14.VII.1966 Austria Opublikowano: 20. VIII. 1970 60730 KI. 47 f1, 41/00 MKP F 16 1, 41/00 Jrf^YTELNIA hkklij toctypKuliUj lv u\ Twórca wynalazku: Engelbert Hawle Wlasciciel patentu: „MIV" Metalna Industrija Varazdin, Varazdin (Ju¬ goslawia) Odgalezhiky zwlaszcza czwórnik do ukladanych w ziemi przewodów rurowych Przedmiotem wynalazku jest odgaleznik, zwlasz¬ cza czwórnik do ukladanych w ziemi przewodów rurowych.Znane dotychczas przewody rurowe ukladane w ziemi sa wyposazone w miejscach ich rozgalezien w ksztaltki rurowe, na przyklad w ksztalcie lite¬ ry „T" lub w czwórniki, albo w tym podobne ele¬ menty, przy czym przewody odgalezne musza byc z reguly odcinane (zamykane), a urzadzenia zamy¬ kajace musza znajdowac sie w poblizu miejsca od- galeznego. Z tego tez wzgledu bezposrednio na od¬ powiednich ramionach ksztaltki rurowej sa zamo- cowywane dotychczas zasuwy. Powoduje to zwiek¬ szone zuzycie materialów i powieksza koszty, po¬ niewaz na przyklad w czwórniku, w którym kazdy z czterech przewodów odgaleznych musi byc za¬ mykany oddzielnie, musza byc zainstalowane oprócz czwórnika jeszcze cztery zasuwy, wyposa¬ zone w obudowe i w kolnierze laczace, po dwa kolnierze kazda. Zasuwy musza byc oczywiscie latwo dostepne i umieszczone w tym celu najczes¬ ciej razem z czwórnikiem we wspólnym szybie.Wskutek tego zwiekszaja sie znacznie koszty bu¬ dowy zwiazane z wykonaniem szybu, zwlaszcza, ze taki szyb wymaga rozpietosci w swietle, od¬ powiadajacej objetosci calej armatury, a ponadto musi miec znaczna glebokosc.Znane sa równiez odgalezniki w ksztalcie litery „T", wykonane w postaci kurka trójprzewodowego, które posiadaja zasuwe, zamykajaca na przemian 10 25 SO 2 jeden z dwóch lub oba wyloty. Konstrukcje te sa jednak malo przydatne do glównych przewodów wodociagowych ukladanych w ziemi, poniewaz sa one wyposazone w przestawny grzybek zaworu, w wychylna klape zamykajaca lub w przepone za¬ mykajaca i z tego powodu nie nadaja sie do wielo¬ letniego uzytkowania. Rozwiazania te nie pozwala¬ ja równiez na zwrotny kierunek przeplywu stru¬ mienia oraz posiadaja wewnetrzne scianki dzialowe i tym podobne elementy, które podwyzszaja zna¬ cznie opór przeplywu strumienia i uniemozliwia¬ ja usuwanie zanieczyszczen. Odlalezniki te sa po¬ nadto wyposazone w przesuwne osiowo wrzeciona.Celem wynalazku jest wyeliminowanie tych nie¬ dogodnosci, a zadaniem wynalazku jest opracowa¬ nie konstrukcyjne odgaleznika, zwlaszcza czwór¬ nika do ukladanych w ziemi przewodów rurowych, w którym wszystkie przewody odgalezne nie wy¬ magaja zasuwy lub podobnego elementu i sa za¬ mykane oddzielnie, a ich wymiary w kierunku osi przewodu odpowiadaja wymiarom kazdej ksztaltki rurowej. Wskutek tego mozliwe jest za¬ stosowanie mniejszej srednicy wewnetrznej szybu przeznaczonego do umieszczenia odgaleznika oraz mozliwy jest przeplyw strumienia w dowolnym kierunku, bez podwyzszenia oporu strumienia i bez tworzenia osadników sprzyjajacych zatrzymywa¬ niu zanieczyszczen.Cel ten zostal osiagniety dzieki temu, ze odgalez¬ nik posiada cylindryczna obudowe wyposazona 60730i 3 w krótkie krócce przylaczy rurowych, tak usytuo¬ wane, iz os obudowy przebiega przez punkt prze¬ ciecia osi krócców i jest do nich prostopadla. W obudowie w bezposrednim sasiedztwie kazdego krócca sa wykonane gniazda dla poszczególnych zasuw, których wrzeciona równolegle do osi obu¬ dowy sa ulozyskowane obrotowo lecz osiowo nie- przesuwnie we wspólnej pokrywie lub w oddziel¬ nych pokrywach umieszczonych na obudowie. Kaz¬ dy króciec posiada wewnatrz kanal przeplywowy rozszerzajacy sie w kierunku wnetrza obudowy.Przekrój poprzeczny kanalu u wylotu krócca jest kolowy, a we wnetrzu obudowy przybiera ksztalt wyznaczony przez górny i dolny luk kola oraz styczne do tych luków pochylone wzgledem sie¬ bie pod katem okolo 45°, przy czym przekrój ten Jest symetryczny wzgledem poziomej plaszczyzny srodkowej kanalu. W kazdym kanale przeplywo¬ wym w obrebie obudowy znajduja sie wspomnia¬ ne juz gniazda dla zasuw. Gniazdo jest zaopatrzo¬ ne u góry w przelotowy otwór dla wprowadzenia zasuwy. Zasuwa posiada ksztalt dopasowany do ksztaltu kanalu przeplywowego, a w górnej czesci posiada kolnierz, zas na swych powierzchniach zewnetrznych posiada uszczelke. Uszczelka jest zaopatrzona w zgrubienie pod kolnierzem uszczel¬ niajace otwór przelotowy oraz w zgrubienie na dolnej powierzchni obwodowej uszczelniajace ka¬ nal przeplywowy. Wedlug dalszej cechy wynalazku gniazdo zasuwy jest utworzone za pomoca umie¬ szczonych w obudowie zeber wewnetrznych, któ¬ rych górne powierzchnie czolowe stykaja sie z uzebrowaniem pokrywy obudowy. Zebra te rów¬ noczesnie wzmacniaja obudowe i pokrywe.Zasuwa oraz jej gniazdo, patrzac w kierunku wrzeciona, maja ksztalt prostokatny. W korzystnej odmianie rozwiazania wedlug wynalazku zasuwa ma ksztalt ryby, ograniczony dwoma symetryczny¬ mi krzywiznami odpowiadajacymi krzywiznie pla¬ szcza obudowy. W dalszej odmianie zewnetrzna po¬ wierzchnia zasuwy ma krzywizne odpowiadajaca krzywiznie plaszcza obudowy a wewnetrzna jest plaska. W jeszcze innej odmianie zasuwa ma ksztalt wycinka pierscienia kolowego, ograniczonego dwo¬ ma równoleglymi do siebie krzywiznami zblizony¬ mi do krzywizny plaszcza obudowy. W kazdej z tych odmian ksztalt zeber wewnetrznych ograni¬ czajacych gniazdo zasuwy odpowiada ksztaltowi zasuwy.W innej odmianie odgaleznika obudowa jest po¬ zbawiona wewnetrznych zeber tworzacych gniazda do zasuw. W tym przypadku zasuwy w górnej czesci sa zaopatrzone od strony zwróconej w kie¬ runku plaszcza obudowy w kolnierzowy wystep z uszczelka, a od strony przeciwnej (wewnetrznej) w gwintowana nasade dla wrzeciona.W dalszej kolejnej odmianie odgaleznika obu¬ dowa jest wyposazona w promieniowe zebra wew¬ netrzne, które dziela ja na odpowiednie segmenty.W identyczny sposób jest podzielona za pomoca ze¬ ber pokrywa obudowy. W tym przypadku mozli¬ we jest umocowanie na dowolnym segmencie zwyk¬ lej plyty, jezeli w danym zastosowaniu odgalez¬ nika zbedna jest jedna z zasuw.Krócce rurowe odgaleznika sa korzystnie wzmoc- 4 nione i usztywnione za pomoca zeber zewnetrz¬ nych.Odgaleznik wedlug opisanej konstrukcji spelnia podwójna role. Sluzy on równoczesnie do rozga- 5 leziania strumienia i do ewentualnego zamykania jednego lub wiecej kierunków przeplywu, przy czym eliminuje sie koniecznosc stosowania oddziel¬ nych zasuw wraz z ich obudowami i kolnierzami laczacymi. Zmniejsza sie tym samym ilosc uzyte- 10 go metalu oraz obniza pracochlonnosc wykonania i montazu.Wykonanie gniazd zasuwowych w jednej wspól¬ nej obudowie eliminuje stosowane w znanych roz¬ wiazaniach scianki dzialowe. Tym samym zosta- 15 ja wyeliminowane wszelkie przewezenia przekroju przeplywu strumienia, a tym samym zmniejszaja sie straty cisnienia w odgalezniku. Ponadto elimi¬ nuje sie mozliwosc zatrzymywania i osadzania za¬ nieczyszczen. 20 Zastosowanie zasuw ustawionych prostopadle do kierunku strumienia umozliwia przeplyw w obu kierunkach. Konstrukcja wrzecion pozbawionych ruchu osiowego czyni odgaleznik szczególnie przy¬ datnym do rurociagów ukladanych w ziemi. 25 Istotna zaleta odgaleznika wedlug wynalazku jest mozliwosc stalego lub okresowego eliminowania jednej z zasuw bez demontazu lub przeróbek ca¬ lej konstrukcji. We wszystkich opisanych odmia¬ nach konstrukcyjnych istnieje mozliwosc usuniecia 80 poszczególnej zasuwy przez otwór w obudowie, który nastepnie moze byc zamkniety za pomoca na przyklad plyty. W czasie okresowych remontów obudowa odgaleznika pozostaje w stanie zamonto¬ wanym. 35 Konstrukcja zasuwy zaopatrzonej w kolnierz i uszczelke eliminuje obróbke gniazda, zapewnia dob¬ ra szczelnosc i dlugi okres uzytkowania.Ksztalt kanalów przeplywowych poszerzonych ku wnetrzu obudowy przez nadanie im przekroju 4o ograniczonego górnym i dolnym lukiem kola oraz cieciwami tworzacymi kat bliski 45° ma na celu stworzenie optymalnych warunków przeplywu strumienia przy jak najmniejszych wymiarach obudowy. 45 W odmianach odgaleznika, których zasuwy maja zewnetrzna krzywizne zblizona do krzywizny obu¬ dowy, uzyskuje sie mozliwosc zblizenia zasuw do plaszcza obudowy i tym samym mozliwosc dalsze¬ go zmniejszenia gabarytów odgaleznika bez usz- 5o czuplenia wewnetrznej przestrzeni, w której na¬ stepuje rozdzielenie strumienia.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na których fig. 1 przedstawia czwórnik z osadzona w nim zasuwa, 55 czesciowo w przekroju i w widoku z boku, fig. 2 — czwórnik z osadzona w nim zasuwa, po zdje¬ ciu polowy pokrywy, w widoku z góry, fig. 3 — odmiane czwórnika w przekroju, fig. 4 — te sama odmiane czwórnika bez czesci górnych w widoku 6o z góry, fig. 5 — dalsza odmiane czwórnika z czte- roczesciowa pokrywa, w widoku z góry, fig. 6 — jeszcze inna odmiane czwórnika, w której nie ma podzialu obudowy na poszczególne komory, w prze¬ kroju, fig. 7 — odmiane czwórnika przedstawiona 65 na fig. 6, po usunieciu pokrywy, w widoku z gó-5 60730 6 ry i fig. 8 — czesc odmiany obudowy, w widoku z góry.Czwórnik wedlug wynalazku ma cylindryczna obudowe .1, wyposazona w krótkie krócce 2, przy czym os obudowy 1 przechodzi przez punkt prze¬ ciecia osi krócców i przebiega prostopadle do tych osi.Kazdy króciec "2 ma kanal przeplywowy 3 o przekroju kolowym u wylotu, rozszerzajacych sie w kierunku poprzecznym u wejscia do obudowy. W miejscu rozszerzenia kanal 3 ma przekrój syme¬ tryczny do poziomej plaszczyzny srodkowej i jest ograniczony przez górny luk kolowy 4 i dolny luk kolowy 5 oraz przez styczne 6 pochylone pod ka¬ tem okolo 45°. Kanal przeplywowy 3 ma ponadto u góry otwór przelotowy 7 do zasuwy 8. Zasuwa 8 jest uksztaltowana odpowiednio do przekroju po¬ przecznego przeplywu oraz posiada u góry kolnierz 9, a na swych powierzchniach zewnetrznych posia¬ da uszczelke. Uszczelka jest zaopatrzona w górnej czesci w zgrubienie 10 do uszczelnienia przeloto¬ wego otworu 7, a na dolnej powierzchni obwodowej posiada zgrubienie 11. Szczelne polaczenie osiaga sie dzieki temu, ze zasuwa 8 jest dociskana do dolnej wewnetrznej powierzchni kanalu przeply¬ wowego 3 elastycznym zgrubieniem 11 a do gniazda przelotowego otworu 7 elastycznym zgru¬ bieniem 10 umieszczonym bezposrednio pod kol¬ nierzem 9. Dzieki temu obrzeza otworu przelotowe¬ go i dolna polowa kanalu przeplywowego 3 two¬ rza w miejscu jego rozszerzania sie gniazdo zasu¬ wy. Zasuwa 8 ma gwint 12 do wrzeciona 13, ulo- zyskowanego obrotowo lecz osiowo nieprzesuwnie w pokrywie 14.Obudowa 1 je6t wyposazona w zebra wewnetrz¬ ne 15, których górne krawedzie ograniczaja gniaz- • do zasuwy 8 w plaszczyznie styku z pokrywa.Zebra 15 tworza za pomoca swych górnych po¬ wierzchni czolowych powierzchnie uszczelniajace z odpowiednio uzebrowana pokrywa 14. Na fig. 1 i 2 jest przedstawiona tylko jedna zasuwa 8. Obudo¬ wa 1 lub pokrywa 14 jest przystosowana do zarno*- cowywania po jednej zasuwie do kazdego krócca* rurowego. Pomiedzy zebrami 15 znajduje sie sto¬ sunkowo duza wolna przestrzen, umozliwiajaca do¬ godne rozdzielanie strumienia bez istotnych strat cisnienia. Oprócz tego wyeliminowane sa jakiekol¬ wiek przewezenia calego przekroju poprzecznego, które zwiekszalyby opór strumienia lub powodo¬ walyby osadzanie zanieczyszczen. Przeplyw stru¬ mienia odbywa sie w dowolnym kierunku, a kaz¬ dy króciec rurowy moze byc odciety od pozosta- lych. W czasie ewentualnego remontu zasuwy wy-' starczy tylko usunac odpowiednia pokrywe 14 bez demontowania i wyjmowania obudowy 1 odgalez- nika.W odmianie odgaleznika przedstawionej na fig. 3 i 4 sa przewidziane zamiast wspólnej pokrywy 14 oddzielne pokrywy 16 do kazdej zasuwy, przy¬ krecone do obudowy 1. W tym przypadku jest moz¬ liwy demontaz lub wymiana tylko uszkodzonej za¬ suwy. Oprócz tego mozliwe jest wyeliminowanie tej lub innej zasuwy oraz wyposazenie odpowied¬ niego krócca w slepy kolnierz i przykrycie otwo¬ ru po zasuwie w pokrywie 16 za pomoca plyty za¬ mykajacej. W ten sposób z czwórnika powstaje ksztaltka w ksztalcie litery „T". Jest takze mozliwe calkowite usuniecie tej lub innej zasuwy z wszy- 5 stkich czterech stron rur rozgaleznych, jezeli nie jest konieczne oddzielne zamkniecie odnosnej rury rozgaleznej.Zasuwa 8' przedstawiona na fig. 3 i 4 ma od strony zwróconej w kierunku plaszcza obudowy 10 krzywizne odpowiadajaca krzywiznie plaszcza, a od strony przeciwleglej jest uksztaltowana symetrycz¬ nie. Wskutek tego zasuwa 8* przedstawiona na fig. 4 ma w widoku z góry ksztalt owalu lub ksztalt zblizony do ksztaltu ryby. Dzieki temu przy wiek- 15 szej srednicy wewnetrznej rury obudowa 1 moze byc mniejsza, a zasuwa 8* pomimo oszczednosci materialu ma w porównaniu z zasuwa prostokatna 8, przedstawiona na fig. 1 i 2 dostateczna wytrzy¬ malosc. Zebra wewnetrzne 15* obudowy 1 sa w tym 20 przypadku uksztaltowane odpowiednio do ksztaltu zasuwy 8\ W odmianie odgaleznika przedstawionej na fig. 5, która odpowiada w swej istocie rozwiazaniu kon¬ strukcyjnemu uwidocznionemu na fig. 3 i 4, prze- 25 widziane sa w obudowie 1 dodatkowe promienio¬ we zebra wewnetrzne 17, a pokrywa jest podzie¬ lona na odpowiednie segmenty 14'. W tym przy¬ padku mozliwa jest oddzielna wymiana lub de- • montaz zasuw. 30 W odmianie odgaleznika, przedstawionej na fig. 6 i 7 obudowa 1 jest pozbawiona komór do zamoco¬ wania zasuw 8". Zasuwy 8" od strony zwróconej w kierunku plaszcza obudowy posiadaja krzywizne odpowiadajaca krzywiznie plaszcza, a od strony 35 przeciwleglej sa plaskie i posiadaja jedynie od strony plaszcza kolnierzowe poszerzenie 9 z usz¬ czelniajacym zgrubieniem 10. Po stronie przeciw¬ leglej od poszerzenia 9 jest wykonana w górnej .czesci zasuwy nasada 18 z gwintem do wrzeciona 40 13. W tym przypadku grubosc zasuwy 8" odpo¬ wiada mniej wiecej polowie grubosci zasuwy 8\ Ta odmiana odgaleznika jest pozbawiona otworu prze¬ lotowego w kanale przeplywowym, a uszczelniaja¬ ce zgrubienie 10 styka sie bezposrednio z obrze- 45 zem 19 krócca 2. Opisana odmiana konstrukcyjna umozliwia zmniejszenie wymiarów odgaleznika w kierunku osi rur w porównaniu do odmian wczes¬ niej opisanych.Na fig. 8 jest przedstawiony odgaleznik, w któ- 50 rym zasuwy 8'" sa wykonane w ksztalcie wycinka pierscienia kolowego o krzywiznie odpowiadajacej krzywiznie obudowy 1, ale podobnie jak zasuwy 8" maja tylko polowe ich grubosci. vZebra wew¬ netrzne 15" sa uksztaltowane w kierunku plaszcza 55 obudowy 1 wspólosiowo oraz maja cylindryczne powierzchnie. Obudowa 1 odgaleznika jest rów¬ niez wyposazona w promieniowe wewnetrzne zeb¬ ra 17', a krócce sa zaopatrzone w usztywniajace zewnetrzne zebra 20. 60 PL