Przedmiotem niniejszego wynalazku jest zlacze do przedmiotów w ksztalcie pretów lub rur zwla¬ szcza do szczelnego laczenia dwóch koncówek rur zaopatrzone przynajmniej w jeden wydrazony i rozszerzajacy sie w swym .przekroju poprzecznym pierscien zaciskowy, umieszczony wewnatrz pier¬ scieniowej obudowy korytka obejmujacego kon¬ cówki rur i zaciskany czynnikiem pod cisnieniem doprowadzonym do jego wydrazonej przestrzeni polaczonej zaworem z obudowa.Przedmiotem wynalazku jest równiez sposób wy¬ twarzania tego zlacza i narzedzie do stosowania tego sposobu.Znane sa polaczenia wspomnianego rodzaju zwane zlaczami rurowymi, które w wiekszosci wymagaja klopotliwej i pracochlonnej obróbki koncówek rur albo tez stosowania koncówek spe¬ cjalnie uksztaltowanych.Inne znane tego typu zlacza umozliwiaja co prawda laczenie przedmiotów bez specjalnego przygotowywania ich koncówek, na przyklad pó prostu .przecietych koncówek rur, jednak z tym zastrzezeniem, ze wymiary przedmiotu (w tym przypadku srednica tury) musza sie miescic w bardzo waskich zakresach tolerancji zarówno wy¬ miarów jak i ksztaltu, poniewaz juz nawet nie¬ wielkie odchylenia od zalozonych wymiarów lub ksztaltu powoduja niewlasciwe dzialanie zlacza.Wiekszosc zlaczy stosowanych jako sprzegla ruro¬ we nie jest dostosowana do wbudowania w prze- 10 15 20 30 wody wysokocisnieniowe, poniewaz uzywany jako element laczacy i uszczelniajacy pierscien zacisko¬ wy zostaje wskutek dzialajacego na styku rur Wysokiego cisnienia zdeformowany, a niejedno¬ krotnie odksztalcony plastycznie albo w ogóle zni¬ szczony ,s- Przypadki te maja szczególnie miejsce wtedy, gdy pierscien zaciskowy dziala jako uszczelnienie podatne i styka sie po swej stronie zewnatrznej z obudowa, która uniemozliwia jego rozszerzanie sie w kierunku promieniowym. Poniewaz zas mie¬ dzy obudowa a zewnetrzna powierzchnia koncó¬ wek rur istnieje zawsze pewna szczelina, to przy wystarczajaco duzym cisnieniu oddzialywajacym wskutek tego na pierscien zaciskowy jest on stop¬ niowo sprasowywany, wskutek czego zanikaja je¬ go wlasnosci uszczelniajace.Inna wada niektórych znanych dotychczas zlaczy tego rodzaju jest ich Wrazliwosc na ewentualne bledy wspelosiowosci mocowanych przedmiotów. W tym przypadku, pierscien zaciskowy podlega naj¬ czesciej uszkodzeniom przez scinanie, Wskutek cze¬ go zostaje odpowiednio zmniejszone jego dzialanie zaciskowe, a tym samym jego dzialanie uszczelnia^ jace. Ponadto, wiele ze znanych dotychczas zlaczy tego typu nie moze byc stosowanych do mocowa¬ nia przedmiotów o gladkich scianach, na przyklad rur ze szkla lub z tworzyw sztucznych albo tefe przedmiotów, których powierzchnie sa latwo po¬ datne na uszkodzenia, na przyklad rur pokrytych 5591355913 warstwa tworzywa sztucznego lub platerowanych.Przyczyna tego jest fakt, ze w przypadku gdy nie zostanie uzyskane wystarczajaco silne przyleganie pod dzialaniem sil tarcia -miedzy zlaczem i przed¬ miotem to niemozliwe bedzie równiez uzyskanie wystarczajaco bezpiecznego zamocowania przed¬ miotu.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa zlacze wedlug wynalazku charakteryzujace sie tym, ze jest zaopatrzone we wspólsrodkowy wzgledem pierscienia zaciskowego pierscien zamykajacy, umieszczony w korytku otaczajacym z obydwu stron pierscien zaciskowy, który pod dzialaniem cisnienia zmniejsza swa srednice wewnetrzna.Pierscien ten ma w przekroju poprzecznym sto¬ sunkowo sztywne scianki i przylega do scianek ko¬ rytka lub ewentualnie do wspólosiowego z nim pierscienia zaciskowego. Pierscien zaciskowy moze miec przy tym postac pierscieniowego przewodu, którego przestrzen wydrazona jest zaopatrzona w zawór.Szczególnie celowe jest gdy pierscien zaciskowy stanowi korytkowy pierscien samouszczelniajacy z zawinietym do tylu obrzezem, który w polaczeniu ze sciana korytka tworzy szczelnie zamknieta przestrzen, w która wchodzi zawór. Pierscien za¬ ciskowy jest wykonany z elastycznego odksztal-v calnego materialu, na przyklad z naturalnego lub syntetycznego kauczuku, dzieki czemu zlacze we¬ dlug wynalazku zapewnia z jednej strony rozla¬ czne zamocowanie przedmiotu, a z drugiej strony, ich calkowicie szczelne polaczenie.W przypadku wykonania pierscienia zaciskowe¬ go z kauczuku jest mozliwe uzyskanie, przy sto¬ sunkowo niewielkich cisnieniach czynnika, wy¬ starczajaco silnego przylegania pierscienia doci¬ skowego do obudowy i mocowanego przedmiotu.Wywiniete do tylu obrzeza tego korytkowego pierscienia moga miec zmniejszajaca sie w kie¬ runku ido ich krawedzi grubosc scianek tworzac w polaczeniu ze scianka korytka wywiniete uszczel¬ nienie wargowe.W zaleznosci od specjalnych zastosowan zlacza wedlug wynalazku, miedzy pierscieniem zacisko¬ wym a mocowanym przedmiotem moga byc prze¬ widziane dodatkowo wkladki, na przyklad, w celu zwiekszenia nacisku lub ochrony pierscienia zaci¬ skowego.Jako czynnik cisnieniowy celowo jest stosowac praktycznie niescisliwe plyny, na przyklad rózne¬ go rodzaju oleje, gliceryne albo tez plastyczne „plynace" tworzywa sztuczne, na przyklad oroniit.Jako pierscien zamykajacy moze byc stosowana jednozwojna sprezyna srubowa wygieta w postaci pierscienia ze stykajacymi sie koncówkami. Tego rodzaju pierscien umozliwia zmniejszanie sie jego srednicy pod dzialaniem zewnetrznych nacisków promieniowych, zachowujac przy tym praktycznie stala srednice przekroju poprzecznego.Wedlug wynalazku proponuje sie równiez wy¬ konanie opisanego wyzej zlacza w ten sposób, ze odcinek rury majacy stanowic obudowe ksztaltuje sie tworzac otwarte do wewnatrz korytko, po czym mocuje sie w nim zawór i wklada pierscien zaci¬ skowy oraz pierscien zamykajacy w ten sposób, aby wydrazona przestrzen pierscienia zaciskowego zostala polaczona z zaworem.Celowe jest przy tym stosowanie obróbki pla¬ stycznej na zimno tego odcinka rury, zwlaszcza 5 za pomoca prasy.Wedlug wynalazku proponowane jest równiez narzedzie do stosowania opisanego wyzej sposobu wykonania zlacza, które stanowi matryce wspól¬ osiowa z odcinkiem rury oraz wspólosiowy z nim 10 poruszany ruchem postepowo-zwrotnym wzdluz osi stempel, przy czym zarówno stempel jak i ma¬ tryca sa wyposazone w zbiezne wzgledem tej osi powierzchnie robocze do ksztaltowania koncówek odcinka rury — kolnierzy obudowy. ^ 15 Narzedzie moze byc ponadto wyposazone w pier¬ scien chwytowy osadzony przesuwnie miedzy ma¬ tryca i stemplem i zapobiegajacy oddzialywaniu osiowemu sil sprezystych, przy czym srednica wewnetrzna tego pierscienia odpowiada srednicy 20 zewnetrznej ksztaltowanego odcinka rury. Pier¬ scien chwytowy sluzy przy tym do wspólosiowego prowadzenia odcinka rury wzgledem powierzchni roboczych, jak równiez do wyeliminowania ewen¬ tualnych wybrzuszen srodkowych powstajacych w 25 wyniku odksztalcenia koncówek tego odcinka rury.Celowe jest równiez wyposazenie zarówno ma¬ trycy jak i stempla w zamykajace powierzchnie robocze od strony osi — powierzchnie zderzakowe ograniczajace wielkosc odksztalcenia koncówek te- 30 go odcinka rury. Powierzchnie zderzakowe moga przy tym równoczesnie tworzyc trzpien kalibruja¬ cy srednice wewnetrzna obudowy w trakcie jej wykonywania za pomoca opisanego narzedzia.Wynalazek jest wyjasniony na przykladach roz¬ wiazan konstrukcyjnych zlacza, przedstawionych na rysunkach, które przedstawiaja równiez narze¬ dzie do wytwarzania tego zlacza.Fig. 1 przedstawia przyklad wykonania zlacza w widoku z boku z czesciowym przekrojem osio- *° wym, fig. 2 — przyklad wykonania wedlug fig. 1 w widoku z przodu, fig. 3 — pierscien zaciskowy zlacza przedstawionego na fig. 1 w widoku z bo¬ ku z jego czesciowym przekrojem — w stanie zwolnionym, fig. 4 — czesciowy widok z przodu *5 pierscienia wedlug fig. 3, fig. 5 — odmiane wyko¬ nania zlacza w widoku z boku z czesciowym prze¬ krojem, fig. 6 — odmiane wykonania zlacza po¬ dobnego do przedstawionego na fig. 1 w stanie zwolnionym w czesciowym przekroju osiowym, 50 fig. 7 — przyklad wykonania zlacza przedstawio¬ ny na fig. 6 — w stanie zacisnietym, fig. 8 — od¬ miane wykonania zlacza podobnego do przykladu przedstawionego na fig. 7 w czesciowym przekro¬ ju osiowym, fig. 9 ^ odmiane wykonania zlacza 55 podobna jak na fig. 8 w czesciowym przekroju osiowym, fig. 10 — nieco odmienny przyklad wy¬ konania zlacza w czesciowym przekroju osiowym, fig. 11 — jeszcze inna odmiane wykonania w cze¬ sciowym przekroju osiowym, fig. 12 i 13 — przy- 60 klad wykonania z dwoma pierscieniami zacisko¬ wymi w czesciowym przekroju osiowym, fig. 14 — odmiane wykonania w czesciowym przekroju osio¬ wym, fig. 15 — schematycznie przedstawione w przekroju osiowym narzedzie do wytwarzania obu- 63 dowy zlacza wedlug wynalazku — w polozeniu 355 55913 6 otwartym, a fig. 16 — to samo narzedzie w polo¬ zeniu zamknietym.Przyklad wykonania zlacza przedstawiony na fig. 1 i 2 stanowi zlacze rurowe do szczelnego po¬ laczenia dwóch koncówek rur 2 i 3 posiadajace obudowe 1 zlozona z dwóch teleskopowo wsunie¬ tych jedna w druga i wzajemnie polaczonych po¬ lówek la i Ib zaopatrzonych w stozkowo do srod¬ ka wygiety kolnierz 4 i 5. W ten sposób wew¬ natrz obudowy 1 utworzone jest korytko otacza¬ jace luzno, z pozostawieniem pierscieniowych szczelin 16 i 17 obydwie koncówki 2 i 3 laczonych rur. W korytku tym jest umieszczony pierscien zaciskowy, który wypelnia wieksza czesc prze¬ strzeni korytka. Pierscien zaciskowy stanowi sa- mouszczelniajacy pierscien kolnierzowy 6 z wy¬ winietymi do wewnatrz obrzezami 7 i 8 o zmniej¬ szajacej sie ku koncowi grubosci scianek.Obrzeza te scisle przylegaja do wewnetrznej scianki korytka obudowy 1. Przez takie uksztalto¬ wanie pierscienia zaciskowego utworzona jest we¬ wnatrz niego zamknieta przestrzen 9, polaczona z otoczeniem przez zawór. Zawór ten sklada sie z korpusu zaworu 12, polaczonego na przyklad przez przyspawanie lub przylutowanie z obudowa 1, do którego wkrecony jest element zamykajacy 13 za¬ woru. Ponadto, korpus 12 jest zaopatrzony w pla¬ skie dno oraz mimosrodowo umieszczony kanal 14 laczacy sie z przestrzenia 9, natomiast element 13 zaworu zaopatrzony jejst w podobny, wspólsrodko- wy kanal 15. Po wykreceniu elementu zamykaja¬ cego 13 o kilka zwojów z korpusu zaworu 12 prze¬ strzen 9 polaczona jest przez kanal 14 i kanal 15 z otoczeniem. Natomiast po wkreceniu elementu zamykajacego 13 zaworu do oparcia go o dno kor¬ pusu 12 — polaczenie to zostaje zamkniete. Oczy¬ wiscie do zlacza wedlug wynalazku moga byc sto¬ sowane równiez innego rodzaju zawory w zalez¬ nosci od zastosowania urzadzenia, rodzaju uzyte¬ go czynnika cisnieniowego itp.Jak wynika z fig. 1 i 2, wewnatrz korytka obu¬ dowy 1 znajduja sie na obrzezach pierscienia kol¬ nierzowego 6 z obydwu jego stron pierscienie za¬ mykajace 18 i 19 majace postac pierscieniowych sprezyn srubowych, przy czyim na fig. 1 i 2 pier¬ scienie te sa przedstawione w takim polozeniu ja¬ kie przyjmuja po wypelnieniu przestrzeni 9 czyn¬ nikiem pod cisnieniem. W polozeniu zwolnionym czyli bez czynnika cisnieniowego, pierscienie za¬ mykajace maja wieksza srednice i znajduja sie w korytku obudowy w miejscu które odpowiada przejsciu cylindrycznej czesci scianki w czesc stoz¬ kowa tworzaca kolnierze 4 i 5. Te obydwa poloze¬ nia pierscieni zamykajacych zostana jeszcze poni¬ zej szczególowo opisane.Jak to wynika z fig. 1 i 2 pierscienie zamyka¬ jace 18 i 19 calkowicie zamykaja pierscieniowe szczeliny 16 i 17 utworzone miedzy obudowa 1 i koncówkami 2 i 3 laczonych rur. Jezeli wiec do przestrzeni 9 doprowadzony zostanie przez kanaly 14 i 15 zaworu czynnik pod cisnieniem, na przy¬ klad gliceryna lub „plynace tworzywo sztuczne" to przy wystarczajaco wysokim cisnieniu pierscien kolnierzowy 6 odksztalci sie wskutek powiekszenia prztestrzeni 9 w jego przekroju poprzecznym tak daleko, ze pierscienie zamykajace 18 i 19 pokryja calkowicie pierscieniowe szczeliny 16 i 17 wskutek czego przestrzen korytka obudowy 1 zostanie praktycznie zamknieta i wypelniona. 5 Dalsze zwiekszenie cisnienia czynnika spowo¬ duje jeszcze scislejsze przyleganie pierscienia kol¬ nierzowego 6 i tworzacego sie srodkowego zebra 10 do koncówek 2 i 3 laczonych rur w przestrzeni 11, przez co uzyskuje sie zwiekszone tarcie pomiedzy pierscieniem kolnierzowym 6 a koncówkami 2 i 3 rur i obudowa 1. Jakiekolwiek wyboczenie lub in¬ ne odksztalcenie pierscienia kolnierzowego 6 lub jego obrzezy jest przy tym uniemozliwione zarów¬ no przez obudowe 1 jak i przez zakrywajace pier¬ scieniowe szczeliny 16 i 17 pierscienie zamykajace 18 i 19, zas z drugiej strony, przez koncówki 2 i 3 rur i dzialajace na ich styku 11 — cisnienie pa¬ nujace w przewodzie. Wtedy gdy cisnienie wew¬ natrz przewodu wzrasta powodujac czesciowe wy¬ suniecie srodkowego zebra 10 z przestrzeni 11 mie¬ dzy koncówkami 2 i 3 rur — wzrasta równiez cisnienie w przestrzeni 9 zlacza powodujac tym samym zwiekszone parcie pierscienia kolnierzowe¬ go 6 i pierscieni zamykajacych 18 i 19 na konców¬ ki 2 i 3 rur, a tym samym odpowiednio zwiekszo¬ ne uszczelnienie.Oczywiscie rozumie sie równiez, ze pierscien kolnierzowy 6 jest celowo wykonany z elastycznie odksztalcalnego materialu, na przyklad z natural¬ nego lub syntetycznego kauczuku z wkladka tek¬ stylna lub bez niej.Fig. 3 i 4 przedstawia pierscien kolnierzowy 6 po wyjeciu go z obudowy w stanie odprezonym.Przy wkladaniu pierscienia do obudowy, obrzeza 7 i 8 odgina sie nieco do osi pierscienia, wskutek czego powierzchnie wewnetrzne lOa i lOb lezace po obydwu stronach srodkowego zebra 10 staja sie lekko stozkowe (rozbiezne na zewnatrz) umozli¬ wiajac latwe wprowadzenie koncówek laczonych rur.Inny przyklad wykonania zlacza przedstawiony na fig. 5 sklada sie z pierscieniowej obudowy 20 majacej w przekroju postac otwartej do wewnatrz litery U, przy czyim we wnetrzu tej obudowy jest osadzony pierscien zaciskowy tworzacy pierscie¬ niowy przewód 21, zaopatrzony w otwór w którym osadzony jest schematycznie przedstawiony zawór 12 i 13. Z obydwu stron przewodu 21 osadzone sa wewnatrz obudowy pierscienie zaimykajace utwo¬ rzone przez dwie stozkowe pierscieniowe sprezyny 22 i 23, które pod dzialaniem cisnienia wewnatrz przewodu 21 w ten sposób sie odksztalcaja, ze sci¬ sle przylegaja do obydwu koncówek 2 i 3 laczo¬ nych rur powodujac ich wzajemne zaklinowanie.Przestrzen U miedzy koncówkami 2 i 3 rur przy¬ kryta jest za pomoca pierscieniowej wkladki 24 zapobiegajacej wnikaniu pierscieniowego przewodu 21 do przestrzeni 11 przez co eliminuje sie mozli¬ wosc jego okaleczenia w przypadku gdy krawedzie koncówek 2 i 3 rur sa ostro zakonczone.Uszczelnienie uzyskuje sie w tym przypadku przez scisle przyleganie wewnetrznej powierzchni pierscieniowego przewodu 21 do zewnetrznych po¬ wierzchni koncówek 2 i 3 rur miedzy stozkowymi sprezynami pierscieniowymi 22 i 23 oraz pierscie- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60PM3 niowa wkladka 24. Szczelnosc przedstawionego na fig. 5 zlacza rurowego zalezy przede wszystkich od zaklinowania pierscieniowych sprezyn 22 i 23 na powierzchni koncówek 2 13 laczonych rur, podczas gdy czynnik cisnieniowy wewnatrz pierscieniowego przewodu 21 powoduje tylko równomierne doci¬ skanie wewnetrznych obrzezy tyci} sprezyn pier- sciowych i czesci powierzchni przewodu 21 do po¬ wierzchni zewnetrznej koncówek rur.. Przyklad wykonania zlacza przedstawiony na fig. 6 17 jest podobny do wykonania na fig. X i 2 przy czyni fig. 6 przedstawia zlacze w czesciowym przekroju w polozeniu zwolnionym przed osadze¬ niem koncówek rur, a fig. 7 — po osadzeniu tych koncówek w polozeniu zacisnietym.W tym przykladzie wykonania, obudowa 30 ma postac jednolitego pierscienia zlozonego z czesci cylindrycznej 31, zakonczonej z obydwu stron, stozkowo do wewnatrz odgietymi kolnierzami 32 i 33. W utworzonym wewnatrz tej obudowy otwar¬ tym do wewnatrz korytku jest umieszczony pier¬ scien zaciskowy 34 majacy postac korytkowego pierscienia samouszczelniajacego, zlozonego z cze¬ sci srodkowej 35 stanowiacej wlasciwy pierscien i z dwóch wywinietych do siebie obrzezy 36 i 37.W polozeniu zwolnionym pierscieniowa przestrzen utworzona miedzy czescia srodkowa 35 i wywinie¬ tymi obrzezami 36 i 37 pierscienia kolnierzowego 34 jest bardzo mala, a poniewaz obrzeza te przyle¬ gajace do wewnetrznej scianki korytka dociskane sa do srodkowej czesci 35 pierscienia.Dzieki temu uzyskuje sie dwie nastepujace ko¬ rzysci: w trakcie pózniejszego wprowadzenia do wewnetrznej przestrzeni w pierscieniu kolnierzo¬ wym 34 czynnika pod cisnieniem pozostaje w niej tylko pomijalnie mala resztka powietrza tak, ze zbedne jest odpowietrzanie tej przestrzeni, z dru¬ giej zas strony'wewnetrzna powierzchnia pierscie¬ nia kolnierzowego 34 jest z obydwu konców nieco rozszerzona tworzac w ten sposób stozkowe wpro¬ wadzenie mocowanych przedmiotów, na przyklad koncówek rur. Czesc srodkowa 35 pierscienia kol¬ nierzowego 34 jest ponadto zaopatrzona po stronie wewnetrznej w srodkowe zebro 38, stanowiace uszczelnienie przestrzeni miedzy koncówkami ru'r wtedy, gdy przedstawione urzadzenie ma stanowic sprzeglo rurowe.W korytku utworzonym wewnatrz obudowy znajduja sifc. ponadto miedzy pierscieniem kolnie¬ rzowym 34 i stozkowymi kolnierzami 32 i 33 — pierscienie zamykajace 39 i 40, tworzace podobnie jak w rozwiazaniu przedstawionym na fig. 1 i 2, pierscienie wykonane ze sprezyn srubowych. W zwolnionym polozeniu, pierscienie zamykajace 39 i 40 znajduja sie w gniazdach utworzonych w miejscu zetkniecia czesci cylindrycznej 31 i kol¬ nierzy stozkowych 32 I 33 'obudowy 30.W polozeniu przedstawionym na fig. 7 w zlaczu osadzone* sa mocowane przedmioty na przyklad z lewej strpny koncówka 41 rury, a z prawej kol¬ nierz zamykajacy 42, przy czyim sa one umieszczo¬ ne wewnatrz obudowy 30 w ten sposób, ze stykaja sie z zebrem; s/odkowyim 38 pierscienia kolnierzo¬ wego 34. Ponadto, do wewnetrznej przestrzeni pierscienia kolnierzowego 34 doprowadzony jest przez niepokalany na rysunku i zamocowany w obudowie 30 zawór, czynnik cisnieniowy 43 w po¬ staci ciastowatej masy tworzywa sztucznego.Jak to wynika z fig. 7 pierscien kolnierzowy 34 jest silnie odksztalcony pod dzialaniem czynnika 5 cisnieniowego 43 taik, ze jego wywiniete obrzeza 36 i 37 przylegaja scisle do wewnetrznej po¬ wierzchni cylindrycznej czesci 31 obudowy two¬ rzac lacznie z nia uszczelnienie wargowe, zapobie¬ gajace przedostawaniu sie czynnika na zewnatrz. io Pierscienie zamykajace 39 i 40 sa natomiast wy¬ parte z ich polozenia spoczynkowego i wskutek zmniejszenia swojej srednicy wewnetrznej wysu¬ niete sa w polozenie odpowiadajace stykowi z koncówka 41 rury i kolnierzem zamykajacym 42. 15 W ten sposób pierscienie te zamykaja równiez w swym polozeniu przedstawionym na fig. 7 szczeliny pierscieniowe 43 i 44 utworzone miedzy kolnierzami 32 i 33 obudowy 30 a powierzchnia zewnetrzna koncówki 41 rury i kolnierzem zamy- 20 kajacym 44. Jak to jest widoczne z rysunku, pier¬ scien kolnierzowy jest wskutek dzialania cisnienia odksztalcony tak, ze zajmuje calkowicie wolna przestrzen utworzona w obudowie korytka. W szczególnosci, pierscien kolnierzowy przylega cala 25 powierzchnia do pierscieni zamykajacych 39 i 40, które równoczesnie zapobiegaja dalszemu jego roz¬ szerzaniu sie w tym kierunku. Ponadto pierscien kolnierzowy uszczelnia szczeline miedzy kolnie¬ rzem zamykajacym 42 a koncówka 41 polaczonej 30 z nim rury. Doswiadczalnie ustalono, ze polacze¬ nie przedstawione na fig. "6 i 7 daje calkowite uszczelnienie i wytrzymuje cisnienia wewnatrz przewodu przekraczajace 30 kG/ cm2.Inne rodzaje wykonania zlacza wedlug wyna- 35 lazku przedstawione na fig. od 8 do 14, i pokaza¬ ne dla uproszczenia jedynie w ich czesciowych przekrojach osiowych i zawsze w polozeniu za¬ cisnietym, imaja poszczególne elementy oznaczone tymi samymi znacznikami jak na fig. 7. Równiez 40 w ceki uproszczenia, na figurach tych nie zostal przedstawiony zawór, poniewaz jest zrozumiale, ze zawór ten jest stosowany w celu doprowadzenia czynnika cisnieniowego do wnetrza wydrazonego pierscienia kolnierzowego 34. 45 Przedstawione na fig. 8 zlacze rurowe dostoso¬ wane jest do przecietnych cisnien w przewodach do okolo 40 kG/cm2 zwlaszcza zas do tych przy¬ padków, kiedy przeplywajacy przez przewód osrodek oddzialuje na material pierscienia kolr so nierzowego, W tym celu, przestrzen miedzy kon¬ cówkami rur jest przynajmniej na odcinku odpo¬ wiadajacym dlugosci obudowy 30 nakryta wklad¬ ka posredniczaca 45, do której przylega pier¬ scien 34 i pierscienie zamykajace 39 i 40. Wklad- 55 ka posredniczaca 45 istanowi przykladowo tuleje z tworzywa elastycznego naciagnieta na obydwie ' koncówki rur. Moze ona byc jednajk wykonana w postaci nawoju z tasmy, przyklejonego, jesli okaze sie to pozadane, do obydwu koncówek rur,•przy co czym wykonana jest z materialu, na który nie od¬ dzialuje ciecz lub osrodek przeplywajacy przez przewód, a ponadto ma wlasnosci uszczelniajace i jeM pelsgtywny, na przyklad z poliamidu, poli¬ chlorku winylu lub polietylenu. es Przyklad wykonania przedstawiony na fig. 935913 ta jest podobny dQ przedstawionego na fig. 8? przy czytm wklada posredniczaca 45 jest w tym przy^ padku krótsza ni? odstep miedzy obydwoma pier¬ scieniami zamykajacymi 39 i 40, ktpre ppd dziala¬ niem cisnienia bezposrednio przylegaja do koncó¬ wek 4J. rur tworzac z obydwu stron wkladki po¬ sredniczace 45, szczeliny 46 i 47, W szczeliny te „wplywa" przy wystarczajacym cisnieniu czynnika cisnieniowego 43 — material piersc}en}a kolnierzo¬ wego 34 i wskutek tego dokladnie przylega na okreslonym odcinku do powierzchni zewnetrznej koncówek 41 rur. Wskutek tego, przedstawione r\a fig. 0 polaczenie, zapewnie w przeciwienstwie dp polaczenia na fig. 8, szczególnie zwiekszona wy¬ trzymalosc pa rozrywanie polaczenia, poniewaz od¬ powiednio zwiekszone jest tarcie miedzy zlaczem a szczelnie zamocowanymi koncówkami rur uzy¬ skane wskutek „wplyniecia" materialu dp pier^ scienia kolnierzowego 35 w szczeliny 46 i 47, Jeszcze inny przyklad wykonania zlacza rurPT wego wedlug wynalazku przedstawia fig. 10. La¬ czone ze soba rury 48, 49 sa w tym przypadku wy^ konane ze szkla lub kwarcu, a ich koncówki sa zaopatrzone w wykonywane zwykle po obcieciu rur zebrowe zgrubienia 50 i 51.W celu wykorzystania tych zgrubien do podwyz¬ szenia wytrzymalosci na rozrywanie utworzonego polaczenia rur, ich koncówki sa zaopatrzone w pierscieniowe nakladki #J i £3, umieszczone mie¬ dzy zgrubieniami 50 i Cl i pierscieniami zamyka^ jaoymi 39 i 40 i stykajace s}e z jednej sjtrpny % tym zgrubieniem, a z d?Ugiej z pierscieniem za^ mykajaoym. Jakp nakladki 50 i 53 moga byc sto¬ sowane bandaze z pólsztywnej tasmy lub przepiete pierscienie metalewe, Cecha charakterystyczna tego przykladu roz¬ wiazania jest to, ze szczelne polaczenie uzyskuje sie bezposrednio aa pomoca pierscieniowych zeber (zgrubien) 50, 51, wskutek czego nakladki 52 i 53 nie. stykaja sie z ciecza lub osrodkiem plynacym przez rury 48, 49 i dlatego nakladki te moga w odróznieniu dp rozwiazania przedstawionego na fig, 8 i 9 feyc wygasne równie? z takiego mate¬ rialu, na który pddmluje przeplywajacy przez przewody osrodek.Przyklad wykonania .przedstawiony na fig. 11 moze byc stosowany zarówno jako zlacze rurowe jak i pierscien mocowany zaciskowo na precie na przyklad rusztowania albo tez jako sprzeglo wa¬ lów sluzace do przeniesienia momentu obroto¬ wego.Na fig. W jest pr?eflftawiQn§ przyfelajdewo za¬ stosowanie powygszea;© rpzwiazania do zakotwienia konspli na prec|e rusztowania, przy czym pbudow* 30 *la*38 jejl W tyif* eriy©a^ky zaopatfzpna w przymocowane de niej ramie g?, Jett p*zy tym oezywirte, ze pyzy saetpsowaniu uradzenia jako spf&egjft wftIÓW 4o p^enpszenia^ momentu o&rptpr wege ramie te mi *lpe.dn^ Powyzsze fllacze rózni sie od dotychczas omó¬ wionych poykladów tym, ze jest zaopatrzone w pierscieniowe nakladki 55 1 56, umieszczone mie¬ dzy pierscieniem kolnierzowym 34 i przedmiotem 54 do którego jest on mocowany, które maja prze¬ krój na zewnatrz wypukly i sa wykonane ze stali sprezynowej, W pplozeniu naprezejBym^ a. wiec.Wtedy gdy pierscien talnierzo^y 34 znajduje gie pod diaialaniem czyn^ifca cis^ieniowege 45, sestaje odksztalcony i powoduje doleganie pierscieni za- 5 mykajaeyph 49 i 40 dp pr$a §4 a dalszy wzrost cisnienia czynnika eisoaieniow^ge #3 powodujs ta¬ kie odksztalcenie nakladelc 55 \ ge, ze ieh wypukly na zewnatrz przekrój zostaje odpowiednio spla¬ szczony. Wskutek tegp krawedzie tyeji nakladek 10 stykajace sie z powierzchnia zewnetrzna preta 54 zostaja ^w nia wcisaiete powodujac przytwierdze¬ nie obudowy 30 z ramieniem 57 dp preta M tak dlugo, dopóki podtrzymane jest odpowiednie cis¬ nienie czynnika cisnieniowego, 15 W przypadku gdy zlacze wedlug powyzszego przykladu wykonania jest stosowane jako zlacze rurowe, moga byc dodatkowo zastosowane zwykle okragla pierscienie uszczelniajace umieszczone pó wkleslej stronie nakladek $5 i 56 miedzy tymi na- c0 kladkami i zewnetrzna powierzchnia rur, wskutek czegp odksztalcenie nakladek powoduje dodatkowa uszczelnienie polaczenia.Jeszcze inna odmiane wykonania zlacza przed¬ stawia fig. 12. W tym przypadku obudowa 30 jest 25 uksztaltowana w postaci dwóch korytek, z któ¬ rych kazde wyposazone jest w oddzielny pierscien kolnierzowy 34 oraz w dwa pierscienie zamyka¬ jace 39 i 40. Ten przyklad wykonania przedstawia równiez zlacze rurowe, przy czym jedne z korytek go obudowy obejmuje koncówke 41a rury, a drugie korytka -- inna koncówke 41b rury. Zgodnie z tym poszczególne czesci skladowe zlacza sa oznaczone tymi samymi oznaczeniami liczbowymi z indeksa^ mi ,.a?f i „b". 35 Przyklad wykonania przedstawiony na fig. 12 przystosowany jest zwlaszcza do polaezen prze¬ wodów rurowych pod wysokim cisnieniem oraz przewodów rurowych, które narazone sa na od¬ ksztalcenia spowodowane oddzialywaniem sil zew- 40 netrznyeh na przyklad wolnolezacyeh przewodów rurowych w kopalniach 1 stoczniach. Jednak moze byc ono równiez stosowane jako sprzeglo walów sluzace do przenoszenia momentu obrotowego.Stwierdzono przy tym, ze dopuszczalne sa w tym 45 przypadku znacznie wieksze bledy wspólosiowo- sci obudowy 30 i rur 41a i 41b niz na to zezwalaja inne odmiany rozwiazan zlacza wedlug wynalazku, przy szysn bledy te nie maja wplywu zarówno na wytrzymalosc jak i szczelnosc polaczenia. go Priyklad wykonania zlaeza przedstawiony na fig. 13 rózni sie ed zlacza na fig. 12 tym, ze mie¬ dzy kazdym e pierscieni 34a i 34b i powierzchnia zewnetrzna koncówek rur 41a i 41b umieszczone sa nakladki 58 i 50 o lcenstrukeji iiodobnej do 15 nakladek 55 i 56 przedstawionych na fig. 11. Elu* gosc tych pierscieniowych nakladek 58 i 59 jest mniejsiza $d pdstepu miedzy pierscieniami zamy» kazacymi 39a, 40a, 381), 40b .tak, ze miedzy tymi nakladkami a pierscieniami zamykajacymi tworze- 60 ne sa szczeliny, w które pr-zy wystarczajacym ci^ wueniu czynnika cisnieniowego wtlaczany jest ma- terial pierscieni 34a i S4b, powodujac ieh szczel¬ ne doleganie do koncówek rur |la i 41b.Wreszcie na fig. 14 przedstawiony jest przyklad es wykonania zlacza podobny do przedstawionego na11 55913 U fig. 11, ale w zastosowaniu jako zlacze rurowe.Miedzy pierscieniem kolnierzowym 34 i powierzch¬ nia zewnetrzna kazdej z koncówek rur 41 sa w tym przypadku umieszczone pierscieniowe wkladki 60, 61 majace na swej powierzchni stykajacej sie z zewnetrzna powierzchnia rur profil uzebiony.Dzieki temu uzyskuje sie zwiekszane tarcie, a tym samym silniejsze polaczenie zlacza z rurami.Oczywiscie sa mozliwe jeszcze dalsze odmiany rozwiazan zlacza, na przyklad róznorodne wkladki umieszczane miedzy pierscieniem zaciskowym a mocowanym przezen przedmiotem moga byc umie¬ szczone w odpowiednich gniazdach wewnetrznej powierzchni pierscienia zaciskowego. Podobnie za¬ miast wyzej opisanych moga miec zastosowanie pierscienie zamykajace w postaci stozkowego pier¬ scienia sprezystego, lub pierscienia wykonanego z odcinka odpowiednio wygietej sprezyny srubowej albo tez zlozone z elastycznego scisliwego pierscie¬ niowego rdzenia wykonanego na przyklad ze stru¬ ny z tworzywa sztucznego, na 'który sa nawleczo¬ ne sztywne elementy, na przyklad male pierscie¬ nie metalowe lub kulki tworzace rodzaj sznura perel. Równiez zewnetrzna powierzchnia tych pier¬ scieni zamykajacych moze byc wyposazona w wy¬ kladzine zwiekszajaca tarcie albo tez w ostre krawedzie powodujace zakleszczenie pierscienia zamykajacego na mocowanym za pomoca urza¬ dzenia przedmiocie.Moze byc równiez kilka obudów laczonych w jeden zespól zaopatrzony w kilka otworów prze¬ lotowych i odpowiednia ilosc otaczajacych ich otwartych od wewnatrz korytek przystosowanych do umieszczenia w nich pierscieni zaciskowych i zamykajacych.Wreszcie zlacze wedlug wynalazku moze byc przez dobór odpowiednich wkladek stosowane wy¬ lacznie jako polaczenie zaciskowe bez równoczes¬ nego dzialania uszczelniajacego na przyklad jako sprzeglo dwóch walów do przeniesienia momentu obrotowego. Przez odpowiedni dobór materialów na pierscienie zaciskowe oraz czynnika cisnienio¬ wego i konstrukcji zaworu doprowadzajacego ten czynnik zlacze moze byc budowane jako rozlacz¬ ne do wielokrotnego albo tez do jednorazowego zastosowania.Na fig. 15 i 16 przedstawiono schematycznie przyklad rozwiazania narzedzia do wytwarzania obudowy zlacza wedlug wynalazku, które na fig. 15 znajduje sie w polozeniu otwartym, a na fig. 16 — zairiknietyim, przy czym na rysunkach tych oznaczono ogólnie liczbe 100 zespól matrycy a licz¬ ba 101 zespól stempla.Stempel 101 sklada sie z bloku 102 przymocowa¬ nego za pomoca polaczenia srubowego 104 i 105 do suwaka 103 nieprzedstawionej na rysunku pra¬ sy i jest przez ten suwak poruszany ruchem po- stepowo-zwrotnym. Blok 102 jest na swej po<- wierzchni czolowej 106 zwróconej do matrycy 100 zaopatrzony we wspólsrodkowa do osi 108 stempla czesc robocza 107 majaca postac pierscieniowego wydrazenia o przekroju trapezowym. Do wnetrza tej czesci roboczej 107 wchodza konce 109 odcinka 110 rury i zostaja przez nia odpowiednio uksztal¬ towane w sposób przedstawiony na fig. 16. Po¬ wierzchnia czesci roboczej 107 znajdujaca sie od strony osi stempla stanowi powierzchnie zderza¬ kowa 111, a równoczesnie powierzchnie zewnetrz¬ na wspólsrodkowego wzgledem stempla trzpienia 5 kalibrujacego 112. Jak to wynika z fig. 16, trzpien kalibrujacy sluzy do ograniczenia wymiaru od¬ ksztalcenia górnego konca 109 odcinka 110 rury czyli do kalibrowania przeswitu utworzonej przez odksztalcenie tego odcinka pierscieniowej obu¬ dowy.Przedstawiony przykladowo na fig. 15 i 16 stem¬ pel 101 jest zaopatrzony w jednoczesciowy blok stemplowy 102, jednak w zaleznosci od wielkosci tego bloku i mozliwosci wykonawczych moze on sie równiez skladac z kilku wzajemnie polaczo¬ nych czesci. Powierzchnia czolowa 106 stempla jest ponadto zaopatrzona w otwór wspólsrodko- wy 113, sluzacy do dokladnie wspólosiowego usta¬ wienia na prasie stempla 101 narzedzia wzgle¬ dem matrycy.Matryca 100 jest zbudowana podobnie jak stem¬ pel i sklada sie z bloku matrycowego 115, przy¬ mocowanego w nieuwidoczniony na rysunku spo¬ sób do plyty podstawowej 114. Powierzchnia czo¬ lowa bloku 115 matrycy jest zaopatrzona w czesc robocza 117 wspólsrodkowa do osi stempla 108 i uksztaltowana podobnie jak i jego czesc robocza 117. Czesc robocza 117 matrycy sluzy przy tym do ksztaltowania dolnych konców 119 odcinka HO rury w sposób przedstawiony na fig. 16, przy czym powierzchnia wewnetrzna 121 tej czesci ro¬ boczej stanowi równoczesnie powierzchnie zew¬ netrzna drugiego trzpienia kalibrujacego 112 wspólosiowego wzgledem osi 108 stempla i ma¬ trycy sluzacego podobnie jak trzpien kalibrujacy 112 do kalibrowania przeswitu z przeciwnej strony obudowy.W rozwiazaniu przedstawionym na rysunku blok matrycowy 115 sklada sie z jednej czesci i jest zaopatrzony w otwór wspólsrodkowy 123 odpo¬ wiadajacy otworowi 113 w bloku 102 stempla.Przy mocowaniu narzedzia na prasie mozna uzy¬ skac dokladnie wspólsrodkowe ustawienie bloku matrycy 115, a tym samym calej matrycy 100 wzgledem bloku stempla 102 przymocowanego do suwaka 103 za pomoca nie przedstawionego na ry¬ sunku trzpienia wspólsrodkiujacego wetknietego w otwory wspólsrodkowe 113, 123, przy czym plyta podstawowa 114 zostaje wówczas przykrecona sru¬ bami lub w inny sposób przytwierdzona do nie- przedstawionego na rysunku stolu roboczego prasy.Da podtrzymania i prowadzenia odcinka 110 ru¬ ry w narzedziu przewidziany jest pierscien pod¬ trzymujacy 124, umieszczony miedzy matryca i stemplem, którego srednica wewnetrzna jest odpo¬ wiednio dostosowana do srednicy zewnetrznej od¬ cinka 110 rury. W celu ulatwienia dokladnego prowadzenia odcinka 110 rury pierscien podtrzy¬ mujacy 124 jest przesuwany równolegle do osi 108 ze swojego górnego polozenia przy otwartym na¬ rzedziu — w polozenie dolne po zamknieciu na¬ rzedzia. W tym celu jest on zaopatrzony w dolnej czesci w wytoczenie 125 (fig. 15), w które wchodzi suwliwie blok matrycowy 115. Dolna powierzchnia 126 pierscienia podtrzymujacego 124 opiera sie na 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6013 55913 14 pierscieniowej plytce 127, - osadzonej suwliwie z mozliwoscia przesuwu na zewnetrznej powierzchni bloku matrycowego 115 i podpartej od dolu za po¬ moca sprezyn 129 osadzonych w gniazdach 128 plyty podstawowej 114.Wskutek, tego w podniesionym polozeniu stem¬ pla 101 wzgledem matrycy 100 bedacy pod dzia¬ laniem sprezyn 129 pierscien podtrzymujacy 124 znajduje sie w swym górnym .polozeniu," nato¬ miast przy przesuwaniu stempla 101 obrzeze bloku 102 stempla naciska na .górna powierzchnie 130 pierscienia podtrzymujacego 124 przesuwajac go przy równoczesnym pokonywaniu oddzialywania sprezyn 129 tak daleko do dolu az powierzchnia czolowa 131 wytoczenia 125 docisnieta zostanie do obrzeza powierzchni czolowej 116 bloku 115 ma¬ trycy.Pierscien podtrzymujacy 124'ma wiec trojakie zadanie: po pierwsze, dokladne wspólsrodkowa- nie odcinka 110 rury przy wkladaniu go do narze¬ dzia i prowadzenie go przez wystepujaca w trakcie obróbki plastycznej przesuwnie losiowym,'po dru¬ gie, wyeliminowanie wystepujacego przy- obróbce plastycznej odcinka rury, wybrzuszenia czesci srodkowej i po trzecie, ograniczenie skoku robo¬ czego stempla wzgledem matrycy okreslonego od¬ stepem miedzy nimi po ukonczonym suwie robo¬ czym, to jest zamknietym polozeniu narzedzia.Sposób dzialania opisanego powyzej narzedzia jest pokazany na fig. 15 i 16.Jak. to wynika z fig. 16 mozliwe jest wykonanie za pomoca narzedzia pierscieniowej obudowy przy¬ kladowych rozwiazan zlacza wedlug wynalazku przedstawionych na fig. 6—11, z odcinka rury przy równoczesnym kalibrowaniu jej dwóch wymia¬ rów, a mianowicie przeswitu za pomoca trzpieni kalibrujacych 112 i 122 oraz dlugosci za pomoca pierscienia podtrzymujacego 124.Oczywiscie rozumie sie, ze przedstawione powy¬ zej narzedzie moze byc równiez inaczej skonstruo¬ wane przy zachowaniu opisanych korzysci, na przyklad prócz wieloczesciowego rozwiazania blo¬ ku stempla i bloku matrycy mozna zastosowac równiez przesuwne osadzenie pierscienia podtrzy¬ mujacego 124 wraz z plyta pierscieniowa, sprezy¬ nami podpierajacymi — na stemplu, co jest szcze¬ gólnie wazne wtedy, gdy matryca umieszczona jest w plaszczyznie stolu roboczego prasy w celu ulat¬ wienia automatyzacji cyklu pracy. Nastepnie pier¬ scien podtrzymujacy moze byc równiez proWadzo- hy w swym ruchu osiowym nie przez blok ma¬ trycy lub stempla lecz za pomoca osobnych ele¬ mentów prowadzacych w ten sposób, ze mozliwe jest jego odchylania na bok -wzgledem osi narze¬ dzia w celui ulatwienia wkladania odcinka rury lub wyjmowania wykonanej z niego obudowy zlacza. " • Mozna równiez zastosowac specjalny" element zderzakowy ograniczajacy skok roboczy stempla wzgledem matrycy, a tym samym kalibrujacy dlugosc wykonywanej obudowy. PL