Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.V.1970 59979 KI. 21 d3, 2 MKP H02h 5JCO Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Eugeniusz Kania, mgr inz. Marian Pilny, mgr inz. Alina Szeloch Wlasciciel patentu: Zaklady Konstrukcyjno-Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego, Gliwice (Polska) Urzadzenie do kontroli zawilgocenia uzwojen silników elektrycznych, zwlaszcza chlodzonych woda Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do kon¬ troli zawilgocenia uzwojen silników elektrycznych, zwlaszcza chlodzonych woda, stosowanych miedzy innymi w przenosnych pompach górniczych.Chlodzenie wodne silnika elektrycznego umozli¬ wia przy niezmienionych wymiarach gabaryto¬ wych zwiekszenie jego mocy, co ma duze znacze¬ nie w przypadku napedu maszyn przenosnych.Urzadzenie to wymaga jednak zastosowania pew¬ nych w dzialaniu uszczelnien zabezpieczajacych uzwojenia silnika przed przenikaniem wody. Naj¬ czesciej stosowane sa w miejscach przejscia walka silnika przez pokrywy lozyskowe uszczelnienia w postaci pierscieni uszczelniajacych, uszczelek sliz¬ gowo-dociskowych lub komór olejowych wraz z uszczelkami. Jako dodatkowe zabezpieczenie sto¬ suje sie tuleje ochronne umieszczone w szczelinie pomiedzy wirnikiem i stojanem silnika lub zale¬ wanie uzwojen masa zywiczna.Poza tym znane jest napelnianie wnetrza silnika gazem pod cisnieniem dla uniemozliwienia przedo¬ stawania sie wody z zewnatrz.Wszystkie wymienione uszczelnienia nie zapew¬ niaja pelnego zabezpieczenia uzwojen silnika przed przenikaniem wody z zewnatrz. W przypadku prze¬ dostania sie wody do wnetrza silnika, izolacja uzwojen ulega w krótkim czasie uszkodzeniu.Celem wynalazku jest kontrola zawilgocenia uzwojen silnika w przypadku przedostania sie wo- 10 dy do jego wnetrza i zabezpieczenie izolacji uzwo¬ jen przed uszkodzeniem.Wynalazek zrealizowano przez wypelnienie wol¬ nej wewnetrznej przestrzeni silnika wodoszczelne¬ go olejem izolacyjnym i zabudowanie na polacze¬ niach czolowych uzwojen metalowego pierscienia stanowiacego jeden biegun ukladu do kontroli sta¬ nu zawilgocenia oleju. Drugi biegun stanowi uzie¬ miona obudowa. Po przedostaniu sie wody do wne¬ trza silnika i wytworzeniu z olejem mieszanki przewodzacej prad elektryczny, nastepuje kilka¬ krotne zmniejszenie oporu przejscia pomiedzy pierscieniem biegunowym i uziemiona obudowa silnika, co powoduje zadzialanie ukladu kontrol- 15 nego.Zastosowanie wynalazku pozwala na zabezpie¬ czenie silnika elektrycznego przed ewentualnym trwalym zniszczeniem zawilgoconej izolacji uzwo¬ jen. Dalsza eksploatacja silnika mozliwa jest po 20 wysuszeniu jego uzwojen.Przyklad wykonania urzadzenia do kontroli za¬ wilgocenia uzwojen silnika wedlug wynalazku, przedstawiony jest na rysunku, na którym przed¬ stawiono przekrój podluzny pompy wraz z silni- 25 kiem elektrycznym oraz polaczenie elektryczne te¬ go urzadzenia z ukladem kontrolnym.Przedstawiona na rysunku pompa sklada sie z komory wodnej i z silnika elektrycznego, którego wewnetrzna wolna przestrzen wypelnia olej izola- 30 cyjny 2. Wnetrze silnika jest w miejscu przecho- 5997959979 3 dzenia walka napedowego uszczelnione pokrywa lozyskowa i uszczelka. Do polaczen czolowych uzwojen stojana silnika jest przymocowany na izo¬ lacji metalowy pierscien stykowy 1 polaczony z za¬ ciskiem w skrzynce przylaczowej 4. W skrzynce przylaczowej znajduja sie poza tym zacisk uzie¬ miajacy 3 polaczony z obudowa pompy i zaciski pradowe silnika.Do zacisku uziemiajacego 3 i pierscienia styko¬ wego 1 podlaczony jest zasilany bezpiecznym na¬ pieciem zmiennym obwód przekaznika kontrolne¬ go 5. W przypadku przedostania sie wody z komo¬ ry wodnej do wnetrza silnika, obracajacy sie wir¬ nik silnika powoduje powstanie mieszanki oleju z woda o mniejszej opornosci elektrycznej w porów¬ naniu z czystym olejem izolacyjnym. W miare wzrostu ilosci wody w oleju izolacyjnym maleje opornosc elektryczna mieszanki i wzrasta kilka¬ krotnie natezenie pradu w obwodzie przekaznika lub miernika kontrolnego 5. Przekaznik kontrolny 5 dziala w nastepujacym obwodzie elektrycznym: zródlo zasilania, zacisk uziemiajacy 3, obudowa pompy, przewodzaca emulsja olejowa 2 i pierscien stykowy 1.Czulosc zadzialania przekaznika kontrolnego 5 10 15 20 jest tak dobrana, by zadzialal przy zawartosci wo¬ dy w oleju izolacyjnym niebezpiecznej dla danej izolacji uzwojen silnika. Przekaznik kontrolny 5 po zadzialaniu moze spowodowac samoczynne wy¬ laczenie silnika pompy lub sygnalizacje obecnosci wody w oleju izolacyjnym 2. Zastosowany olej izo¬ lacyjny w urzadzeniu do kontroli zawilgocenia uzwojen poprawia ponadto warunki chlodzenia sil¬ nika elektrycznego. PL