Pierwszenstwo: 12.1. 1963 dla zastrz. 1 28.1. 1963 dla za'strz. 2—5, 8 i 10 09. III. 1963 dla zastrz. 6, 7, 9 Niemiecka Republika Federalna 55269 KI. 32 b, 23/00 MKP C 03 c $Jb\00 Opublikowano: 17. IV. 1968 / w|c*A| ukd 666,i!05 Urzedu P^,f Wlasciciel patentu: Dr Erich Salzle, Regensburg (Niemiecka Republika Federalna) Sposób polerowania przedmiotów ze szkla, zwlaszcza ze szkla krysztalowego i olowiowego szkla krysztalowego Przedmiotem wynalazku jest sposób polerowania przedmiotów ze szkla zwlaszcza ze szkla kryszta¬ lowego i olowiowego szkla krysztalowego.Polerowanie przedmiotów ze szkla krysztalowego, zwlaszcza z olowiowego szkla krysztalowego, do¬ tychczas odbywa sie za pomoca wodnych roztworów kwasu siarkowego, zawierajacego kwas fluorowo¬ dorowy, w koszach o duzych okach z miedzi lub sztucznego tworzywa, przy czym kosze wypelnione przedmiotami przeznaczonymi do polerowania naj¬ pierw zanurza sie równomiernie w kapieli polerow- niczej, nastepnie po wyjeciu z tej kapieli zanurza sie w cieplej kapieli wodnej. Produkty reakcji przyczepione do powierzchni szkla, zmywane sa w kapieli wodnej. Bardzo czesto jest konieczne powtarzac te czynnosci w celu uzyskania pozada¬ nego polysku powierzchni i krawedzi szlifów. Przy stosowaniu tego sposobu nie mozna uniknac prze¬ noszenia znacznych ilosci wody z kapieli wodnej do kapieli polerowniczej, przez co, w miare poste¬ powania procesu polerowania, obniza sie stezenie kapieli polerowniczej a wiec jej skutecznosc. Dla¬ tego potrzebne jest podniesienie od czasu do czasu kapieli polerowniczej do optymalnego stezenia przez dodanie kwasu fluorowodorowego i/albo kwasu siar¬ kowego. Nalezy jednak uwzglednic fakt, ze obje¬ tosc kapieli polerowniczej urasta w miare przedlu¬ zania sie czasu pracy kapieli. Konieczne jest w pew¬ nych odstepach czasu odpuscic z kapieli polerowni¬ czej wieksze ilosci cieczy i jako odpadowa (zuzyta) odrzucic wzglednie regenerowac. Nastepnie kapiel musi byc odnowiona. Z tego wynika, ze wykorzysta¬ nie kwasu fluorowodorowego i kwasu siarkowego w kapieli polerowniczej jest stosunkowo niedosta- s teczne, a przez to zuzycie kwasu jest znaczne.Regenerowanie wysoko stezonego kwasu odpa¬ dowego zawierajacego kwas fluorowodorowy jest trudne i kosztowne i dlatego kwas odpadowy spuszcza sie czesto do rzek. To sa technologiczne io ujemne dla gospodarki narodowej wady znanego sposobu polerowania. Równiez traci sie duze ilosci wód sciekowych, zawierajacych kwas fluorowodo¬ rowy i kwas siarkowy.Przedmioty poleruje sie w kapieli kwasu siarko- is wego zawierajacej kwas fluorowodorowy po czym w celu usuniecia wody zanurza sie je w kapieli przemywajacej zawierajacej kwas siarkowy, czyli usuwania produktów reakcji kapieli polerowniczej tworzacych sie podczas polerowania na powierzchni szkla, nastepuje w kapieli z kwasu siarkowego za¬ miast jak dotychczas przez przemywanie czysta woda.W sposobie wedlug wynalazku odpadanie po¬ wloki solnej produktów reakcji polerowania prze¬ biega samorzutnie w kapieli polerowniczej, bez koniecznosci przerywania tego polerowania, w celu usuniecia powloki solnej. Po osiagnieciu pozada¬ nego polysku wystarczy usunac z przedmiotów po¬ lerowanych, przylegajace do nich resztki kwasu siarkowego, pochodzace z kapieli polerowniczej. so Stosuje sie zwykla kapiel polerownicza 55—65^/o-owy 20 25 5526955269 3 kwas siarkowy, zawierajacy 4^-10°/o kwasu fluoro¬ wodorowego. Temperature kapieli polerowniczej utrzymuje sie najkorzystniej miedzy 50 i 60°C.Doswiadczenia wykazaly, ze powstajace w ka¬ pieli polerowniczej produkty reakcji pod wplywem drgan, a mianowicie: zarówno pod wplywem drgan dzwiekowych, to jest dzwieków i ultradzwieków, jak równiez pod wplywem drgan mechanicznych jak wstrzasanie i.wibrowanie itp. nie osiadaja i nie przylegaja trwale do powierzchni szkla, powodujac zatrzymanie sie procesu polerowania, lecz chwilowo tworzaca sie masa solna poddana pobudzajacemu drganiu, zostaje usunieta. W ten sposób przebiega proces polerowania lsniacych powierzchni szkla¬ nych az do osiagniecia pozadanego polysku i wtedy mozna przerwac polerowanie.Wynalazek dotyczy sposobu i urzadzenia do po¬ lerowania przedmiotów ze szkla, zwlaszcza ze szkla krysztalowego i olowiowego szkla krysztalo¬ wego, przez zanurzanie w. kapieli polerowniczej, z kwasu siarkowego, zawierajacego kwas fluoro¬ wodorowy i jest znamienny tym, ze w celu usunie¬ cia z powierzchni szklanych powloki solnej utwo¬ rzonej w procesie polerowania, polerowanie w ka¬ pieli z kwasu prowadzi sie przy dzialaniu energii ruchu drgajacego i od czasu do czasu w celu prze¬ dluzenia zdolnosci polerowniczej kapieli silnie sie ja ochladza i za pomoca krysztalów zaszczepiajacych zawarte w niej sole wydziela sie przez wykrystali¬ zowanie. Energie ruchu drgajacego wprowadza sie w postaci drgan mechanicznych i/albo drgan dzwie¬ kowych. Szczególnie korzystna postacia energii ruchu drgajacego sa ultradzwieki. Dzialanie ener¬ gii moze byc prowadzone nieprzerwanie lub z przer¬ wami. Nalezy unikac formowania sie fal stojacych na powierzchniach szkla.'• Zgodnie z wynalazkiem stosuje sie energie ruchu drgajacego w zakresie slyszalnosci, przede wszyst¬ kim jednak w zakresie ultradzwieków, to znaczy o czestotliwosci 16.000 i 20.000 Hz i w dalszym za¬ kresie ultradzwieków prowadza do wymaganego dzialania stosownie do wynalazku.Oprócz oddzialywania za pomoca energii dzwieko¬ wej kapiel i wraz z nia polerowane przedmioty mozna doprowadzic do drgan w sposób mechaniczny.W ten sposób mozna osiagnac ten sam efekt przez odpowiednie wstrzasanie, wahanie lub wibrowanie na zwyklych stolach wstrzasowych itp. dopóki czyn¬ nosci te doprowadzaja konieczna energie ruchu drgajacego.Przedmioty ze szkla krysztalowego i olowiowego przeznaczone do polerowania, umieszcza sie w zwy¬ kly sposób w kwasoodpornych koszach i wklada do koryta z kapiela polerownicza. Przy wprowadza¬ niu koryta w drganie w okreslonych warunkach, moze powstawac fala stojaca. Zjawiska tego nalezy unikac, gdyz w przeciwnym razie wystepuje nie¬ równomierne scieranie powierzchni, które polega na tym, ze w miejscach wezlów fali, czasteczki nie otrzymuja praktycznie zadnej energii ruchu drga¬ jacego i pozostaja przyczepione do powierzchni szkla, natomiast energia ruchu drgajacego czaste¬ czek wraz ze wzrastajaca odlegloscia miedzy we¬ zlami, a wiec wraz ze wzrostem amplitudy fali staje sie coraz wieksza i dlatego w miejscach najwiek¬ szego wybrzuszenia fali wystepuje wzmozone dzia¬ lanie polerownicze, co powoduje wyzeranie dziurek.W rózny sposób mozna uniknac powstawania sto¬ jacej fali w kapieli. Mozna na przyklad kosze wy- 5 pelnione szklanymi przedmiotami przeznaczonymi do polerowania poruszac w kapieli z odpowiednia szybkoscia. Szybkosc musi byc tym wieksza, im mniejsza jest czestotliwosc drgan. Mozna tez wzbu- dzacz drgan poruszac wzdluz pewnej linii albo po- io nad pewna powierzchnia w taki sposób, ze linie fal stale zmieniaja swój kierunek.Poniewaz wzbudzacze drgan maja bardzo ogra¬ niczona szerokosc promieniowania, przesuwanie przedmiotów przeznaczonych do polerowania przez 15 ten stozek promieni, wzglednie przesuwanie gene¬ ratora drgan wzdluz tych przedmiotów dziala jak nagle wejscie szklanych przedmiotów w wiazke promieni. Dzialanie tego wejscia, wzglednie na¬ glego wyjscia tych przedmiotów z zasiegu ener- 20 gii ruchu drgajacego, jest jak uderzenie energii.Mozna równiez prowadzic proces w ten sposób, aby wzbudzacz drgan nie pracowal stale w tej samej czestotliwosci i mocy, lecz przy zmiennej czestotliwosci i/albo amplitudy. 25 W ten sposób nastepuje bardzo równomierne zdzieranie szklanej powierzchni, tworzacych sie w kapieli polerowniczej produktów reakcji. W sto¬ sunkowo bardzo krótkim czasie osiaga sie dosko¬ nale wypolerowane powierzchnie równiez przy £0 bardzo skomplikowanych szlifach.Na ogól nie jest konieczne, aby w czasie pro¬ cesu polerowania wyjmowac przedmioty szklane z kapieli polerowniczej i obmywac w jakiejkolwiek kapieli. Okazalo sie jednak celowym przy 35 zastosowaniu czestotliwosci ultradzwiekowej wyj¬ mowac od czasu do czasu z kapieli polerowniczej kosze z polerowanymi przedmiotami i pozwolic splynac z nich kwasowi. W przeciwnym razie, przy wysokiej czestotliwosci wystepuja cokolwiek nie- 40 równe, jak gdyby wyklepane powierzchnie.Jest zrozumiale samo przez sie, ze mozna rów¬ niez kapiel polerownicza poddawac dzialaniu fal akustycznych, wzglednie poddawac drganiom za pomoca urzadzenia mechanicznego nie w sposób 45 ciagly, lecz w pewnej, ustalonej formie zastosowa¬ nia sposobu wedlug wynalazku. Okazalo sie szcze¬ gólnie korzystne, stosowac drgania nie nieprzerwa¬ nie, lecz wysylac impulsy w ustalonych odstepach czasu wzglednie wstrzasac w sposób uderzeniowy. 50 Przy stosowaniu fal ultradzwiekowych, a wiec powyzej 20.000 Hz dogodny jest czas impulsu mak¬ symalnie 1/2 sekundy przy czasie miedzy kolejnymi impulsami w granicach okolo 10—20 sekund, po¬ niewaz zwykle poruszanie dla uzyskania potrzeb- 56 nego dzialania uderzeniowego juz nie wystarcza.Przy zastosowaniu czestotliwosci fal akustycznych w zakresie slyszalnosci, a wiec miedzy okolo 20 do 20.000 Hz bardzo dogodny jest czas trwania impulsu okolo 2 do 3, najwyzej 5 sekund, przy przerwach 60 miedzy impulsami wynoszacymi okolo 10—20 sekund.Jesli pracuje sie przy nizszej * czestotliwosci fal dzwiekowych, a wiec falach dzwiekowych w zakresie slyszalnosci, to mozna osiagnac poprawe sposobu wedlug wynalazku przez to, ze w ustalonych odste- 65 pach czasu wysyla sie impulsy ultradzwiekowe.S 55269 6 Stosunek impulsów dzwiekowych do impulsów ultradzwiekowych lezy najkorzystniej miedzy 4 :1 "i 6 :1, przy czym czas trwania Impulsu o cze¬ stotliwosci fal dzwiekowych wynosi kilka sekund i czas trwania impulsu o czestotliwosci fal ultra¬ dzwiekowych wynosi najwyzej 1/2 sekundy. Przed¬ mioty przeznaczone do polerowania porusza sie w kapieli i/albo poddaje sie okresowo lub nieokre- sowo dzialaniu wzbudzacza drgan. Mozna równiez jedna lub obie czestotliwosci generatora zmieniac w ustalonych granicach.Dokladny czas dzialania fal dzwiekowych, czas trwania impulsu, czas miedzy kolejnymi impulsami i energia fal dzwiekowych kazdorazowo zajezy od gatunku obrabianego szkla i pozadanego stopnia polysku.W sposobie wedlug wynalazku nie ma prawie kwasu odpadowego, poniewaz po pewnym czasie pracy, kapiel kwasu fluorowodorowego moze byc z powrotem podniesiona do optymalnego stezenia dla procesu polerowania, przez uzupelnienie zuzy¬ tych czesci kwasu siarkowego i kwasu fluorowodo¬ rowego. Odswiezenie kapieli polerowniczej prowa¬ dzi sie w dogodny sposób za pomoca bezwodnego kwasu fluorowodorowego, fluorosulfonowego, oleum i wysoko stezonego kwasu siarkowego, aby, bez wprowadzania zmniejszonych ilosci wody, utrzymac pozadane stezenie kwasu.W czasie procesu polerowania kapiel polerowni- cza wzbogaca sie w sole, powstajace ze szkla w pro¬ cesie polerowania, to znaczy, ciecz kapielowa na¬ syca sie odpowiednimi j onami, nastepnie przesyca sie i w koncu wystepuje wydzielanie sie soli. Jesli zawartosc soli, zwlaszcza soli potasowych podniesie sie do okreslonej wartosci, wtedy osad solny staje sie bardziej twardy i lepiej przylega do powierzchni szklanych. Na skutek tego bezusterkowe usuniecie osadu przy panujacej energii ruchu drgajacego nie moze byc zagwarantowane. Dochodzi do powsta¬ wania plam i miejsc z powloka solna na po¬ wierzchniach szklanych, które ze swej strony znów zmniejszaja w tych miejscach dzialanie polerujace kwasnej kapieli. Ponadto, nastepuje wysolenie, które przejawia sie w ten sposób, ze z kapieli po¬ lerowniczej wydziela sie fluorowodór. To znaczy, ze"ulatniajacy 4sie swobodnie kwas fluorowodoro¬ wy zzera powierzchnie szkla przeznaczonego do po¬ lerowania i na skutek ulatniania sie jest stracony dla procesu. Tego nalezy bezwarunkowo unikac, tak ze musz4 byc podjete odpowiednie srodki, aby nie dopuscic do podnoszenia sie stezenia soli i jo¬ nów do tak wysokiego stopnia.Dlatego jest rzecza konieczna od czasu do czasu przerwac proces polerowania i kapiel, utrzymywa¬ na1 zazwyczaj miedzy 50 i 60°C, oziebic najkorzy¬ stniej do —10°C i jednoczesnie dodac krysztaly zaszczepiajace, przez co zostaja wytracone, z roz¬ tworu rózne sole metali alkalicznych zwlaszcza fluorokfzemik sodowy i potasowy. W ten sposób mozna obnizyc zawartosc soli w kapieli polerowni¬ czej o okolo 20%. Znajdujacy sie; w kapieli -cztero- fluorek krzemu przy tym sposobie wypada z jonami sodu i potasu jako odpowiednie krzemofluorki.Osiadajacy na dnie koryta, w którym prowadzi sie polerowanie kwasem szlam solny, odciaga sie w ustalonym czasie w zwykly sposób, przy czym dno koryta moze byc odpowiednio uformowane, na przyklad nie plaskie, lecz w ksztalcie leja z cen¬ tralnym otworem spustowym do szlamu, albo po- 5 chyle w jedna strone z rynna spustowa itp.Przez wytracanie soli z kapieli polerowniczej powstalych w procesie polerowania, udaje sie utrzymac czystosc cieczy polerowniczej w prosty i zadowalajacy sposób. To wytracanie soli z pro- 10 cesu polerowania jest konieczne, aby zapewnic mozliwie dlugi czas pracy kapieli, a nie jak w zna¬ nych sposobach, trzeba spuszczac zuzyte kapiele jako kwas odpadowy i uzupelniac je swiezym kwasem, is W sposobie wedlug wynalazku czesc kwasu fluorowodorowego i siarkowego zuzyta na drodze chemicznej nalezy jedynie uzupelniac w ustalo¬ nych odstepach czasu.W celu wprowadzenia energii ruchu drgajacego, 20 jak to juz wyzej wspomniano, mozna zastosowac urzadzenia mechaniczne albo równiez wzbudzacz dzwieków i ultradzwieków. W celu mechanicznego wywolania ruchu drgajacego byly stosowane stoly wstrzasajace i wibracyjne, przy czym koryto z ka- 25 piela polerownicza umieszczone jest na tym urza¬ dzeniu. W celu wprowadzenia energii dzwiekowej i ultradzwiekowej, mozna zastosowac kazdy sprzet znajdujacy sie w sprzedazy, który wraz z koszem wypelnionym szklanymi przedmiotami, przezna- 30 czonymi do polerowania jak równiez wzbudzacz drgan beda poruszane w czasie procesu polerowa¬ nia. Projekt wykonania urzadzenia do przeprowa¬ dzenia sposobu wedlug wynalazku jest przedsta¬ wiony na zalaczonym rysunku. Za pomoca tego 35 urzadzenia mozna poruszac zarówno kosz jak tez mozna pozwolic na posuwanie sie wzbudzacza w pewnej odleglosci wzdluz scianki kapieli.W wannie 1 znajduje sie koryto 2 umieszczone w pewnej odleglosci a w nim kosz 3 ze szklanymi 40 przedmiotami przeznaczonymi do polerowania.Wanna 1 jest wypelniona osrodkiem (medium) 4, przenoszacym energie ruchu drgajacego i koryto 2 jest napelnione kwasem polerowniczym 5.Miedzy krawedzia wanny i koryta znajduje sie 45 szyna biezna 6, wzdluz której porusza sie tam i z powrotem wzbudzacz ruchu drgajacego* Rozumie sie samo przez sie, ze wzbudzacz drgan mozna umiescic w innym miejscu jak równiez wybrac inny rodzaj mechanicznych drgan i kie- 50 runek tych drgan.Osrodkiem przenoszacym energie jest przede wszystkim wada zawierajaca srodek powierzchnio¬ wo czynny na przyklad „Pni" w ilosci okolo 1 do 2%. W tym celu mozna zastosowac gliceryne albo 55 inne srodki a wiec przyrzad oparty na zasadzie wytwarzania dz^eków magnetostrykcyjnych albo piezokwarcu.Poddawanie dzialaniu fal dzwiekowych koryta polerowniczego moze nastepowac od powierzchni 60 dna i/albo jednej albo wiekszej ilosci powierzchni bocznych. Poddawanie dzialaniu fal dzwiekowych od góry nie jest wskazane,, z powodu wydzielaja¬ cych sie z kapieli agresywnych kwasnych oparów.Jak wspomniano, w celu unikniecia powstawa- 65 wania fal stojacych i w celu równomiernego usu-7 55269 8 wania powloki solnej, moga byc przedsiebrane róz¬ ne srodki. Stale poruszanie w korycie polerowni- czym kwasoodpornych koszy wypelnionych szkla¬ nymi przedmiotami, przeznaczonymi do polerowa¬ nia w wiekszosci przypadków jest konieczne. Dobre wyniki osiaga sie przez poruszanie wzbudzacza ru¬ chu drgajacego. Mozna równiez zmieniac okresowo lub nie okresowo czestotliwosc i/albo amplitude energii ruchu drgajacego. Rozumie sie samo przez sie, ze mozna równiez kilka tych srodków zesta¬ wiac ze soba. To nadaje sie zwlaszcza w tym przy^ padku, kiedy pracuje sie z dwiema czestotliwoscia¬ mi drgan.Wynalazek mozna stosowac za pomoca róznych urzadzen zaleznie od tego, czy stosuje sie olej.Srodowisko sluzace do przenoszenia energii ruchu drgajacego, moze sluzyc jednoczesnie jako srodo¬ wisko przenoszace cieplo w przypadku ogrzewania kapieli polerowniczej, z zewnatrz, a wiec poprzez wanne i ciecz, znajdujaca sie miedzy sciana wanny i korytem.W specjalnym wykonaniu urzadzenia dostosowa¬ nego do prowadzenia sposobu wedlug wynalazku, koryto polerownicze ma wielkosc 185 X 85 cm przy glebokosci 20 do 30 cm.Pojemnosc kosza dla pomieszczenia przedmiotów przeznaczonych do polerowania ma odpowiednio nieznacznie mniejsze wymiary niz koryto polero¬ wane, na przyklad 165 X 80 cm, albo umieszcza sie jednoczesnie w korycie dwa lub wiecej odpowiednio mniejszych koszy.Jak juz wyzej wzmiankowano, zasadniczo mozna stosowac rózne rodzaje energii ruchu drgajacego.Nastepnie beda opisane dwa rodzaje energii: mechanicznego ruchu drgajacego i dzwiekowego ruchu drgajacego. W przypadku mechanicznego ruchu drgajacego wanna umieszczona jest w od¬ powiedni sposób na stole wstrzasowym lub wi¬ bracyjnym. Do tego nadaje sie na przyklad agre¬ gat uzywany do wstrzasacza betonu. Tego ro¬ dzaju agregat pracuje przy czestotliwosci drgan 200 Hz.W celu podania dzialaniu fal dzwiekowych, moz¬ na zastosowac wzbudzacz ruchu drgajacego o mocy na przyklad 1500—1700 W. Jesli pracowac ze wzbu- dzaczami ruchu drgajacego umocowanymi na stale, to celowym jest zastosowac cztery wzbudzacie, umieszczone najkorzystniej na czterech stronach koryta. Przy zastosowaniu wzbudzaczy przesuw¬ nych wystarcza zazwyczaj dwa.W celu wprowadzenia wymaganej energii fal dzwiekowych mozna na przyklad zastosowac ma- gnetostrykcyjny niklowy wzbudzacz drgan o mocy okolo 4 do 5 W/cm2. W wykonaniu urzadzenia we¬ dlug zalaczonych rysunków stosuje sie wzbudzacz drgan o powierzchni wzbudzacza* 12 X 8,5 cm.Przy przesuwnych wzbudzaczach drgan, szybkosc posuwu nie dochodzi do wartosci granicznej i wy¬ nosi najkorzystniej 0,3 do 0,5 m/sek.Jak juz wyzej wyjasniono, w niektórych przy¬ padkach jest celowo pracowac przy dwóch róznych czestotliwosciach fal dzwiekowych. Na przyklad przy czterech wzbudzaczach drgan moga pracowac po dwa (parami) na dwóch róznych czestotliwos¬ ciach. Wzbudzacze o jednakowych czestotliwosciach zasila sie z jednego generatora, na przyklad o cze¬ stotliwosci 500 Hz i 20 kHz.Wynalazek zostanie blizej wyjasniony na podsta-» wie ponizszych przykladów.Przyklad II. Polerowanie prasowanych kie¬ liszków z bogatym szlifem.Szklo, przeznaczone do polerowania równiez umieszczono w kwasoodpornym koszu miedzianym i zanurzono w kapieli polerowniczej. Kapiel miala okolo 62°C, która zawierala 64Vo kwasu siarkowego i 7% kwasu fluorowodorowego. Zastosowano znów powyzsze urzadzenie i poddawano dzialaniu fal dzwiekowych przez dno i boczne scianki. Wzbu¬ dzacz przesuwano tam i z powrotem z szybkoscia 0,4 m/sek. i jednoczesnie poruszano kosz ze szkla¬ nymi przedmiotami przez powolne podnoszenie i ponowne zanurzanie. Pracowano przy uzyciu ultradzwieków a mianowicie o czestotliwosci 22 kHz i nie poddawano nieprzerwanemu dzialaniu fal dzwiekowych, lecz w postaci impulsów fal dzwieko¬ wych, przy czym czas trwania impulsu zmienil sie na biezaco od 1 do 3 sekund a czas przerwy miedzy impulsami wynosil 15 sekund. Calkowita obróbka trwala okolo 9 minut. ¦ Jak w przykladzie I po osiagnieciu pozadanego polysku wyciagnieto kosz z kapieli i po splukaniu, wysuszono.Osiagnieta jakosc byla wybitna i na powierzchni szkla nie pozostaly zadne resztki soli.Przyklad III. Zastosowano kapiel polerowni- cza o stezeniu kwasu siarkowego 55°/o i zawartosci fluorowodorowego 4°/o z dodatkiem 2°/o ,,Prir jako srodka powierzchniowo czynnego. Temperatura ka¬ pieli wynosila 55°C. Wzbudzacze ruchu drgajacego w danym przypadku byly na stale zmontowane na korycie polerowniczym. Poddano przerywanemu dzialaniu fal ultradzwiekowych o sredniej wartosci 22 kHz zmiennej czestotliwosci, o czasie trwania impulsu 0,5 sekund i czasie miedzy kolejnymi im¬ pulsami — 10 sekund. Obok koryta z kapiela po- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 Przyklad I. Polerowanie cienkosciennych kieliszków szklanych z plaskim szlifem.Zastosowano kapiel polerownicza o temperatu- io rze 58 °C o stezeniu kwasu siarkowego 58% i za¬ wartosci kwasu fluorowodorowego 5%. Uzyto urza¬ dzenia jak wyzej opisane. Wywolywanie drgan nastepowalo od dna i bocznych plaszczyzn koryta.Wzbudzacz drgan przesuwano z szybkoscia 0,5 15 m/sek. i jednoczesnie kosz z kwasoodpornego mate¬ rialu, w którym umieszczono szklo przeznaczone do polerowania, szybko poruszono przez lekkie unoszenie i ponowne zanurzenie. Wywolywanie drgan nastepowalo z energia fal dzwiekowych 20 o 300 Hz.Po osiagnieciu pozadanego stopnia polerowania podnosi sie z kapieli kosz z polerowanym szklem, pozwala obcieknac tylko raz splukuje sie woda, w celu usuniecia przylegajacych resztek kwasu 25 i nastepnie suszy. W ten sposób otrzymuje sie przedmioty wypolerowane bez zarzutu.9 55269 10 « lerownicza znajdowala sie kapiel zmywajaca z 69%-owym kwasem siarkowym o temperaturze okolo 65°C. Po trzech impulsach fal dzwiekowych wyjmowano kosz z polerowanym szklem z koryta polerowniczego i nieco poruszano, aby w dalszym procesie polerowania zostaly wypolerowane te miejsca, którymi szklane przedmioty dotykaly sie.Czynnosc te w kapieli polerowniczej i kapieli kwasnej powtarzano trzykrotnie. Calkowity czas procesu polerowania wyniósl 5 minut.Okazalo sie bardzo celowym prowadzic te zmien¬ na obróbke w kapieli polerowniczej i kapieli z kwa¬ su przy wysokiej czestotliwosci fal dzwiekowych, w przeciwnym bowiem przypadku mozna uzyskac powierzchnie nierówne jak gdyby wyklepane mlot¬ kiem. Zjawiska tego mozna uniknac przy stosowa¬ niu zmiennej obróbki polerowania i uzyskuje sie wysoko jakosciowy polysk.Przyklad IV. Odpowiednio do przykladu III zastosowano kapiel polerownicza zawierajaca kwas siarkowy o stezeniu 61°/o i kwas fluorowodorowy o stezeniu 6°/o przy temperaturze kapieli 65°C.Wzbudzacze drgan byly zmontowane na stale.Tym razem czestotliwosc fal dzwiekowych wyno¬ sila 16 kHz, czas trwania impulsu — 1 sekunde a odstepy miedzy impulsami — 15 sekund.Po 4 impulsach kosz z polerowanym szklem wyj¬ mowano znowu z kapieli polerowniczej i umiesz¬ czono w myjacej kapieli z kwasu siarkowego. To zmienne postepowanie zastosowano dwukrotnie.Calkowity czas obróbki w kapieli polerowniczej wynosil 9 minut.Przyklad V. Polerowano przedmioty ze szkla prasowanego z plaskim szlifem, mianowicie w ka¬ pieli polerowniczej o stezeniu kwasu siarkowego 62°/o, zawartosci kwasu fluorowodorowego 86/o i temperaturze 60°C. Zastosowano urzadzenie nieco zmienione w stosunku do rysunku, a mianowicie zamiast jednego duzego koryta polerowniczego za¬ stosowano trzy mniejsze. W wannie umieszczono 4 wzbudzacze ruchu drgajacego, przy czym 2 zasi¬ lane byly przez jeden generator na czestotliwosc 500 Hz a 2 pozostale z generatora o czestotliwosci 20 kHz. Poddawanie dzialaniu fal dzwiekowych koryta nastepowalo w sposób ciagly ale przez prze¬ suw wzbudzacza oddzialywanie energii ruchu drga¬ jacego w poszczególnych korytach nie bylo ciagle.Szybkosc posuwu wzbudzacza fal dzwiekowych wy¬ nosila 3 m/sek. i przesuwanie sie tego wzbudzacza bylo tak uregulowane, ze kazde koryto po 5-ciu impulsach o 500 Hz otrzymywalo jeden impuls o 20 kHz. Czas trwania impulsu nizszej czestotli¬ wosci wynosil okolo 2 sekund, czasami jednak zmie¬ nial sie miedzy 1 i 5 sekundami. Czas trwania im¬ pulsu o czestotliwosci fal ultradzwiekowych wy¬ nosil okolo 1 sekundy i zmienial sie czasami miedzy 0,5 i 2 sekundami.Przyklad VI. Zgodnie z przykladem V pole¬ rowano przedmioty ze szkla prasowanego z boga¬ tym szlifem. Zastosowano takie samo urzadzenie, jednak szybkosc posuwu wzbudzacza fal dzwieko¬ wych wynosila 4),5 m/sek. Posuw wzbudzacza fal dzwiekowych byl tak nastawiony, ze na jeden im¬ puls fal ultradzwiekowych nastepowaly okresowo 2 do 4 impulsów fal dzwiekowych, jednak byly zmieniane czasami miedzy 1 i 5 sekundami. Czas 5 trwania impulsu o czestotliwosci ultradzwiekowej wynosil okolo 1 sekundy i byl zmieniany od czasu dq czasu miedzy 0,5 i 2 sekundami. 10 Przyklad VII. Koryto polerownicze zamon¬ towano na (stole wstrzasowym) wstrzasarce, która utrzymywano w ruchu za pomoca agregatu, który mozna otrzymac na rynku, jak dla wstrzasarki be¬ tonu. Czestotliwosc wstrzasu wynosila 200 Hz. Za- 15 stosowano w tym przypadku kapiel odpowiadajaca przykladowi I i kosz wypelniony polerowanymi przedmiotami poruszano szybko wewnatrz kapieli polerowniczej.Rozumie sie samo przez sie, ze w przypadku 20 koryt polerowniczych poruszanych na stolach wstrzasowych lub wibracyjnych, mozna przewi¬ dziec na jednej lub paru scianach bocznych wzbuT dzacze fal dzwiekowych i/albo ultradzwiekowych, które sa montowane na stale lub przesuwnie. Te 25 wzbudzacze fal dzwiekowych moga wysylac ener¬ gie fal nieprzerwanie lub z przerwami. Mozna przewidywac zastosowanie wzbudzaczy ruchu drga¬ jacego o rozmaitych czestotliwosciach. 30 PL