W pierwszym zakresie pracy pompy, to znaczy przy niskim cisnieniu tloczenia, obslugujacy z latwoscia pokonuje sile, niezbedna do przesuwania tloka 2, majacego duza powierzchnie czynna, dzie¬ ki czemu uzyskuje sie duza wydajnosc pompy. Na¬ tomiast po osiagnieciu okreslonej wyzszej wartosci cisnienia sila na dzwigni 16, potrzebna do poru¬ szania tloka 2 wzrasta o tyle, ze obslugujacy pompe rezygnuje z przesuwania tloka 2 i poru¬ sza jedynie nurnik 4, co wymaga mniejszego wy¬ silku, gdyz powierzchnia robocza nurnika 4 jest kilkakrotnie mniejsza, niz powierzchnia tloka 2.Tloczenie oleju nurnikiem 4 odbywa sie przy ru¬ chu dzwigni 16 tylko w jednym kierunku. PL