Wynalazek dotydzy) wyrobu klól stozko¬ wych z piocfayteimii i wygietemi zebami za- pomoca frezowania i ziWallcowytwania !bo-. kó|w ziebów (po ewolucie, -w mysl tego, ze frezarka podozais biegu i przesuwania wy¬ konywa w iprzfeistrizenii idealne kolo stozko¬ we, w którem, w! przylnnflsowyim biegu, jed¬ noczy sie obrobiony przedmiot, istosowmie do lajcznej pracy idealnego kola stozkowe¬ go z wytworzonemu, W nai|prytmity(wlniej|szej formie mozemy sobie w ten slpoisób przedstawic wytwarza¬ nie kola stozkowego, ze w stozku z wyra¬ bianego plastycznego materjailu zctefialja wyteilsiliiete adstejpy miedzy zebami przez zetkniecie sie przedmiotu w biegu pTzymiu- sowtym z odpowiedfiiettn kolem przeciwle- glem z twardego materjatui. Dla" wykonania w praktyce tej mjjlpfroistszeij formy, t ji, wy* robienia w danym przedmiocie zebów przez twardy materjal, np, zelazo albo istal, mu¬ simy nadac idealnemu pTzeciwnemlu kolu, wytwarzajacemu odstepy zebótw, szybkosc w kierunku zebów, t, j, odpowiednia siziyb- fcosc nacinania. Nastepny warunek stano¬ wil, ze nie ograniczamy sie pojedynczym zebem, lecz w)szy)stkie z^by dafeegb przed¬ miotu mulszia byc w istalem riastepIstwSe rówh nomiernie obrabiane i wykonczone, Osiajgaimy to w ten s(posób, ze idealhie kolo przeciwne, wj biegu przyirtujsowytai, wytwarza kolo stozkowe, zapiomocaj slitma- kowatego frezera, który bedac ruchomo u- miesziczony na osi ekscentrycznie l pochy¬ lo, wykonywa bieg pHanetowy (krajzajcy), prztytczem posuwanie! sie frezera wypadazawtsze w ldertinlku (kc#a pochylosci frezo- dzilalka zebów zwieksza sie od1 wewinatrz do Watoejgjo zejbaj ruch walcowy, powstajacy zewnatrz! ze wzrostem srednicy. Jeze- miedzy danylm (przedmiotem i z^ami ,sl|- Ji), dcm 'podobnegoi kola pragjniierny makowego frezera, kopjujaceiga ^idealne :, przejsc do (Jkotfa stozkowego iz wygie-' kolo wzorowe, wytwarza foume ewjdiltity ^er^i| zebaSwi^ ^rzestiwaimy jedynie w flanków zebów, a jednoczesnie bieg toahar "P&w^ sposób \poijedVncze kola, od- jacy frezera powoduje przejsciowy rt^h ^fiO^adajjace kolom glównym, a zreszta przez przedmiot i naturalne po'siiiihiie^'^ pozostaja te same. Do przejsidnie- które zapewnia wyrobienie pelnej gleboki cla nadaja isie szczególnie dwa zasadnicze scizeba, ^ . Sfjpcisoby rozwliazuljace praktyczriie dana za- W zasadzie, okreslone Jflolo s^o^kpw^, sade i ^izajieminie ^aobie -odpowiadajace w zachowuja /te ;wisiziyitfeiie Itolia, któtae* !po— ^ent&ie-jgebifnetryczri^gb zfwrotu, a miariowi- miinawlszy naturalnie równy podzial, posia- cie wyobrazone kola kól glówlnych mozemy dajac ten sam punkt wJierzchplka stozka, z wzajjrnnie tak przestiri^c, ze riorrnalna po- nitm sie stykalja: Pomiedzy niifeskoncz^na ik- . dzialka, t. j/podzialka' prostopadla do linji scia form, jedlna posiada szczególne wyjat- zjejba, pozostaje jednakowa, przyczejm dla kowe uistawieinie, miaimowicile tak zwane ,,ko- wygKecia spiralli zeba powlstaje ewofata, al- lb pl&lnowe" to jest takie1,, którego kat wierz- bo pochyla linjjai zebów, t. j. katzebal w choilkai stozka wynosi 180° i: stozek otrzyrriUr kazldyrh punkcie pozostaje jednakowy z od¬ je ksztallt równej) plaszczyzny kolowej]. Jeze-, powiednilm promieniem i wygiecie ziebólw li podobne kolo zasltosujemy jako ideaJlne przyjmuje kszitalt logarytmicznej spirali, wzorowe, otrzymamy odnosnie do sllimafco- (PierWsIzy sposób przekladni pozlwda na wego frezera uproszczenie wówczas,, gdy oi- zastosowanie zwyklego slimakowego freze- belcnie llnlja odpowiadajaca biegowi zebów ra o jednakowym zwoju i podlziale, a za- frezera przy wahaniu sie pozostajje w pro- tern uzycie najprostszego narzedzia. Dru|gi stopadlej do osi plaszczyznie. Lecz ilstote rodzaj roboty, wytwarzajac teoretycznie stanowi, ze flanki zejbów podobnego kola dokladne kolo stozkowe wymaga wiecej przedstawiaja prosta linije, poniewazi pro- zlozonego narzedzia, poniewaz frezer musi mien wygiecia jeist nieskonczony, podobnlie miiec zieby 6 ztwiekszajaceji "sie podzialce, ce- jak zeiby drazka zazebionego posiadaja lem osiagniecia przy wyginaniu zebów, we- prosterflanki, dlujg logarytmicznej .spirali,- koniecznego A zatem kolo planowe naJezy uwazac proporcjonalnego zimniejiszenia, odpowied- pód pewnym wzgledem jako drazek zeba- nip do zrniiiietflszenia srednicy. W obli jed- ty zgieta.iw kolo, którego zelby l^cza sie Mli- nak wypadkach podizialka. glówka, t. j. |po- nowafo. Ta okolicznosc, ze frezer moze dzialka na obwodzie,w kazdym pttnkcie przytern posiadac proste flanki, nletyMco u- jest proporcjonalna do promienia, prasizcza jego wytworzenie, lecz daje moz- Wynalazek zawieira, co do specjalnego nosc zastosowania-go do dowolnie rozirhai- wyrobienia i dopaisowania samego frezera, tych kól stozkowyth. Oprócz tych zasadni- jeszcze kilka dalszych pomyslów, które be- czycih warunków pozostaje jeszcze dowol- da Wllizej przedstawione na zalaczonym ry- nosc co do wygiecia samych zebów, miano- sunkti przykladu wykofiariia. ' wticie na teij podlsitawie, ze kolo stozkowe z Fig. 1 i 2 prlzedstawiajaj pozioimy i pro- z^baniii iprostemi w kieriiiikiu linji wyitwa- stopadly pfzekfój ulstawienia i tucha* sllima- rzaja^cej plaisizicz stozka mozna sobie przed- kowe|go frezera o równomiernym Wzroscie stawic jako zestawienie iliczlby nieskbnczo- i podziale, t; j. do wytwarzania kól* stozko- ioej nie&kofica^^ wych z icfdnatkK5w;a norimaina linja i isj)iralA' — 2 —2seió(w wygietych, wedluig ewoluty, co naj- lepidj uwidacznia zasadnicza forme wyna¬ lazku.Fig. 3 przedstawia u|klad wizajemny po- sizczeigólnycih czesci, a fiig. 4 — iskopjjowane frezerem idealne (kolo, które wyobrazamy sobie jako laczace sie z wytwarzanem ko¬ lem Fig. 5 przedstawia w diagramie laczno- sci szybkosci frezera i obrabianego przed¬ miotu.Frezer 13, w danym razie zwykly cylin¬ dryczny jedno lub kilko skretowy sltiimako- wy frezer o jednostajnym podziale i pro¬ stych flankach, stosownie do wynalazku, jest itak umieszczony odnosnie do przedmio¬ tu 16, ze dzialajajce z^by kopjulja z kola 4 wytwarzane kolo istózkowe, przyczem skre¬ ty frezera trafiaja w kierunku luk miedzy- zebowych, wytwarzanych w danym przed- miiocie. Aby przy obrocie frezera 13 w kie¬ runku strzalki 17 osiagnac konieczne zwal- cowanie przedmiotu 16 w kierunku strzal¬ ki /7, rip. zapomoca od^wiiiedSiiej prze¬ nosni kól zebatych, uzyiskuijemy dla pfrzed- ¦ miotu staly obrót, którego zasada wynika z przedstawionego na filg. 5 równolegilobo- ku iszybkospi; jezeli v jest szybkoscia ob¬ wodu frezera, a zatem normalna do oisi ob¬ rotowej 14, to szybkosc samoobrotu przed¬ miotu 16, równiez normalna wzgledem oisi, oznacza sie przez r; przytem jeist koniecizi- ne, alby wynik t skladlowych vi r zgadzal sie w kierunku i wzroscie ze skretem sli¬ maka, a zalem z pochyloscia zeba w mieji- scu zetkniecia. Stad mozeimy wyprowadzic przedlstawiiomy diagram równiolegloiboicz- ny szybkosci, przycziem nalezy miec ma u- wadze, ze szybkosc obwodu r przedmitotu, jako szybkosc wzgledna, muisi byc przenie¬ siona ziwrotnie. Z te|go wynika przede- wisizyistikiem, ze frezer jako grzedzie po¬ siada w kieruinjku wytwarzanej luki zebów pewna szybkosc, i. j. rzeczywista szybkosc olecia, a szybkosc wlasna obrotu r przed¬ miotu daije stale zlwalcowywanie; nastejp^ nie citrzymuije sie stale równomierne obra¬ bianie ziebów, a dalej wytwarzanie flanków zebów po ewolucie.— Czy kierunek biegu sipiralnych a^bów, jak to przyjeto dla budowy rówmoleglobofcu szybkosci, zg&dteia sie lub nie zigadlza z kie¬ runkiem ciecia, zalezy to od lewego albo prawego ciecia narzedzia.' Ojprócz ruchu obrotowego, odbywajacego sie w okreslo- nym istosunlku do ruchu przedmiotu, freizer 13 w kierunku strzalki 15 wykonywa je¬ szcze ruch waha^cy, jako przejsciowy przez iprzedimict w klieriflnku strzalki 19, co powoduje naturalne posuniecie w|przód i wytworzenie glebokosci zeba w calej rozn ciajgilosci- Przy /tym ruchu wahaj ajcyni na¬ stepuje potizatkowo miejisoowe zetkniecie sie zebów frezera z przedmiotem, które na¬ stepnie przy obrocie wrzynaja sie stopnio¬ wo, dopóki przez dojscie frezera do konco¬ wego'polozenia nie otrzyma sie pelnej gjle- bcikoistci zeba, p^zy jednoczesneim wytwo¬ rzeniu boków zebów w ksztalcie ewoluty, odipowiednio do stalego walcowania.Pomimo, - ze ten wahajacy albo [prze¬ chodni ruch, w stosunku do obrotu frezera i lacznego cbnotlu przedmiotu, jelst mialy, nalezy go do pewtnego stbpinia^ uzasadnic na wzorze szybkosci, przedistawionytn na fig. 5, mianowicie trzeba uwzglednic, ze freizer 13, oprócz obrotu w kierunku szyb¬ kosci v, wykonywa tera© ruch w kierunku szybkosci r, i w wyniku skladowych t mu¬ si tworzyc al|gebraiezina sumne samoobrotu przedlmiotu i obrotu przechodniego frezera.Jak wiadomo, w opkanein powyzej u-- rzadzeniu wytwarzaja sie kola stozkowe o podziale normalnymi i zeby spiralne wyde¬ te wedlug ewoluty; na filg; 6, 7, 8 i 9 pnzed- stawiono ten rodzaj wynalazku, który do¬ tyczy kól stozkowych zi proporctjonalnie zmienna gllówna normalna podziaUka i ze¬ bami wygietemi wedlu|g logarytmicznej spi¬ rali. W tym celu zftstaje zastosowany fre¬ zer, który, jak w|skazano na fig. 7, zaimiaist slimakowej podzialki równomiernej, poisia- -~ 3 -da podzialke zmienna 20, 21. Mozna tu u- zyc frezer z plaszczem cylindryczny1^ we¬ dlug fig. 8, albo z plaszczem stozkowym, wedlug fig, 9. Jezeli, jak na fig, 6, umiesci¬ my podobny frezer w ten sam sposób, jak powyzej opisalismy przy ruchu wahaja- cyf/n, skutkiem zmiennej podzialki frezer bedzie wytwarzac zeby zwezajace sie ku srodkowi, które w feoncowiem policzeniu frezera stanowic beda z odpowiednim pro¬ mieniem równy kat, t. j. beda wygiete we¬ dlug logarytmicznej /spirali, jak przedstar wiono na fig. 9. Powisitaije przytem teore- tydztoie zupelne kolo stozkowe z wygiete- mi zejbaimi i rówmomiernem wlsziedzie zaze¬ bieniem, które zapewnia biejg dokladny, niehalasiliwy.Dla zebów wyigietyich wedlug ewaluty, L j. z normalna podzialka, ijiozna równiez zastosowac frezery z konicznym pllaszcizem, lecz z p&dziaika jednakowa, na zasadzie nastepujacej: srodkowe iinje cylindryczne¬ go frezera w rozwinieciu stanowia natural¬ nie litije prosta, przytem; krzywia zebów tworzy sie niejako z otaczajacych stycz¬ nych, t. \. spirale frezera stykaja sie z krzy- wemi frezera tylko w jednym punkcie. Po¬ niewaz ilosc zebów frezera, jakkolwiek du¬ za, jest jedbafc ogrtcwiiczioiaai, zatem krzywa sklada sie z koncowej liczby takiah stycznych. Gdy jednak ulzy/jemy frezera z koniczny/m podzialem plaszcza, którego li- iije srubowe w rozwinieciu przedstawiaja krzywe, nastepuje w kazdem miejscu ze¬ tkniecia sie frezera z zebem kola trybowe¬ go mniej lub wiecej silne przyleganie, któ¬ re powoduje stale wygiecie wytwarzanego z^ba.Sam frezer, zarówino o jednostajnej jak i zmiennej podzialce, otrzymuje odpowied¬ ni, wedlug wynalazku ksiztalt, przedstawio¬ ny na fifg. 11, 12. Mianowicie suma wszyst¬ kich zebów frezera musi byc równomiernie rozdzielona na caly p|laszcz frezera tak, a- hy przy utworzeniu zeba przez dwie prze¬ biegajace ponad plaszczem linje, drugi zajb nie zacial tego samego polozenia. Osiagamy to przez rozmaity stosumek feiij srubowych 27< 28, 29, 30 i 31 do naciecia 32, krzyzu¬ jacego je pod proisitym katem, nastepnie przez okreslony stosunek ilosci sikrejtów sru¬ bowych frezera do zadanej ilosci zejbów 33, 34, 35, 36, 37 i 38 przedmiotu 13. Sto¬ sumek ilosci skretów srubowych 27 — 31 do spirali zebów 33 — 38 mufci byc tak do¬ brany, aby kazdy poszczegóilny skret sru¬ bowy 27 — 31 z kazda poszczególna spira¬ la stozkowa 33 — 38, a równiez kazdy po¬ jedynczy z,ab frezera, wytwarzal w kazdej spirali kola stozkowego odpowiadajacy mu element kola. Jezeli nip. przedmiot ma po¬ siadac iszesc ziejbów, jak przedstawiono na fijg. 11, stcisujemy frezer, którego zeby 24 sa rozmieszczone, jak widac na fig. 12. Po¬ czatkowo linja 31 zejbów frezera styka siie ze spirala 38 kola stozkowego, 'lin/ja 30 ze spirala 37, linia 29 ilosci zejbów frezera ze spirala 36 i t. dL dtopókil po pieci^j obrotach przedmiotu 13 linlja ilosci zebów1 frezera 31 nie zejdzie sie znów ze spirala 38 kola. Tym .sposobem rzedy frezowe 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50 ukladaja sie we wzajentnem zetknieciu i stanowia nastejpnie naturalne posuniecie wjprzód/Poniewaz do¬ piero po kilkakrotnym obrocie narzedzia i przedmiotu wlszystkie aeby frezera w|pada- ja do poszczególlneij spirali kola, wieje po¬ czatkowe zeby frezefra obrabiaja tylko czjesc odlstejpów i nacinaja mnielj lub wiecej bli¬ sko siebie polozone punkty, dopóki po dal¬ szym obrocie nie nastapi ostateczne nacie- cie, które wreszcie rozciaga sie na calla dlu¬ gosc zeba. PL