Przedmiotem niniejszego wynalazku jest element obrotowy, zwlaszcza sruba, nakretka oraz narzedzie do jego obracania, takie jak na przyklad srubokret, klucz, korba i tym podobne, wyposazony w robocze powierzchnie wspólpracujace odpowiednio z robo¬ czymi powierzchniami obracajacego narzedzia.Wiekszosc wkretów jak równiez wiele srub, na¬ kretek i innych elementów mocujacych, jest zaopa¬ trzona na jednym koncu w jedna lub wiecej szcze¬ lin o równoleglych sciankach bocznych. Narzedzia uzywane do obracania powyzszych mocujacych ele¬ mentów wchodza we wspomniane szczeliny z pew¬ nym luzem i stykaja sie z ich sciankami bocznymi tylko wzdluz linii prostej w poblizu obwodu obracanego mocujacego elementu.W rezultacie czesto sie zdarza, ze gcly narzedzie jest obracane celem dociagniecia lub zluznienia ele¬ mentu mocujacego wówczas wystepuja tak wielkie miejscowe naciski powierzchniowe na roboczych sciankach, ze w okolicy obwodu elementu szczelina zostaje w niekorzystny sposób poszerzona, zas w przypadku czesto powtarzajacego sie dociagania i zluzniania element mocujacy ulega zniszczeniu. Do¬ tyczy to specjalnie malych wkretów lub srub.Inne znane sruby sa zaopatrzone na jednym koncu we wglebienie o ksztalcie wielokata i przy dociska¬ niu ich lub zluznianiu musi byc uzyty klucz lub korba o ksztalcie takiego samego wielokata. Rów¬ niez i w tym przypadku niezbedny jest pewien luz miedzy sciankami wglebienia i narzedziem tak, ze 10 20 25 30 w czasie dociskania lub zluzniania elementu mocuja¬ cego pracuja tylko polozone najbardzej na zewnatrz czesci roboczych powierzchni narzedzia w wyniku czego wystepuja tam zbyt duze naciski powierzch- niowe i nawet elementy mocujace wykonane z bar¬ dzo twardego materialu czestokroc nie wytrzymu¬ ja naprezen wywieranych przez klucz.Wiekszosc srub, nakretek i obrotowych trzpieni jest wyposazone w wieloboczne lby chwytane za pomoca klucza lub korby. Równiez i w tym przy¬ padku tylko zewnetrzne czesci bocznych scianek lba sa poddawane naciskom obracajacego narzedzia co w rezultacie daje zuzycie brzegów lba lub klucza czy tez podobnego narzedzia.Ponadto wspólna cecha wszystkich wyzej omó¬ wionych znanych elementów i narzedzi jest to, ze obracany element i obracajace go narzedzie musza miec wspólpracujace scianki o dokladnie odpowia¬ dajacych sobie wymiarach.Glównym celem niniejszego wynalazku jest obra¬ cany element lub obracajace go narzedzie majace takie scianki robocze, które zapewniaja, ze gdy ele¬ ment taki jest obracany za pomoca obracajacego narzedzia wówczas wspólpracuja one ze soba na mozliwie najwiekszej powierzchni tak, ze nawet du¬ zy opór stawiany przez obracany element przeciw obróceniu go daje tylko dopuszczalne naciski po¬ wierzchniowe i to nawet w przypadku stosunkowo duzego luzu miedzy elementem i narzedziem.Cel ten zostal osiagniety w ten sposób, ze obraca- 58 8153 58 815 4 ny element lub obracajace narzedzie wedlug wy¬ nalazku maja dwa robocze czlony z których kazdy jest zaopatrzony w co najmniej jedna robocza scian¬ ke, przy czym obie takie robocze scianki zwrócone sa w przeciwnych kierunkach i sa okreslone przez powierzchnie symetryczna w stosunku do osi sy¬ metrii równoleglej do osi obrotu elementu czy na¬ rzedzia, a najlepiej pokrywajacej sie ze wspomniana osia obrotu.Gdy taki element zostanie uchwycony przez obra¬ cajace narzedzie o podobnych sciankach roboczych i gdy narzedzie to bedzie obracane, wówczas scianki robocze elementu i narzedzia beda wspólpracowac ze soba na calej ich wspólnej powierzchni.Specjalnie w przypadku wkretów, srub, nakretek lub podobnych elementów mocujacych korzystne jest gdy co najmniej na jednym koncu takiego elementu wykonane sa dwa osiowe wglebienia siegajace do samego konca elementu i umieszczone naprzeciw siebie, przy czym kazde z tych wglebien ma dwie scianki robocze utworzone przez ukierunkowana o- siowo czesc elementu pozostala miedzy wglebienia¬ mi a powstale tak cztery scianki robocze sa okreslone przez dwie powierzchnie przecinajace sie miedzy wspomnianymi wglebieniami, z których kazda jest symetryczna wzgledem osi symetrii równoleglej do osi obrotu mocujacego elementu.Element taki ma jedna pare roboczych scianek pracujacych gdy jest on obracany w jednym kie¬ runku oraz druga pare takich scianek, które pra¬ cuja gdy element ten jest obracany w kierunku przeciwnym. Co wiecej, ze wzgledu na to, ze kat miedzy dwoma sciankami bocznymi kazdego wgle¬ bienia moze byc ten sam dla wszystkich elementów jednego rodzaju bez wzgledu na ich wielkosc, lub przynajmniej kat ten moze byc wiekszy od pewnej wartosci minimalnej, mozna uzywac tego samego na¬ rzedzia do obracania wszystkich takich elementów w bardzo szerokim zakresie wielkosci.Wynalazek niniejszy jest wyjasniony w sposób przykladowy na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wkret wedlug wynalazku w wi¬ doku perspektywicznym, fig. 2 — inny wkret we¬ dlug wynalazku w widoku z góry, fig. 3 — srube wedlug wynalazku w widoku perspektywicznym, fig. 4 — klucz wedlug wynalazku w widoku z góry, fig. 5 oraz 6 — dwie rózne nakretki wedlug wyna¬ lazku w widoku perspektywicznym, fig. 7 oraz 8 — dwie inne odmiany elementów wedlug wynalazku w widoku z góry, fig. 9 oraz 10 — klucz nasadowy wedlug wynalazku pokazany odpowiednio w widoku z boku i w widoku od dolu, fig. 11 — inny klucz wedlug wynalazku w czesciowym widoku z góry, fig. 12 — jeszcze inny klucz wedlug wynalazku o- bracajacy taka srube jak na fig. 6 i pokazany w czesciowym widoku z góry, fig. 13 oraz 14 — sru¬ bokret wedlug wynalazku pokazany odpowiednio w czesciowym widoku z boku oraz w widoku z dolu, fig. 15 oraz 16 — lby dwóch innych srub wedlug wynalazku w widoku perspektywicznym, fig. 17 — jeszcze inny klucz wedlug wynalazku w czesciowym widoku z góry, fig. 18 — klucz przedstawiony na fig. 17 pokazany w przekroju poprzecznym wedlug linii IIXX—IIXX, figury 19 oraz 20 —jeszcze inne dwa lby srub wedlug wynalazku w widoku per¬ spektywicznym, fig. 21 — schematycznie klucz we- ! dlug wynalazku, który mozna uzywac do elemen¬ tów mocujacych o róznej wielkosci, pokazany w przekroju poprzecznym, fig. 22 — jeszcze inny leb 5 sruby wedlug wynalazku w widoku z góry, fig. 23 — leb sruby przedstawionej na fig. 22 pokazany w przekroju poprzecznym wg linii XXIII—XXIII, fig. 24 oraz 25 — srubokret wedlug wynalazku uzywa¬ ny do sruby przedstawionej na fig. 22 oraz 23, po¬ lo kazany odpowiednio w przekroju podluznym i wi¬ doku z dolu, fig. 26 oraz 27 — dwa jeszcze inne lby srub wedlug wynalazku w widoku z góry oraz fig. 28 — srubokret wedlug wynalazku uzywany do sruby przedstawionej na fig. 26, pokazany w wi- 15 doku z dolu.Na fig. 1 pokazany jest wkret dociskowy 10 skla¬ dajacy sie ze zwyklego korpusu 12 nagwintowanego na prawie calej swej dlugosci i zaopatrzony od góry w dwa identyczne diametrycznie umieszczone osio- 20 we wglebienia 14 oraz 16 siegajace do konca wkretu.Wglebienia 14 oraz 16 sa odpowiednio ograniczo¬ ne bocznymi plaskimi sciankami 18, 20 oraz 22, 24 utworzone przez boczne powierzchnie dwóch czesci 26 oraz 28 korpusu wkretu -ukierunkowane osiowo 25 i oddzielajace od siebie dwa wglebienia 14 oraz 16.Boczna scianka 18 wglebienia 14 oraz odpowiada¬ jaca jej boczna scianka 22 wglebienia 16 sa okre¬ slone ta sama plaszczyzna przechodzaca przez os wkretu 10. W ten sposób dwie inne, boczne sciany 20 30 oraz 24 sa okreslone jedna plaszczyzna przechodza¬ ca przez os wkretu i przecinajaca sie wzdluz tej osi z plaszczyzna okreslajaca boczne scianki 18 oraz 22.We wkrecie pokazanym na fig. 1, czesci 26 oraz 28 korpusu sa polaczone srodkowa czescia 30 tworzac 35 razem jedna calosc. Co wiecej, we wkrecie tym boczne scianki 18, 20, 22 oraz 24 tworza odpowied¬ nio miedzy soba kat okolo 90° tak, ze czesci korpusu 26 oraz 28 i wglebienia 14 oraz 16 sa tej samej wiel¬ kosci. 40 Jednakze czesci korpusu 26 oraz 28 moga obejmo¬ wac kat wiekszy niz 90°C a ponadto moga one two¬ rzyc osobne czlony jak to pokazano na fig. 2 gdzie dwa wglebienia 14 oraz 16 sa polaczone ze soba srodkowym przesmykiem 32. 45 Na fig. 3 pokazana jest sruba z lbem 34 zaopa¬ trzonym w dwa wglebienia 14 oraz 16, oraz w dwie wystajace osiowo czesci 26 oraz 28 polaczone czescia srodkowa 30 w ten sam sposób jak w przypadku wkretu pokazanego na fig. 1. 50 Na fig. 4 pokazany jest klucz plaski 40 zaopatrzo¬ ny na jednym koncu w wycinkowe otwory 42 oraz 44 polaczone srodkowym wycieciem 46 i oddzielone od siebie dwoma roboczymi sektorami 48 oraz 50.Kazda z bocznych powierzchni 52 oraz 54 roboczego 55 sektora 48 jest okreslona ta sama plaszczyzna co odpowiadajaca jej odpowiednio jedna z bocznych powierzchni 56 oraz 58 drugiego roboczego sekto¬ ra 50.Pokazany na fig. 4 klucz 40 nalozony jest na gór- 60 ny koniec dociskowego wkretu 10 takiego jak wkret pokazany na fig. 1. Ze wzgledu na to, ze kat miedzy bocznymi powierzchniami 52 oraz 54 jak równiez kat miedzy bocznymi powierzchniami 56 oraz 58 jest nieco mniejszy niz 90°, sektory robocze 48 oraz 50 65 wchodza z latwoscia we wglebienia 16 oraz 14 sruby.5 58 815 6 Pomimo stosunkowo duzego luzu miedzy roboczymi sektorami 48 oraz 50 klucza i wystepami 26 oraz 28 wkretu, boczna powierzchnia 52 zetknie sie jedno¬ stajnie na calej wspólnej przestrzeni zetkniecia z boczna scianka 24 i to samo nastapi miedzy boczna 5 powierzchnia 56 i boczna scianka 22, bowiem tak boczne powierzchnie 52 oraz 56 roboczych sektorów 40 oraz 50 klucza jak i boczne scianki 24 oraz 22 wkretu leza w tej samej plaszczyznie. Dzieki temu, mozna zastosowac bardzo duze momenty obrotowe 10 klucza bez przeciazenia bocznych powierzchni 52 oraz 56 klucza czy tez bocznych scianek 22, 24 wy¬ stepów 26, 28 wkretu 10.Ponadto, w przypadku gdy dwie. odpowiadajace sobie powierzchnie boczne, np. 54, 58 roboczych se- 15 ktorów 48, 50 klucza 40 zostana uszkodzone, wów¬ czas klucz mozna w prosty sposób naprawic wyko¬ nujac np. za pomoca szlifowania, nowe boczne po¬ wierzchnie robocze okreslone ta sama plaszczyzna np. wzdluz przerywanej linii 60 pokazanej na fig. 4 20 Na fig. 5 pokazana jest nakretka 62 majaca na calej dlugosci gwint 64 oraz zaopatrzona na koncu w dwa wyciecia oddzielone od siebie osiowymi wy¬ stepami 526, 528. Odpowiadajace sobie boczne scian¬ ki 518, 522 wystepów 526, 528 sa okreslone ta sama 25 plaszczyzna przechodzaca przez os nakretki 62 i po¬ dobnie dwie pozostale scianki boczne 520, 524 sa okreslone równiez jedna plaszczyzna przechodzaca przez os nakretki i przecinajaca sie z wyzej wspom¬ niana plaszczyzna. Tak wiec wyciecia 514, 516 oraz 30 wystepy 526, 528 odpowiadaja wglebieniom 1H, 16 oraz wystepom 26, 28 srub pokazanych na figurach 1—4 z ta tylko róznica, ze sa one ograniczone gwin¬ towanym otworem 64 nakretki.Podobna konstrukcje ma nakretka kapturowa lub 35 kolpak uszczelniajacy 662 pokazany na fig. 6. Na¬ kretka ta ma gwintowany otwór 664 zamkniety u gó¬ ry denkiem 668 zaopatrzonym w dwa wyciecia 614, 616 oddzielone od siebie wystepami 626, 628 maja¬ cymi boczne scianki 618, 620, 622, 624 odpowiednio 40 okreslone przecinajacymi sie plaszczyznami.Nakretka pokazana na fig. 6 ma wyciecia 614, 616 o przekroju poprzecznym w ksztalcie wycinków pierscienia, ale oczywiscie, jak to jest pokazane li¬ nia przerywana 621, moga one miec taki sam ksztalt 45 jak wglebienia pokazane na figurach 1—3.Na fig. 7 pokazany jest leb sruby majacy dwie pary wyciec 14, 16 oraz 14',-16* oddzielony od sie¬ bie odpowiednio dwoma parami wystepów 26, 26' oraz 28, 28'. Leb ten jest równiez zaopatrzony w 50 srodkowy otwór 32 laczacy ze soba wspomniane wyciecia. Boczne scianki kazdej pary wyciec 14, 16 oraz 14', 16' sa uksztaltowane w sposób objasniony na figurach 1—3.Na fig. 8 pokazana jest nakretka 862 majaca pro- 55 mieniowo wystajace wystepy 826, 828 miedzy który¬ mi utworzone sa wglebienia 814, 816 o bocznych sciankach 818, 820, 822, 824 uformowanych w spo¬ sób objasniony na figurach 1—6.Do obracania wyzej opisanych elementów mocu- 60 jacych moga byc uzyte rózne narzedzia, jednakze kazde z uzywanych w tym celu narzedzi musi miec co najmniej dwa oddzielne sektory robocze two¬ rzace dwie pary roboczych powierzchni zwróconych w przeciwnych kierunkach przy czym kazda para 65 takich powierzchni utworzona jest przez te sama plaszczyzne.Poza kluczem pokazanym na fig. 4, inne przykla¬ dy takich narzedzi pokazane sa na figurach 9—14.Na figurach 9 oraz 10 pokazany jest klucz nasa¬ dowy 70 skladajacy sie z trzonu 72 o ksztalcie walca zaopatrzonego na dolnym koncu w dwa osiowo wy¬ stajace robocze wystepy 74, 76 oddzielone od siebie srodkowym wycieciem 78. Wystepy te maja scianki boczne tworzace dwie pary roboczych powierzchni 80, 82 oraz 84, 86 przy czym powierzchnie kazdej pary zwrócone sa w przeciwnych kierunkach i le¬ za w tej samej plaszczyznie przechodzacej przez os trzonu 72.Na górnym koncu trzonu 72 znajduje sie czlon 88 utworzony w ten sam sposób jak na przyklad ko¬ niec sruby pokazanej na fig. 2.Klucz nasadowy pokazany na figurach 9 oraz 10 moze byc uzyty do obracania elementów mocuja¬ cych pokazanych na figurach 1—3 oraz 5 i 6.W kluczu pokazanym na figurach 9 oraz 10 kat miedzy roboczymi wystepami 74, 76 jest nieco mniejszy niz 90°. Podobny klucz w którym kat ten jest nieco mniejszy niz 45° moze byc uzyty do obra¬ cania elementu mocujacego pokazanego na fig. 7.Na fig. 11 pokazany jest klucz 140, który moze byc uzywany na przyklad do obracania elementów wedlug wynalazku pokazanych na figurach 5, 6 0- raz. 8. Sklada sie on z plaskiego trzonka 90 zaopa¬ trzonego na jednym koncu w otwór 92 tworzacy dwa sektory robocze 174, 176 majace wewnetrzne powierzchnie 94 o ksztalcie walcowym oraz boczne powierzchnie 180, 186, 182, 184 tworzace odpowiednio dwie pary 180, 182 oraz 184, 186 powierzchni ro¬ boczych, przy czym w kazdej parze obie powierzch¬ nie sa skierowane w przeciwnych kierunkach i leza w tej samej plaszczyznie.Na fig. 12 pokazany jest podobny klucz 240 maja¬ cy trzonek 290 zaopatrzony na jednym koncu w rozwidlenie 274, 276, na którego jednym ramieniu 274 znajduje sie zwrócona do srodka wzdluzna po¬ wierzchnia robocza 280, podczas gdy na koncu dru^ giego ramienia 276 jest zwrócona na zewnatrz po¬ wierzchnia robocza 282 lezaca w tej samej plaszczy¬ znie co powierzchnia 280. Przedstawiony tutaj klucz jest nalozony na wkret 10 pokazany na fig. 1.Na figurach 13 oraz 14 pokazany jest srubokret majacy trzonek 96 o splaszczonej dolnej czesci 98.Czesc ta jest zaopatrzona w dwa wystajace w dól wystepy 374, 376 oddzielone wglebieniem 378, przy czym powierzchnie boczne tych wystepów tworza dwie pary powierzchni roboczych 380, 382 oraz 384, 386, które w kazdej parze zwrócone sa w odwrot¬ nyeh kierunkach i leza w tej samej plaszczyznie..'Srubokret ten mozna uzywac na przyklad do ele¬ mentów mocujacych pokazanych na figurach 1—3 oraz 7, a równiez w pewnych przypadkach, zaleznie od szerokosci wglebienia 378, równiez i do elemen¬ tów wedlug wynalazku pokazanych na figurach 5, 6 oraz 8.Na fig. 15 pokazana jest sruba majaca leb 1534, na którego górnej powierzchni znajduje sie wy¬ krój tworzacy dwa wglebienia 1514, 1516 polaczone srodkowym otworem 1532, przy czym ich powierz¬ chnie boczne 1518, 1520, 1522 oraz 1524 maja uklad58 815 8 taki sam jak opisano wyzej w zwiazku z fig. 2 z ta jednak róznica, ze we lbie sruby pokazanej na fig. 15 wglebienia 1514, 1516 sa zamkniete na zewnatrz.Na fig. 16 pokazana jest sruba, której leb 1634 od¬ powiada lbowi 34 pokazanemu na fig. 3 jednak róz¬ niacy sie od niego tym, ze dolne powierzchnie 19, 21 wyciec 14,16 sa pochylone w kierunku obwodu lba 1634, co ulatwia wykonanie go przez tloczenie od góry za pomoca odpowiedniego narzedzia.Na figurach 17 oraz 18 pokazany jest klucz ma¬ jacy trzonek 790 zaopatrzony na jednym koncu w dwa robocze wystepy 748, 750 umieszczone po jego obydwóch bokach i odpowiadajace roboczym wy¬ stepom 48, 50 pokazanych na fig. 4. W ten sposób robocze wystepy 748, 750 sa wyposazone w robocze powierzchnie 752, 754, 756, 758 majace taki sam u- klad jak w przypadku wystepów 48, 50. Jednakze górne i dolne powierzchnie 747, 749 kazdego ze wspomnianych wystepów roboczych 748, 750 sa zbiezne do wewnatrz co ulatwia nakladanie klucza na srube czy nakretke.Na figurach 19 oraz 20 pokazane sa odpowiednio dwie sruby, ilustrujace dwa rózne przyklady w jaki sposób urzadzenie wedlug niniejszego wynalazku moze byc polaczone ze zwykle uzywanymi wielokat- nymi lbami srub.Na fig. 21 pokazane sa w przekroju i w powie¬ kszeniu robocze wystepy 74, 76 narzedzia 70 przed¬ stawionego na figurach 9 oraz 10. Jak to pokazano na rysunku, gdy narzedzie to ma uklad mimosrodo- wy wówczas mozna je uzywac do elementów obro¬ towych wedlug niniejszego wynalazku w szerokim zakresie wielkosci tych elementów, co ilustruja li¬ nie kolowe 11, 13, 15 oraz 17.We wszystkich wyjej opisanych odmianach ele¬ mentów wedlug niniejszego wynalazku kazda para roboczych scianek lezala w jednej plaszczyznie, a nawet w plaszczyznie przechodzacej przez os takiego elementu. Mialo to na celu ulatwienie zrozumienia zasady niniejszego wynalazku. Jednakze na ogól kazda para roboczych scianek moze lezec na wielu innych formach powierzchni pod warunkiem, ze po¬ wierzchnia taka jest symetryczna wzgledem osi sy¬ metrii równoleglej do osi obrotu elementu. Najbar¬ dziej odpowiednia osia symetrii jest sama os obrotu, bowiem otrzymujemy wtedy symetryczny leb ele¬ mentu, jednakze nie jest to konieczne.Na figurach 22—26 pokazane sa pewne odmiany elementów wedlug wynalazku, w których scianki robocze leza na innych powierzchniach niz pla¬ szczyzny.Na figurach 22 oraz 23 pokazany jest leb 212 sru¬ by pod wieloma wzgledami bardzo podobny do ele¬ mentu pokazanego na fig. 7. Jednakze tutaj kazda para roboczych scianek 218, 222, 220, 224, 222, 220 oraz 220, 224 jest wyznaczona przez skosna po¬ wierzchnie o tworzacych prostopadlych do osi 233 sruby, która to os jest prostoliniowym miejscem geometrycznym srodków krzywizn tej skosnej po¬ wierzchni majacej inne prostoliniowo geometryczne miejsce srodków krzywizny lezace w plaszczyznie równoleglej do wspomnianej osi. Bardzo czesto w masowej produkcji tego rodzaju skosne powierzch¬ nie sa latwiejsze do wykonania za pomoca praso¬ wania, niz odpowiadajace im powierzchnie lezace w plaszczyznach przechodzacych przez os sruby.W odmianie elementu wedlug wynalazku pokaza¬ nej na figurach 22 oraz 23, w przeciwienstwie do 5 elementu pokazanego na fig. 7, wystepy 226, 226' oraz 228, 228' sa polaczone za pomoca czesci srod¬ kowej 230 o pochylych bocznych sciankach w wycie¬ ciach 214, 214', 216, 216'. Górna czesc srodkowej czesci 230 wystaje nieco ponad nieckowata górna 10 powierzchnie 225 wystepów 226, 226', 228, 228'.Do sruby 234 pokazanej na figurach 22 oraz 23 mozna uzywac na przyklad srubokretu takiego jaki przedstawiony jest na figurach 24 oraz 25.Srubokret ten jest uksztaltowany w ten sam spo- i* sób co leb sruby 212 i ma ten sam uklad wglebien miedzy wystepami roboczymi 274, 276, 274', 276' oraz ma wspólpracujace pary scianek 280, 282, 284, 286, 280' 282' oraz 284' 286' okreslone skosny¬ mi powierzchniami. Rózni sie on jednak od wspom- 20 nianej sruby tym, ze wglebienia sa tu polaczone srodkowym otworem 232, którego zbieznosc odpo¬ wiada zbieznosci srodkowej czesci wystajacej 230.Co wiecej dolna powierzchnia 227 wystepów 274, 276, 274', 276' jest wypukla odpowiednio do niecko- 25 watej górnej powierzchni 225 sruby 234. W rezulta¬ cie gdy narzedzie 270 zostaje nalozone na srube 212 jest ono automatycznie wysrodkowane w stosunku do sruby, a przy obracaniu go automatycznie wspól¬ pracuje wlasciwie ze sruba. 30 Ze wzgledu na to, ze robocze scianki sruby i na¬ rzedzia sa wyznaczone przez takie same skosne po¬ wierzchnie, jak równiez ze wzgledu na symetrie tych scianek, wspólpracujace ze soba pary scianek robo¬ czych narzedzia i sruby stykaja sie ze soba na ca- 35 lej ich wspólnej powierzchni. Nawet w przypadku gdy os sruby i os obracajacego ja narzedzia nie pokrywaja sie dokladnie ze wzgledu na luz nieunik¬ niony w praktyce, odchylenie miedzy wspólpracu¬ jacymi sciankami roboczymi jest tak male, ze na¬ tychmiast po przylozeniu do narzedzia sily obra¬ cajacej znika ono w wyniku odksztalcenia elastycz- »- nego na dlugo przed tym, zanim mogloby powstac miejscowe przeciazenie powierzchni narzedzia lub sruby.Leb sruby 412 pokazany na fig. 26 ma dwa wy¬ stepy 426, 428 oraz dwa wyciecia 414, 416 polaczone srodkowym otworem 433. Leb ten jest zaopatrzony w ten sposób w dwie pary roboczych scianek 418, 422 oraz 420, 424. Obie scianki kazdej pary sa 50 symetryczne wzgledem osi symetrii pokrywajacej sie z osia 433 sruby, przy czym wyznaczajaca je po¬ wierzchnia jest utworzona przez tworzaca lezaca w plaszczyznie prostopadlej do osi 434 i symetryczna wzgledem punktu lezacego na osi 432 jako na miej¬ scu geometrycznym srodków krzywizny. W pokaza¬ nej tu odmianie elementu wedlug wynalazku two¬ rzaca ta sa dwa jednakowe luki kola zwrócone w przeciwnych kierunkach, jednakze tworzaca moze byc jakakolwiek krzywa pod warunkiem, ze jest 60 ona symetryczna wzgledem punktu lezacego na osi symetrii jako na miejscu geometrycznym srodków krzywizny.Do obracania sruby 412 moze byc uzyty na przy¬ klad srubokret pokazany na fig. 27. Srubokret ten 65 jest zaopatrzony w wystepy robocze 474,476 majace 40 45 559 58 815 10 dwie pary roboczych scianek 480, 482 oraz 484, 486 wyznaczone powierzchniami dokladnie odjpowiada- jacymi powierzchniom wyznaczajacym pary wspól¬ pracujacych scianek roboczych 418, 422 oraz 420, 424 sruby 412.Powierzchnie te maja taki ksztalt ze nie tylko zapewniaja one jednostajny rozklad nacisków mie¬ dzy wspólpracujacymi roboczymi sciankami, lecz równiez zapobiegaja one osiowemu przesunieciu sie roboczych scianek wzgledem siebie tak, ze jest tu wyeliminowana mozliwosc osiowego odepchniecia narzedzia od sruby 412.W odmianach elementów wedlug wynalazku po¬ kazanych na figurach 26 oraz 27, boczne scianki wy¬ ciec 414, 416 sa zakrzywione do wewnatrz, podczas gdy boczne scianki roboczych wystepów 474, 476 narzedzia sa zakrzywiane na zewnatrz, jednakze poniewaz chodzi tu o wspólprace miedzy sciankami sruby i sciankami narzedzia wiec uklad ten mozna zmienic.Na fig. 28 pokazana jest odmiana elementu we¬ dlug wynalazku 412' odpowiadajaca elementowi po¬ kazanemu na fig. 25 lecz zaopatrzona w dwie pary odpowiadajacych sobie'wyciec 414, 416 oraz 414', 416'.Równiez elementy pokazane na figurach 22—28 sa zaopatrzone w urzadzenia centrujace, bowiem dno kazdego ze srodkowych otworów 432 w srubach 412, 412' jest zaopatrzone we wglebienie 435, zas narze¬ dzie pokazane na fig. 25 jest zaopatrzone w odpo¬ wiadajacy mu prowadzacy wystep 457.W odmianach elementów wedlug wynalazku po¬ kazanych na figurach 22—27 drugie miejsce geome¬ tryczne srodków krzywizny tworzacej poza osia sy¬ metrii nie koniecznie musi byc prostoliniowe. Aby zapewnic, ze glebokosc zetkniecia miedzy obroto¬ wym elementem i obracajacym go narzedziem nie ma znaczenia, wygodnie jest, zeby miejsce geome¬ tryczne srodków krzywizny lezace na walcowej po¬ wierzchni, której osia jest os symetrii, mialo stycz¬ ne o tym samym pochyleniu w stosunku da osi sy¬ metrii, to znaczy, ze w takim przypadku wspomniane miejsce geometryczne powinno byc spirala.Zarówno elementy mocujace wedlug wynalazku, jak i -narzedzia do obracania ich moga byc wykona¬ ne z jakiegokolwiek trwalego materialu. Specjalna korzyscia otrzymywana przez zastosowanie niniej¬ szego wynalazku jest to, ze dzieki wykonywaniu elementów mocujacych z tworzyw sztucznych u- mozliwia on uzywanie znacznie wyzszych sil dokre¬ cajacych niz dotychczas.Poza zastosowaniem wkretów, srub, nakretek i tym podobnych elementów mocujacych, wynalazek niniejszy moze byc uzyty do licznych innych ele¬ mentów, które musza byc obracane za pomoca na¬ rzedzia, korby, urzadzenia sprzegajacego i tym po¬ dobnych, na przyklad trzony zaworowe, sruby re¬ gulacyjne i inne regulacyjne lub nastawcze trzony i wrzeciona, czlony sprzegajace, rózne narzedzia ta¬ kie jak klucze nasadowe typu opisanego uprzednio w zwiazku z figurami 9 oraz 10, oraz duzo podob¬ nych elementów obrotowych obracanych za pomoca innych elementów obrotowych. PL