Opublikowano: 25.X.1969 58379 KI. 21 di, 59 MKP *tt412Ji^ mw 'kilo 6 UKD Twórca wynalazku: inz. Mieczyslaw Klodowski Wlasciciel patentu: „Dolmel" Dolnoslaskie Zaklady Wytwórcze Maszyn Elektrycznych, Wroclaw (Polska) Sposób wytwarzania komutatorów maszyn elektrycznych oraz komutator wytworzony tym sposobem Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania ^komutatorów maszyn elektrycznych, mocowanych tworzywem sztucznym oraz komutator wytworzony tym sposobem.Znane dotychczas, powszechnie stosowane sposo¬ by wytwarzania komutatorów maszyn elektrycz¬ nych polegaja na wytoczeniu z obu stron pakietu dzialek komutatorowych, wyjec w ksztalcie jaskól¬ czego ogona, w które zaklada sie stalowe pierscie¬ nie dociskowe, z zakonczeniami o ksztalcie jaskól¬ czego ogona, izolowane stozkami izolacyjnymi.Pierscienie dociskowe wykonywane sa w formie dwóch oddzielnych elementów osadzonych dodat¬ kowo na tulei nosnej albo tez jeden z nich moze "byc wykonany lacznie z tuleja nosna. Calosc scia¬ gana jest specjalnymi srubami mocujacymi w kie¬ runku osiowym lub sama tuleja ze specjalna na¬ kretka wykorzystywana jest Jako sruba sciagajaca.Znane sa równiez sposoby wytwarzania komuta¬ torów, zwlaszcza o dlugich dzialkach, z ich moco¬ waniem za pomoca stalowych pierscieni skurcznych osadzanych na izolowanej czesci dzialek na sred¬ nicy zewnetrznej lub osadzonych na wystepach ^bocznych dzialek, w przypadkach komutatorów "krótszych.Te sposoby wytwarzania komutatorów sa bardzo Tnaterialo- i pracochlonne ze wzgledu na koniecz¬ nosc dokladnego wykonywania elementów mocuja¬ cych i izolacyjnych. 15 20 30 Ostatnio stosowane sa konstrukcje komutatorów, w których dzialki mocowane sa z zastosowaniem tworzyw sztucznych. W wiekszosci sa to komutato¬ ry zalewane zywicami epoksydowymi. Spotykane sa równiez konstrukcje komutatorów, w których dzialki mocowane sa bandazami z tworzywa sztucz¬ nego, nakladanymi na dodatkowo wykonane wyste¬ py. Inne znów sposoby polegaja na mocowaniu ko¬ mutatorów pierscieniami stalowymi zaprasowywa- nymi w komutatorze razem z tloczywem oraz w których jako srodek mocujacy stosuje sie koncen¬ trycznie ulozone wlókno szklane zalane pod cisnie¬ niem lub odsrodkowo zywica epoksydowa lub polie¬ strowa.Sposób wytwarzania komutatorów maszyn elek¬ trycznych wedlug wynalazku upraszcza znacznie konstrukcje i wykonawstwo, z czym wiaze sie zmniejszenie kosztów wytwarzania przy równoczes¬ nym zapewnieniu wytrzymalosci mechanicznej i die¬ lektrycznej.Na rysunku przedstawiono przykladowo komu¬ tator, w przekroju wzdluznym, wykonany sposo¬ bem wedlug wynalazku.W powierzchniach czolowych pakietu komutato¬ ra 1, wykonanego z dzialek miedzianych odizolo¬ wanych od siebie przekladkami izolacyjnymi, wy¬ toczone sa wyjiecia, w których jeden bok jest rów¬ nolegly do osi wzdluznej komutatora i tworzy z drugim bokiem wyjecia kat ostry o zaokraglonym wierzcholku. 258 37958 379 3 Omawiane wyjecia wytacza sie po odpowiednim sprasowaniu pakietu komutatora.Elementem mocujacym pakiet dzialek komutato¬ ra jest pierscien 2 wykonany z tasmy szklanej, skladajacej sie z równolegle ulozonych ciaglych wlókien szklanych zwanych powszechnie „rowin- giem", nasyconej bezrozpuszczalnikowa zywica epo¬ ksydowa, poliestrowa lub inna, wstepnie nawinietej na odpowiednim przyrzadzie.Tak wykonane pierscienie 2 zaklada sie do pa¬ kietu, zaprasowuje i zapieka podczas montazu ko¬ mutatora.Komutator 1 wraz z pierscieniami mocujacymi 2 osadza sie na metalowej tulei 3, odizolowanej od pakietu komutatora izolacja 4, wykonana z tego samego badz innego materialu co pierscienie mo¬ cujace i utwardzana równoczesnie z utwardzaniem tych pierscieni.Tuleja metalowa 3 moze byc wykonana badz z rury, badz tez moze byc dowolna konstrukcjia od¬ lewana lub spawana w zaleznosci od wielkosci ko¬ mutatora i rozwiazania konstrukcyjnego osadzenia komutatora na wale maszyny.Celem zapewnienia scislego zwiazania izolacji 4 z metalowa tuleja 3, na tej ostatniej, na zewnetrz¬ nej powierzchni wykonuje- sie odpowiednie rowki lub pozostawia sie slady zgrubnego toczenia.Grubosc- izolacji 4 tulei 3 winna byc tak ustalo¬ na aby z jednej strony zabezpieczyc odpowiednia wytrzymalosc dielektryczna tulei metalowej od pa¬ kietu komutatora, a z drugiej strony uzyskac sred¬ nice zewnetrzna tulei, lacznie z izolacja, mniejsza od srednicy wewnetrznej! pakietu komutatora, dla umozliwienia lekkiego osadzenia pakietu na izolo¬ wanej tulei.Po zalozeniu nawinietych pierscieni 2 w wyjecia komutatora 1 i wlozeniu zaizolowanej tulei do pa¬ kietu komutatora calosc umieszcza sie w przyrza- 10 15 35 dzie do formowania komutatorów, a nastepnie zaprasowuje sie i zapieka w temperaturze i w cza¬ sie wlasciwym dla zastosowanego w tasmie syciwa.W czasie zaprasowywania tasma „rowingowa", z której wykonane sa wstepnie pierscienie mocujace 2, napreza sie na powierzchniach katowych wyjec komutatora tworzac pewne pod wzgledem kon¬ strukcyjnym i wytrzymale pod wzgledem mecha¬ nicznym rozwiazanie komutatorów maszyn elek¬ trycznych.Komutatory wykonywane sposobem wedlug wy¬ nalazku odporne sa na dzialanie sil odsrodkowych wystepujacych podczas pracy maszyny, odporne sa równiez na temperature wystepujaca w czasie normalnej pracy maszyny, jak i na krótkotrwale zwyzki temperatur, spowodowane lutowaniem ko¬ mutatora z uzwojeniem. 3. PL