Pierwszenstwo: 03.XII.1965 (Pili 895; Opublikowano: 18.IV.1968 54581 KI. 62 c, 29/10 MKP USUfC Ewl HA rtentowego : Wspóltwórcy wynalazku: inz. Czeslaw Druzny, dr inz. Jerzy Chomiak, mgr inz. Jerzy Grzegorzewski, mgr inz. Mie¬ czyslaw Pogodzinski Wlasciciel patentu: Instytut Lotnictwa, Warszawa (Polska) Lacze przewodowe do obiektów latajacych kierowanych przewodowo Przedmiotem wynalazku jest lacze przewodowe zdalnego isterowania obiektów latajacych kierowa¬ nych przewodowo, zlozone z wielozylowego prze¬ wodu miedzianego i szpuli z nawinietym na niej przewodem, przeznaczone do przesylania droga przewodowa sygnalów sterujacych z urzadzen na¬ ziemnych na obiekty latajace poruszajace sie z (predkoscia kilkuset kim/h.Znane sa przyklady .sterowania obiektami lata¬ jacymi kierowanymi przewodowo za pomoca prze¬ wodów stalowych o wysokiej wytrzymalosci na zrywanie odwijadacych sie ze szpuli znajdujacej sie w obiekcie latajacym.W przypadku zastosowania kilku przewodów w jednym obiekcie latajacym sa one nawiniete na oddzielnych szpulach. Kazdy z nich jest pokryty warsltwa izolacyjna, natomiast poszczególne war¬ stwy przewodu na szpuli pokryte sa substancja sklecajaca poszczególne zwoje, co ma zapewnic równomierne odwijanlie przewodiu ze szpuli.W icelu upewnienia odpowiedniej wytrzymalosci przewodom sa one poddanie hartowaniu. Dlatego uzywane przewody stalowe sa sztywne i malo ela¬ styczne, co ma bardzo isltotny wplyw na plynne odwiijanie. W wyMku tych wad przewody stalowe w czasie eksploatacji czesto zrywaja isie, co w kon¬ sekwencji powoduje zniszczenie kosztownych obiektów latajacych. Ponadto przewody stalowe charakteryzuja sie wysoka opornoscia elektryczna.Celem wynalazku bylo unikniecie tych wad wraz 25 30 2 z zapewnieniem iplymnego odwijania przewodu w kazdej fazie lotu, a szczególnie podczas startu, oraz zabezpieczenie przewodu przed oddzialywa¬ niem wysokiej temperatury gazów wyplywajacych z silnika napedzajacego Obiekt latajacy.Wedlug wynalazku luzyskiuje sie to w ten spo¬ sób, ze na zewnetrznej warstwie wielozylowego przewodu miedzianego, nawinietego na szpuli znajdujacej sie w obiekcie latajacym umieszczony jest ruchomy pierscien hamujacy, przy czym zwo¬ je wielozylowego przewodu miedzianego nawinie¬ te sa w kierunku do pierscienia hamujacego w jego poczatkowym polozeniu, a koniec przewodu przeprowadzony jesit pod pierscienieim hamujacym i poprowadzony wzdluz osi symetrii sizpuli w kie¬ runku prze'ciwnyim do kierunku nawijania zwo¬ jów wielozylowego przewodu miedzianego w war¬ stwie izewnetirznej.Wielozylowy przewód miedziany isklada sie z kil¬ ku zylek miedzianych o srednicy rzedu kilkunastu setnych milimetra oraz rdzenia nosnego w postaci kilku nitek stylonowych podwyzszajacych wytrzy¬ malosc na rozrywanie calego przewodu, a jedno¬ czesnie zapewniajacych mu duza elastycznosc.Zylki miedziane pokryte sa warstewka emalii izo¬ lacyjnej oraz oprzedem z jedwabiu naturalnego.Przewód tein pokryty jest oprzedem z jedwabiu naturalnego równomiernie na calej dlugosci, przy czym oprzed ten na czesci przewodu odwijajacej sie w czasie startu obiektu latajacego przesycony 54 5813 jest lakierem isilikonowym, co zabezpiecza przewód przed krótkotrwalym oddzialywaniem temperatury pochodzacej od strumienia gazów wyplywajacych z silnika, z kltóryini przewód sie styka w czasie rozwijania.Zastosowanie tego rodzaju lacza umozliwilo roz¬ wiazanie problemu przesylania sygnalów steruja¬ cych z orzadzen naziemnych na obiekty latajace na odleglosc do 2,5 km przy napieciu 24 V. Tech¬ nologia wielozylowego przewodu miedzianego jest stosunkowo prosta i tania, gdyz moze byc oparta na gotowych elementach, w przeciwienstwie do produkcji specjalnych przewodów stalowych Cfradaicy rzedrt*^jW^-0,15 mm i wysiokiej wytrzy¬ malosci ni rozcina przykladowy wie sia " 0,1 zylowy przewód miediziany nitkami styloinowymi po- etrzna nieprzekraczajaca nalosc na rozrywanie wy¬ nosi ponad 8 kG. Przewód taki posiada duza ela¬ stycznosc i odpornosc na przebicie elektryczne przy wilgotnosci wzglednej do 98% w pelnym przedziale tempera/tur spotykanych w krajowych warunkach klimatycznych. Stosunkowo duza ela¬ stycznosc przewodu, w odróznieniu od innych przewodów, zapewnia amortyzacje nadwyzek dy¬ namicznych wystepujacych w czasie startu obiektu latajacego i zalbezpiecza zylki miedziane przed ich zrywaniem. Przeprowadzone próby z obiektami la/tajacymi potwierdzily slusznosc rozwiazan za¬ gadnienia i daly 'pozytywne wyniki.Przedmiot wynalazku jest dokladniej pokazany w przykladowym rozwiazaniu na ryisunku, na któ¬ rym uwidoczniona jest szpula w przekroju pod¬ luznym wzdluz jej osi symetrii.Jak pokazano na rysonku, na szpuli 1 nawiniety jeist wielozylowy przewód mliedziamy 2. Na zew¬ netrznej warstwie wielozylowego przewodu mie¬ dzianego 2 umieszczony jest pierscien hamujacy 3 wykonany z tworzywa sztucznego i .posiadajacy czesc metalowa 4 zabezpieczajaca przed nadmier¬ nym- zuzywaniem sie pierscienia hamujacego 3.Pierscien hamujacy 3 iz czescia metalowa 4 po¬ laczone sia ze soba kltejeim.Srednica wewnetrzna pierscienia hamujacego 3 jest odpowiednio mniejsza od srednicy zewnetrznej szpuli 1 z nawinietym na nia wielozylowym prze¬ wodem miedzianym 2, co ma zapewnic powstanie sily hamujacej przy rozwijaniu wielozylowego przewodu miedzianego 2, natomiat srednica we¬ wnetrzna czesci metalowej 4 ma luz niezbedny dla swobodnego wysnuwania sie wielozylowego przewodu miedzianego 2. Czesc metalowa 4 pier¬ scienia hamujacego 3 zwrócona jest w kierunku lotu obiektu latajacego, oznaczonego na rysunku strzalka a, przy -czym pierscien haimujacy 3 znaj¬ duje sie, w poczatkowej fazie lotu obiektu lataja¬ cego, na koncu szpuli 1 zwróconym zgodnie ze strzalka a.Zewnetrzna warstwa wielozylowego przewodu miedzianego 2 nawinieta jest w kierunku do pier¬ scienia hamujacego 3, a koniec wielozylowego przewodu miedzianego 2 jiest przeprowadzony pod pierscieniem hamujacym 3 i zwrócony w kierun¬ ku przeciwnymi. Wielozylowy przewód miedziany 54 581 4 2 sklada sie z kilku (od 2 do 4) zylek miedzianych o srednicy 0,10—0,12 mm. Z uwagi na koniecznosc przekazywania sygnalów .elektrycznych na obiekt latajacy, poszczególne zylki miedziane sa izolowa- 5 ne warstwa emalii oraz oprzedem z jedwabiu na¬ turalnego. Rdzen przewodu 2 stanowi kilka (od 3 do 6) stylonowyeh nitek wzmacniajacych.Przewód pokryty jest oprzedem z jedwabiu na¬ turalnego równomiernie na calej dlugosci wieio- io zylowego przewodu miedzianego 2, natomiast jego czesc rozwijajaca sie podczas startu obiektu lata¬ jacego przesycona jest lakierem silikonowym, co zaibezpiecza wielozylowy przewód miediziany 2 przed krótkotrwalym oddzialywaniem temperatu- 15 ry pochodzacej od strumienia gazu, z którym styka sie on w czasie rozwijania.Podczas lotu obiektu latajacego nastepuje od¬ dalanie sie otbiektu wraz ze szpula 1 od punktu zamocowania konca Wielozylowego przewodu mie- 20 dzianego 2 na stanow,isku naziemnym, co powo¬ duje rozwijanie sie wielozylowego przewodu mie¬ dzianego 2. Pierscien hamujacy 3 pod wplywem ruchu wielozylowego przewodu miedzianego 2 przesuwa sie wzdluz szpuli 1 stawiajac opór, któ- 25 rego wairtosc regulowania jest doborem srednicy wewnetrznej pierscienia hamujacego 3 oraz glad¬ koscia zewnetrznej warstwy szpuli 1.Gladkosc zewnetrznej warstwy szpuli 1 regulo¬ wana jest przez powlekanie tej warstwy cienka 30 warstewka substancji na bazie parafiny. Efekt hamujacy pierscienia hamujacego 3 wystepuje tyl¬ ko podczas rozwijania zewnetrznej watrstwy wielo¬ zylowego przewodu miedzianego 2, co oejpowiada okresowi startu obiektu latajacego. Pierscien ha- 35 mujacy 3 zabezpiecza w tym (Czasie przed nadmier¬ nym wysuwaniem sie wielozylowego przewodu miedzianego 2, powodowanym dzialaniem sil aero¬ dynamicznych pochodzacych od wyplywajacego, obok rozwijajacego sie przewodu 2, strumienia ga- 40 zów. W ustalonych warunkach lotu obiektu lata¬ jacego wielozylowy przewód miedziany 2 rozwija sie juz równomieirnie bez wspólpracy z pierscie¬ niem hamujacym 3. 45 55 60 PL