21.XI.1963 dla zastrz. 1, 3—5, 8—11 10.VII.1964 dla zastrz. 2, 6, 7, Francja Opublikowano: 5.1.1968 54439 KI. 39 a*, 3/06 MKP B 29 i i VO£ CZYTELNIA Wlasciciel patentu: Antoine di Settembrini Sucy — en — Brie (Seine — et — Oise (Francja) Urzadzenie do formowania flakonów z termoplastycznego tworzywa syntetycznego Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do for¬ mowania flakonów z termoplastycznego tworzywa syntetycznego za pomoca wytlaczania i za pomoca wydmuchiwania.Urzadzenie to nalezy do typu, w którym pewna liczba form przemieszcza sie w sposób ciagly przed wytlaczarka, która wytlacza rurowy pólfabrykat z tworzywa syntetycznego. Kazda forma zamyka sie kolejno na odcinku pólfabrykatu rurowego, który nastepnie jest rozprezany za pomoca wydmuchiwa¬ nia z wnetrza formy, w celu nadania mu ksztaltu wglebienia formy, które ma ksztalt flakonu. Po ta¬ kim uksztaltowaniu flakonu i po uplywie czasu wy¬ starczajacego na jego ochlodzenie, forma zostaje po- nonie otwarta w celu umozliwienia zabrania wy¬ konanego flakonu. Nastepnie cykl roboczy zostaje powtórzony.Jak wiadomo tego rodzaju urzadzenie moze po¬ prawnie dzialac tylko dzieki celowemu polaczeniu rozmaitych srodków technicznych, a mianowicie: wytlaczarki z obrotowym wspornikiem form oraz z mechanizmem sluzacym do wydmuchiwania. Gdy formy przemieszczaja sie w sposób ciagly, bez za¬ trzymywania sie, w celu wprowadzania rurowego pólfabrykatu do kazdej z nich, i gdy wytlaczarka pracuje równiez w sposób ciagly, to wówczas wy¬ magane jest, aby w odstepie czasu pomiedzy dwo¬ ma kolejnymi przejsciami form pod wytlaczarka, wytlaczarka ta dostarczala pólfabrykat o dlugosci co najmniej wystarczajacej do zamkniecia w for¬ mie, a zatem predkosc przemieszczania sie fornl i predkosc wytlaczania pólfabrykatu przez wytla¬ czarke powinny byc wzajemnie dostosowane.A zatem w urzadzeniach zawierajacych formy, które przemieszczaja sie dokola poziomej osi, oraz glowice wytlaczajaca, która jest usytuowana pro¬ mieniowo w stosunku do kolowego toru przemiesz¬ czania sie form i dostarcza pólfabrykat rurowy w sposób ciagly w kierunku pionowym, z góry na dól, ten kolowy tor form krzyzuje sie z pionowa osia glowicy wytlaczarki. Wynika stad, ze musza byc zastosowane uklady, których zadaniem byloby zapewnienia zeby wyciskanie pólfabrykatu ruro¬ wego nie bylo zaklócane kolowym przemieszcza¬ niem sie form (opieranie sie pólfabrykatu o for¬ my). W celu unikniecia tego krzyzowania sie w zna¬ nych juz urzadzeniach byly zastosowane dotychczas trzy rózne rozwiazania konstrukcyjne, a mianowi¬ cie: 20 W pierwszym rozwiazaniu stosuje sie odsuwa¬ nie glowicy wytlaczarki, na przyklad za pomoca jej obrócenia lub odchylenia, w celu przepuszcza¬ nia form (chowana glowica wytlaczajaca), a na¬ stepnie powrót tej glowicy do normalnego poloze- 25 nia zasilania form, wówczas gdy nowa otwarta juz forma zjawia sie pod glowica wytlaczajaca. Takie rozwiazanie konstrukcyjne jest bardzo skompliko¬ wane mechanicznie.W drugim rozwiazaniu zmniejsza sie predkosc 30 wytlaczania i stosuje sie takie wzajemne oddale- 10 15 5443954439 3 nie form, aby pomimo to bylo wystarczajaco duzo czasu dla wytworzenia odcinka pólfabrykatu o wy¬ starczajacej dlugosci, gdy nowa forma zjawi sie pod glowica wytlaczajaca. Poza tym to rozwiazanie konstrukcyjne wymaga zmniejszenia wysokosci form, a zatem i wysokosci flakonów, w celu zmniej¬ szenia dlugosci odcinka pólfabrykatu, który trzeba wprowadzac do kazdej formy. To drugie rozwiaza¬ nie ma te wade, ze wyraznie obniza wydajnosc.Istotnie, w przypadku zmniejszenia predkosci wy¬ tlaczania, w celu uzyskania dostatecznego wzajem¬ nego oddalenia poszczególnych form, stosuje sie dwa rozwiazania techniczne a mianowicie: badz mala liczbe form rozmieszcza sie w taki sposób na obracajacym sie wsporniku lub bebnie o okreslonej srednicy, ze okres czasu, potrzebny na przemiesz¬ czanie sie dwóch kolejnych form pod glowice wy¬ tlaczarki, odpowiada okresowi czasu potrzebnemu na wytloczenie wystarczajacej dlugosci odcinka pólfabrykatu rurowego, badz tez osadza sie formy w wystarczajacej odleglosci od osi obrotu (promien obrotu), i w ten sposób uzyskuje sie wystarczaja¬ ca odleglosc pomiedzy dwiem kolejnymi forma¬ mi. Takie rozwiazanie prowadzi jednakze do znacz¬ nych rozmiarów wspornika form oraz do duzych wymiarów gabarytowych calego urzadzenia. O ile chodzi o zmniejszenie wysokosci form, a zatem o zmniejszenie wysokosci wyprasek, to oczywiste jest, ze ogranicza to maksymalny wymiar flako¬ nów, jakie mozna wytwarzac za pomoca tego urza¬ dzenia.Przy trzecim rozwiazaniu konstrukcyjnym sto¬ suje sie nieciagly sposób pracy wytlaczarki, to zna¬ czy zatrzymywanie jej wówczas, gdy forma ma sie zamknac ponizej otworu wyjsciowego wytlaczar¬ ki, w celu uwiezienia odcinka pólfabrykatu ruro¬ wego, gdyz poczatkowa czesc nastepnego odcinka pólfabrykatu rurowego moglaby napotkac górna czesc formy, a nastepnie uruchamia sie te wytla¬ czarke dopiero wówczas, gdy forma zejdzie z dro¬ gi pólfabrykatu rurowego. To rozwiazanie kon¬ strukcyjne ma powazna wade o ile chodzi o jakosc wytlaczanego materialu termoplastycznego w takich przypadkaich, gdy okres czasu zatrzymywania wy¬ tlaczarki jest zbyt dlugi. Istotnie tworzywo synte¬ tyczne staje sie wówczas nadmiennie ciekle i moze nawet ulec rozkladowi w wyniku nadmiernego og¬ rzania, spowodowanego zbyt dlugim przebywaniem w wytlaczairce. Prowadzi to do tego, ze wówczas gdy ponownie uruchamia sie wytlaczarke, tworzywo syntetyczne, które majpierw opuszcza te wytlaczar¬ ke, musi byc dopóty eliminowane, dopóki w otwo¬ rze wylotowym tej glowicy nie ukaze sie pólfa¬ brykat rurowy normalnej jakosci ii o regularnych ksztaltach. W niektórych przypadkach, gdy czas unieruchomienia wytlaczarki jest zbyt dlugi, trze¬ ba nawet te wytlaczarke demontowac, w celu jej oczyszczania i usuniecia tworzywa syntetycznego, które uleglo rozkladowi. Stanowi to powazna strate czasu i materialu.Zadaniem niniejszego wynalazku jest stworzenie urzadzenia o udoskonalonej konstrukcji, które umoz¬ liwialoby szybszy rytm wytwarzania w sposób cia¬ gly (szybkie wytlaczanie i szybkie przemieszczanie sie form), przy zastosowaniu bardzo nieskompliko- 10 15 25 80 35 40 45 50 55 wanych srodków technicznych i uniknieciu przy tym wpzej wymienionych wad.Tego rodzaju urzadzenie do formowania flako¬ nów z termoplastycznego tworzywa syntetycznego za pomoca wytlaczania i za pomoca wydmuchiwa¬ nia odznacza sie tym, ze os glowicy wytlaczarki jest przesunieta w stosunku do plaszczyzny podzia¬ lu pólformy stalej o odleglosc, co najmniej równa polowie srednicy wytlaczanego pólfabrykatu ruro¬ wego.Zgodnie z inna cecha znamienna wynalazku co najmniej pólforma ruchoma zawiera sfazowanie pomiedzy strona górna i tylna strona boczna, które jest prostopadle do plaszczyzny podzialu form i które przesuwa sie pod glowica wytlaczarki.Dzieki' temu sfazowaniu umozliwione zostalo szybsze wytlaczanie pólfabrykatu rurowego, a po¬ mimo to nie zaklócane przemieszczaniem sie form.W celu lepszego zrozumienia istoty wynalazku zostanie teraz bardziej szczególowo opisany przy¬ klad jego wkonania, z powolaniem sie na rysu- neJk, na którym fig. 1 przedstawia schematycznie w rzucie z przodu jedna odmiane wykonania urza¬ dzenia wedlug wynalazku, fig. 2 — rzut z góry w kierunku pokazywanym strzalkami 2 na fig. 1, fig. 3 — rzut z boku w kierunku pokazywanym strzalkami 3 na fig. 1, fig. 4 — w rozwinieciu na plaszczyzne mechanizm otwierania, zamykania i ry¬ glowania form, fig. 5 — fragmentaryczny rzut otwartej formy, która znajduje sie pod wytlaczar¬ ka w celu przyjecia pólfabrykatu rurowego, fig. 6 — podobny do pokazanego na fig. 5 rzut zamknie¬ tej formy z zamocowanym w niej pólfabrykatem, fig. 7 — rzut wglebienia formujacego formy po wprowadzeniu do niej pólfabrykatu rurowego, fig. 8 — przekrój wzdluz plaszczyzny oznaczonej linia 8—8 na fig 7, fig. 9 — odpowiadajacy fig. 7 rzut tej samej formy po rozprezeniu pólfabrykatu do ksztaltu flakonu, fig. 10 — schematycznie, w zwiekszajacej podzialce, rzut w czesciowym prze¬ kroju formy, wyposazonej w mechanizm do usu¬ wania wyplywki dolnej, fig. 11 — schematycznie, w rzucie z przodu, czesciowo w przekroju, szczegól odejmowalnej glowicy wydmuchujacej pólfabrykat rurowy, fig. 12 — schemat ogólnego sterowania pneumatycznego poszczególnych elementów urza¬ dzenia, fig. 13 — w rzucie z boku wspornik obroto¬ wy form, pokazujacy schematycznie rozmaite fazy wytwarzania flakonu, fig. 14 — schematycznie, cze¬ sciowo w przekroju, odmiane wykonania glowicy wydmuchujacej, w polozeniu odsunietym, fig. 15 — w zwiekszajacej podzialce rzut w przekroju odpo¬ wiadajacym fig. 14 tej samej glowicy w polozeniu wydmuchiwania flakonu, fig. 16 — fragment rzutu z przodu, pokazujacego odmiane wykonania me¬ chanizmu przestawiania tarczy z (krzywka bebno¬ wa, fig. 17 — przekrój wzdluz plaszczyzny oznaczo¬ nej linia 17—17 na fig. 16, fig. 18 — schematycz¬ nie w rzucie z przodu inna odmiane wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 19 — schema¬ tyczny rzut otwartej formy na wprost wytlaczar¬ ki, fig. 20 — rzut podobny do pokazanego na fig. 19 zamknietej juz formy, fig. 21 — w zwiekszaja¬ cej podzialce szczegól pokazujacy mechanizm ry¬ glowania w polozeniu zaryglowania, fig. 22 — po-5 54480 6 dobny do pokazanego na fig. 21 rzut mechanizmu ryglujacego w polozeniu odryglowania, fig. 23 — poziomy przekrój wzdluz plaszczyzny oznaczonej linia 23—23 na fig. 22.Zgodnie z przykladem wykonania, przedstawio¬ nym na fig. 1—3, urzadzenie wedlug wynalazku zawiera kadlub, który sklada sie z podstawy 1 i z dwóch pionowych elementów bocznych 2 i 3.Na elementach bocznych sa osadzone lozyska 4, w których obraca sie wal glówny 5 o osi poziomej X—X, stale obracany w kierunku pokazywanym strzalka f za posrednictwem kól pasowych i pa¬ sów, od zespolu M skladajacego sie z silnika i prze¬ kladni zmianowej.Przedstawiona bardzo schematycznie wytlaczarka E jest osadzona na tym kadlubie. Os Y—Y jej usy¬ tuowanej pionowo glowicy wytlaczajacej przecho¬ dzi przez os X—X walu glównego 5, a zatem os ta ma kierunek promieniowy w stosunku do walu 5.Wytlaczarka E dostarcza pólfabrykat rurowy T, wytlaczany na przyklad ze sztywnego polichlorku winylu.Urzadzenie wedlug wynalazku zawiera poza tym wspornik obrotowy form, których wglebienia for¬ mujace maja ksztalt pojemników lub flakonów, ja¬ kie ma sie uzyskac (obrotowy beben).Osadzony na wale 5 wspornik form jest utwo¬ rzony z dwóch pionowych tarcz 6 i 7, które sa osa¬ dzone sztywno na wale glównym 5, i na których sa umieszczone metalowe formy. Formy te, roz¬ mieszczone na przyklad w liczbie szesciu na obwo¬ dzie tarcz, skladaja sie z dwóch czesci lub pólform, a mianowicie z pólformy stalej 8 i pólformy rucho¬ mej 9, przy czym te pólformy sa rozdzielone piono- nowa plaszczyzna podzialu P. Na tarczy 7 osadzo¬ ne sa pólformy stale 8, które sa na niej zamocowa¬ ne (po jednej stronie wytlaczarki E). Na tarczy 6 sa umieszczone pólformy ruchome 9, które sa zamontowane w taki sposób, ze maja moznosc prze¬ mieszczania sie równolegle do osi X—X. W tym celu na obwodzie tarczy 6 znajduje sie tylez tulei 10, ile jest form. Tuleje te sa usytuowane na wprost stalych pólform 8. W kazdej tulei jest osadzone przesuwnie ramie 11, na którego jednym koncu jest zamocowana ruchoma pólforma 9, a na dru¬ gim — dwa kólka 12, wspólpracujace z krzywka mechanizmu otwierania i zamykania form, który to mechanizm zostanie bardziej szczególowo przed¬ stawiony w dalszym ciagu niniejszego opisu. Kaz¬ da pólforma ruchoma 9 jest doprowadzana do po¬ lozenia zamoniecia, to znaczy do polozenie stykania sie z pólforma stala 8, za pomoca sprezyny powrot¬ nej 13, osadzonej na ramieniu 11 i sciskanej pomie¬ dzy ruchoma pólforma 9 i tuleja 10.Zgodnie z wynalazkiem os Y—Y glowicy wytla¬ czarki E jest przesunieta w stosunku do stalej plaszczyzny podzialu P zamknietych form o odleg¬ losc d, równa co najmniej polowie srednicy ruro¬ wego pólfabrykatu T (fig. 5, 6). To przesuniecie o odleglosc d umozliwia wprowadzanie pólfabryka¬ tu T pomiedzy otwarte pólformy, bez opierania sie o górny i dolny koniec pólform, przy których to koncach wglebienia formujace sa plytsze, w celu zbaciskania pólwyrobu rurowego w polozeniu za¬ mknietych form (fig. 1, 5 i 6).Jak to wynika z fig. 6, w czasie zamykania for¬ my, dzieki swe} podatnosci, pólfabrykat rurowy T umieszcza sie w plaszczyznie podzialu P formy, przybierajac na zewnatrz formy ksztalt esowy. 5 Gdyby os Y—Y glowicy wytlaczarki E znajdowala sie w plaszczyznie podzialu P zamknietych form, to wówczas trzebaby przemieszczac nie jedna tyl¬ ko polowe formy, ale dwie jej polowy 8 i 9, dla wzajemnego ich od siebie oddalenia w celu umoz¬ liwienia swobodnego przejscia pólfabrykatowi ru¬ rowemu T. Zamiast zajmowac stale to samo polo¬ zenie wzgledem osi Y—Y glowicy wytlaczarki E, pólforma 8 moglaby byc równiez ruchoma, tak jak pólforma 9, ale to komplikowaloby jednakze kon¬ strukcje urzadzenia wedlug wynalazku. Przesunie¬ cie osi Y—Y o odleglosc d umozliwia zatem uprosz¬ czenie konstrukcji urzadzenia wedlug wynalazku, przez ustalenie polozenia pólform 8. Umozliwia to równiez unikniecie trudnego nastawiania urzadze¬ nia, w celu doprowadzenia osi Y—Y glowicy wy¬ tlaczarki do plaszczyzny podzialu P zamknietych form.Przemieszczanie ruchem postepowym i równoleg¬ lym do osi X—X ruchomych pólform 9, w celu otwarcia i zamkniecia form, jest uzyskiwane me¬ chanicznie za pomoca krzywki bebnowej 14, osadzo¬ nej na pierscieniowej tarczy 15 o osi X—X, która jest zamocowana na elemencie bocznym 2 kadlu¬ ba urzadzenia wedlug wynalazku za pomoca srub 15a. Bebnowa krzywka 14 o osi X—X jest przed¬ stawiona na fig. 4 w postaci rozwinietej na plasz¬ czyznie. Krzywka ta zawiera czesc nachylona 14*, która jest przeznaczona do stykania sie z kólkami 12 ramion 11 pólform 9 w czasie otwierania form, czesc prosta 14c, przeznaczona do toczenia sie po niej kólek 12 przy otwartych formach oraz czesc nachylona 14b, która jest przeznaczona do styka¬ nia sie z kólkami 12 w celu umozliwienia zamknie¬ cia form.Normalnie, w polozeniu zamkniecia form, kólka 12 tocza sie po wewnetrznej stronie elementu bocz¬ nego 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku.Czesc nachylona 14a krzywki 14 wystaje na we¬ wnetrzna strone elementu 2. Rozpoczyna sie ona w strefie, usytuowanej w odleglosci katowej okolo 120° od osi Y—Y glowicy wytlaczarki, w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu pokazywanego strzalka f. Konczy sie ona oraz laczy z czescia pro¬ sta 14c, przeznaczona do utrzymywania form w po¬ lozeniu otwartym, w strefie usytuowanej w odleg¬ losci katowej okolo 90° od osi Y—Y glowicy wy¬ tlaczarki, ciagle jeszcze w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu pokazywanego strzalka f. Ta czesc prosta 14c krzywki bebnowej 14, po której tocza sie kólka 12 podczas otwarcia form, konczy sie w poblizu osi Y—Y, w nieznacznej od niej od¬ leglosci katowej. Ta czesc krzywki 14 laczy sie z krótka czescia nachylona 14b, z która kólka 12 stykaja sie w czasie zamykania form.Kólka 12 osadzone na ramionach 11, na których , sa osadzone pólformy 9, sa dociskane do nachylo¬ nej czesci 14a krzywki bebnowej 14, która to czesc sluzy do otwierania form,, a takze do czesci pro¬ stej 14c tejze krzywki, za pomoca sprezyn powrot¬ nych 13, sciskanych pomiedzy ruchomymi pólfor- 80 25 80 85 40 45 50 55 6054439 8 mami 9 i tulejami 10 obracajacej sie tarczy 6. Na nachylonej czesci 14a krzywki 14 kólka 12 sa rów¬ niez dociskane za pomoca momentu wprawiajacego w ruch obrotowy wspornik obrotowy. Poniewaz to wprawianie w ruch obrotowy usiluje jednakze oddalic kólka 12 od czesci 14b krzywki 14, która to czesc sluzy do zamykania form, wiec zastosowa¬ ny zostal dodatkowy mechanizm, przeznaczony do zapewnienia dociskania kólek 12 do tej nachylonej czesci 14b, która sluzy do zamykania form, zgodnie ze z góry ustalona regula, realizowana za pomoca odpowiedniego zarysu tej czesci 14b krzywki1 14/ Ten dodatkowy mechanizm sklada sie z klocka 16, który ma czynna powierzchnie 16b pochylona w swej czesci skrajnej mniej wiecej równolegle do profilu nachylonej czesci 14b krzywki bebnowej 14, która to czesc sluzy do zamykania form, to zna¬ czy mniej wiecej równolegle do osi obrotu X—X oraz plaska powierzchnie czynna 16a, usytuowana w plaszczyznie wewnetrznej strony bocznego ele¬ mentu 2 urzadzenia wedlug wynalazku. Klocek opo¬ rowy jest umieszczony na trzpieniu 17, który prze¬ suwa sie w tulei 18 i jest zakonczony kolnierzem oporowym 19 opierajacym sie o tuleje 18. Nasadzo¬ na na trzpien 17 sprezyna srubowa 20 jest sciska¬ na pomiedzy klockiem 16 i tuleja 18. Klocek 16 mo¬ ze zajmowac dwa skrajne polozenia, a mianowicie: a) jedno polozenie (pokazane liniami ciaglymi na fig. 4), w którym rozprezona sprezyna 20 doprowa¬ dza kolnierz 19 do zetkniecia sie tylna strona czo¬ lowa tulei 18, a zatem klocek 16 znajduje sie w od¬ leglosci mniejszej niz srednica kólka 12 od czesci nachylonej 14b, która sluzy do zamykania form, oraz b) drugie polozenie (przedstawione liniami punktowymi na fig. 4), w którym krazek 12, wsu¬ niety pomiedzy nachylona czesc 14b krzywki beb¬ nowej 14 i czynna powierzchnie 16b klocka 16, zmusza klocek 16 do cofniecia sie wbrew nacisko¬ wi sprezyny 2Q, która wówczas zostaje scisnieta.A wiec klocek 16 dociska sprezyscie kólko 12 do skrajnej sluzacej do zamykania formy czesci na¬ chylonej 14b krzywki 14.W czasie obracania sie w sposób ciagly wspor¬ nika z formami kólka 12 tocza sie po wewnetrznej stronie" elementu bocznego 2 kadluba urzadzenia (formy sa zamkniete), nastepnie kólka te wtaczaja sie na sluzaca do otwierania form czesc nachylona 14a dalej tocza sie po prostej czesci 14c krzywki 14, w celu utrzymywania form w polozeniu otwar¬ tym i w koncu wtaczaja sie na nachylona czesc 14b, umozliwiajaca zamkniecie form. A zatem formy zamykaja sie stopniowo, a pózniej szybko, dopóki kólka 12 nie stocza sie z nachylonej czesci 14b krzywki bebnowej 14. Wówczas nastepuje calkowi¬ te zamkniecie form. Biorac pod uwage ksztalt za¬ konczenia nachylonej czesci 14b krzywki bebno¬ wej 14 zamkniecie odbywa sie uderzenie plaszczyz¬ ny podzialu pólformy ruchomej 9 o plaszczyzne po¬ dzialu stalej pólformy 8.Wychodzac z przejscia pomiedzy sluzaca do za¬ mykania form czescia nachylona 14b krzywki 14 i klockiem 16 sprezystego oparcia, kólko 12 oswa- badza klocek 16. Klocek ten zostaje cofniety spre¬ zyscie za pomoca sprezyny 20. Nastepnie kólko 12 zostaje docisniete do przedniej powierzchni 16a klocka 16 za pomoca sprezyn 13 ramion 11 pól- form 9.Powrót klocka 16 do swego polozenia spoczynko¬ wego, natychmiast po wytoczeniu sie kolka 12 5 z krzywki 14, zapewnia natychmiastowe ryglowa¬ nie form w polozeniu zamknietym, zaraz po doko¬ nanym ich zamknieciu. To natychmiastowe ryglo¬ wanie za pomoca klocka 16 zapobiega odskakiwa¬ niu ruchomych pólform 9, wskutek ich uderzania 10 o plaszczyzne podzialu pólform stalych, wskutek reakcji tych ostatnich.Przy braku aktywnej powierzchni 16a klocka 16 nastapiloby odskoczenie w krótkim okresie czasu, w którym kólko 12, tylko co opusciwszy nachylo- 15 na czesc 14b krzywki bebnowej, nie znalazlo jesz¬ cze oparcia o wewnetrzna strone elementu boczne¬ go 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku. To odskoczenie i rozwarcie przy tym formy opóznia¬ loby chwile, poczynajac od której mogloby rozpo- 20 czac sie wydmuchiwanie, a to przedluzaloby o ty¬ lez okres, jaki musialby uplynac pomiedzy poczat¬ kiem zamykania formy i jej otwieraniem. Zasto¬ sowanie rozpatrywanego mechanizmu umozliwia zatem skrócenie czasu trwania operacji i zwieksze- 25 nie w ten sposób rytmu wytwarzania.Bezposrednio po przetoczeniu sie po ryglujacej powierzchni 16a klocka 16 kólka 12 zaczynaja to¬ czyc sie po wewnetrznej stronie bocznego elementu 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku, azeby 30 formy mogly byc zaryglowane w polozeniu za¬ mknietym.Zgodnie z wynalazkiem (fig. 3 i 13) zastosowane zostalo sfazowanie 21 na górnej stronie ruchomej pólformy 9, a to w celu skasowania tylnej, prosto- 35 padlej do plaszczyzny podzialu P krawedzi tej pól¬ formy. W celu ulatwienia wytwarzania form ta¬ kie sfazowanie pólformy moze byc zastosowane równiez i na stalej pólformie.W ceiu lepszego zrozumienia potrzeby tego sfazo- 40 wania na fig. 13 przedstawiono liniami ciaglymi, liniami kreskowymi i liniami punktowymi kolejne polozenia formy, która mija glowice wytlaczarki E, oraz odpowiadajace tym polozeniom formy poloze¬ nia poczatkowej czesci wytlaczanego pólfabrykatu 45 rurowego T. Jak to wyraznie pokazuje fig. 13, juz dla nieznacznego kata przemieszczania sie formy jej sfazowanie 21 zezwala pólwyrobowi rurowemu T na znaczne nizsze opuszczenie sie w dól w po¬ blizu zewnetrznej sciany tej formy, bez stykania 50 sie z sama forma. Gdyby nie zastosowano tego sfa- zowania, to poczatkowa czesc wytlaczanego pólwy¬ robu rurowego T zatrzymywalaby sie na górnej lub obwodowej czesci formy i dopóty nie moglaby opuszczac sie w dól, ponizej polozenia narysowa- 55 nego liniami ciaglymi, dopóki forma nie przemies¬ cilaby sie do polozenia pokazanego linia punktowa.Sfazowanie 21 umozliwia zatem znacznie nizsze opuszczenie sie pólfabrykatu, niz wówczas gdyby tego sciecia nie bylo, a w wyniku tego umozliwio- 60 ne zostalo zwiekszenie predkosci wytlaczania pólfa¬ brykatu. A wiec wskutek wiekszej predkosci wy¬ tlaczania, w odstepie czasu, koniecznym na przej¬ scie dwóch kolejnych form, wytlaczarka ma wy¬ starczajaco duzo czasu na wyprodukowanie odcin- 65 ka pólfabrykatu rurowego o wiekszej dlugosci.54480 9 10 W wyniku tego, poza tym, ze zastosowanie sfazo- wania umozliwia stosowanie form o wiekszej wy¬ sokosci do wytwarzania flakonów o duzych wymia¬ rach, a zatem i o duzej pojemnosci, to jeszcze po¬ nadto sfazowanie 21 ma te zalete w stosunku do obecnego stanu techniki w tej dziedzinie (jezeli wymiary flakonów pozostana niezmienione), ze umozliwia wzajemne zblizenie form na wsporniku obrotowym, a zatem zmniejszenie odleglosci obwo¬ dowej pomiedzy kolejnymi formami na tym wspor¬ niku i dzieki temu zmniejszenie jego wymiarów gabarytowych. Sfazowanie 21 umozliwia zatem pro¬ dukcje w szybszym rytmie oraz zmniejszenie wy¬ miarów gabarytowych calego urzadzenia wedlug wynalazku.Wewnetrzne wglebienie formujace (fig. 7, 8, 9), poza wlasciwym wglebieniem 22 na flakon F, za¬ wiera jeszcze dwa górne wglebienia zaciskajace 23, które sa usytuowane w obszarze szyjki flakonu i które sa przeznaczone do unieruchamiania pólfa¬ brykatu rurowego T w czasie wydmuchiwania. Te wglebienia zaciskajace, które sa utworzone przez wybrania usytuowane powyzej szyjki, z jednej i drugiej jej strony, i które sa polaczone z plasz¬ czyzna podzialu za pomoca sfazowan, w celu utwo¬ rzenia z ta plaszczyzna zeber zaciskowych, tworza uchwaty 24, prowadzace i unieruchamiajace pól¬ fabrykatu rurowego T w formie. Te prowadzace i unieruchamiajace ucha sa oddzielone od wlasci¬ wego flakonu za pomoca zwezen, utworzonych przez zebra zaciskajace. Pomiedzy wglebieniami zaciskajacymi 23 i szyjka flakonu jest przewidzia¬ ny kolowy rowek 25, sluzacy do odgazowywania.Wedlug wynalazku rowek 25 jest polaczony z przewodem 26 do odgazowywania, majacym wy¬ lot na zewnatrz formy. Mozna zastosowac jeden przewód odgazowujacy w jednej polówce formy lub tez przewody odgazowujace w kazdej z dwóch polówek formy. Mozna ewentualnie zastosowac wieksza liczbe otworów odgazowujacych. Srednica otworu odgazowujacego 26 zalezy od grubosci fla¬ konu jaka ma sie wytwarzac. Im ta grubosc jest wieksza, tym wiekszy musi byc wymiar przewodu odgazowujacego. Orientacyjnie mozna podac, ze dla butelek o grubosci wynoszacej okolo 0,3 mm srednica przewodu odgazowujacego 26 powinna byc rzedu 2 mm.Zawarte w jeszcze goracym i miekkim tworzy¬ wie syntetycznym gazy, które obficie wydzielaja sie podczas wydmuchiwania, sa energicznie mie¬ szane, a wskutek wewnetrznego nadcisnienia, ja¬ kie panuje w wydmuchanym flakonie F (fig. 9), miekka sciainka1 flakonu zostaje przebita na wprost otworu przewodu odgazowujacego 26 i wydzielaja¬ ce sie gazy zostaja skierowane do tego przewodu, który je odprowadza na zewnatrz. Mieszanie i od¬ prowadzanie gazów jest pokazane na fig. 9 strzal¬ kami. Dzieki zastosowaniu przewodu 26 flakon F zostaje dobrze odwodniony po wydmuchaniu, przy czym operacja odgazowywania nie wymaga dodat¬ kowego wkladu pracy. Przewód odgazowujacy lub przewody odgazowujace daja dodatkowa gwarancje odnosnie jakosci cieczy, jakie zostana zawarte w takich flakonach.Równiez zgodnie z wynalazkiem formy sa wy¬ posazone w mechanizm przeznaczony do usuwa¬ nia dolnej wyplywki (fig. 10).Jak to jest pokazane na fig. 7, 8 i 9 wyplywka 27 jest wynikiem nadmiaru tworzywa syntetyczne- 5 go, zacisnietego w dolnej czesci formy, a nie pod¬ legajacego rozprezaniu. Jak wynika z fig. 10 kaz¬ da pólforma jest zaopatrzona w swej dolnej czesci we wglebienie 28, które sluzy jako pomieszczenie dla nadmiaru tworzywa syntetycznego lub dla wy¬ plywki 27. Wglebienie 28 jest oddzielone od wgle¬ bienia formujacego 22 za pomoca krawedzi 29, za¬ ciskajacej pólfabrykat rurowy. We wglebieniu jed¬ nej z pólform, na przyklad we wglebieniu 28 pól- formy ruchomej 9, jest umieszczony przesuwnie zaczep 30, zaopatrzony na przyklad w dwa szpony 30a, 30b po stronie plaszczyzny podzialu P pólfor- my. Szpony te sa przeznaczone do zahaczania o wy- plywke 27.Górny szpon 30a w taki sposób jest umieszczony na poziomie krawedzi zaciskowych 29, azeby sty¬ kal sie z wyplywka jak najblizej dna flakonu.Zgodnie z wynalazkiem zaczep 30 jest zaopatrzony w wydrazenie 31, w celu umozliwienia krazenia w nim cieczy chlodzacej, na przyklad wody. W swej dolnej czesci wydrazenie 31 zaczepu 30 jest pola¬ czone z dwoma przewodami 32 i 32a, doprowadza¬ jacym i odprowadzajacym ciecz chlodzaca. Zaczep 30 stanowi jedna calosc z dragiem tlokowym 33a dzwignika 33 jednostronnego dzialania, zamocowa¬ nego na dolnej czesci pólformy. Przewód 34 dla plynu pod cisnieniem, na przyklad dla sprezonego powietrza, ma wylot w górnej czesci cylindra tego dzwignika. Przewód 34 jest polaczony z zaworem rozrzadczym ukladu sterowniczego, który bardziej szczególowo zostanie przedstawiony w dalszej czes¬ ci niniejszego opisu. Tlok dzwignika moze prze¬ mieszczac sie ku dolowi pod dzialaniem sprezo¬ nego powietrza, wbrew dzialaniu sprezyny 33b, sciskanej pomiedzy tlokiem i dolna czescia cylin¬ dra dzwignika.W górnym polozeniu tloka, przedstawionym linia¬ mi ciaglymi, zaczep 30 sam znajduje sie w polo¬ zeniu zaczepienia o wyplywke 27. W chwili za¬ mkniecia formy tworzaca sie wyplywka zaczepia sie o szpony 30a i 30b zaczepu 30, które to szpony przenikaja w miekkie jeszcze tworzywo syntetycz¬ ne. W dolnym polozeniu tloka, pokazanym liniami kreskowymi, zaczep 30 pociaga ku dolowi wyplyw¬ ke 27 i odrywa ja od flakonu F, równo z jej dnem.Wprowadzany za pomoca przewodu 32 do zaczepu 30 plyn chlodzacy umozliwia intensywne chlodze¬ nie, wyplywki, w celu jef usuniecia. Faktycznie, poniewaz wyplywka ta nie podlega, tak jak pozo¬ stala czesc pólfabrykatu rurowego, wydmuchiwa¬ niu zimnym powietrzem, wiec pozostawala by ona w stanie ciastowatym przy koncu operacji wy¬ dmuchiwania. Wskutek tego, jezeli operacja od¬ rywania wyplywki nastapila by zbyt wczesnie, to przy opuszczaniu w dól zaczepu 30 mogloby nie na¬ stapic oderwanie wyplywki od flakonu, a tylko nastapiloby rozciagniecie jeszcze ciastowatej wy¬ plywki. W celu unikniecia tdj wady, dotychczas opózniano odrywanie wyplywki. Takie opóznione usuwanie wyplywki odbywa sie na wolnym po¬ wietrzu, po wyprowadzeniu flakonu z jego formy, 15 20 25 80 35 40 45 50 55 6011 54430 18 przy czym wyplywka jest wówczas calkowicie ze¬ stalona.Jak wiadomo to opóznienie odrywania wyplywki zwalnia rytm wytwarzania. Dzieki wydrazeniu 31 zaczepu 30 oraz dzieki krazeniu plynu chlodzacego wewnatrz tego zaczepu, od chwili zamkniecia for¬ my, wyplywka jest energicznie chlodzona i szyb¬ ko zestala sie. Operacja odrywania wyplywki moze zatem nastapic bezposrednio po operacji wydmu¬ chania, a to dlatego, ze wyplywka znajduje sie juz w stanie zestalonym. Wyplywka ta jest odrywana gladko od butelki, równo z jej dnem, dzieki zapo¬ czatkowaniu tego oderwania, wykonanemu przez krawedzie 29, Gdy pólfabrykat rurowy zostanie umieszczony w formie, która znalazla sie pod glowica wytlaczar¬ ki E, to okreslony jego odcinek zostaje odciety za pomoca nozyc 35 (fig. 1, 2 i 12), osadzonych na urza¬ dzeniu wedlug wynalazku pomiedzy glowica wy¬ tlaczarki E i górna czescia form. Nozyce sa zamo¬ cowane przegubowo na stalej osi 36 zawieszenia, znajdujacej sie na wysiegniku, zamocowanym na przyklad na kadlubie uruchamiajacego nozyce dzwignika 38. Nozyce sa wprawiane w ruch za po¬ moca pary dzwigni 37, które same sa znów osadzo¬ ne przegubowo na wspólnej osi, umieszczonej na koncu draga tlokowego dzwignika 38, zamocowane¬ go na przyklad na bocznym elemencie 3 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku. Dzwignik 38 jest na przyklad dzwignikiem dwustronnego dzialania, pra¬ cujacym pod dzialaniem sprezonego powietrza. Jego tlok moze zajmowac dwa krancowe polozenia, a mianowicie w jednym z tych polozen nozyce sa zamkniete pod dzialaniem sily ciagnacej na dzwig¬ nie 37, a w drugim — sa one otwarte.W opisywanym przykladzie wykonania wynalaz¬ ku, w celu ulatwienia przedstawienia nozyc na rysunku, kierunek odcinania nozyc zostal przedsta¬ wiony jako prostopadly do plaszczyzny podzialu P pólformy 8. Rozumie sie samo przez sie, ze kieru¬ nek odcinania móglby byc równiez inny, a zwlasz¬ cza móglby byc równolegly do wspomnianej plasz¬ czyzny podzialu P, przy czym ten ostatni uklad przestrzenny ma zreszta i te zalete, ze w chwili od¬ cinania powodowalby splaszczenie pólfabrykatu ru¬ rowego w kierunku p.aszczyzny podzialu form.Przeznaczony do wydmuchiwania pólfabrykatu mechanizm (fig. 11) jest zmontowany na górnej czesci form. Mechanizm wydmuchujacy jest typu odejmowalnego, przy uwzglednieniu, ze jest on za¬ montowany na jednej z pólform i musi umozliwiac zamykanie form, bez ewentualnego przeszkadzania przechodzeniu tych form pod glowica wytlaczarki.W istocie trzeba unikac, aby mechanizm wydmu¬ chujacy nie opieral sie ewentualnie o glowice wy¬ tlaczarki. srednicy z wylotem na zewnatrz. W otworze 40 przemieszcza sie tlok 42, którego drag ma na swym koncu osadzona glowice wydmuchujaca 43, prze¬ znaczona do takiego dociskania do górnej czesci B zamknietej formy, ze obejmuje plaszczyzne podzia¬ lu P form. W otworze 41 przemieszcza sie przedlu¬ zenie 44 draga tloka 42. Przy koncu otworu 40 o duzej srednicy znajduja sie wyloty dwóch prze¬ wodów 45 i 46, które zasilaja plynem pod cisnie¬ niem, na przyklad sprezonym powietrzem, sluza¬ cym do przemieszczania glowicy wydmuchujacej 43. W otworze 41 o malej srednicy ma swój wylot przewód 47 dla sprezonego powietrza wydmuchuja¬ cego. Przez glowice wydmuchujaca 43, a takze przez drag tlokowy, na którym jest ona osadzona, przechodzi wewnetrzny przewód 48. Przy jednym swym koncu przewód 48 ma wylot na tej stronie glowicy wydmuchujacej, która jest dociskana do górnej czesci formy. Drugi koniec przewodu 48 ma wylot na zewnetrznej powierzchni draga 44, za po¬ moca otworu przeznaczonego do laczenia sie z prze¬ wodem wydmuchujacym 47, wówczas gdy glowica wydmuchujaca 43 jest docisnieta do formy., Sluzace do przemieszczania glowicy wydmuchu¬ jacej przewody 45 i 46 sa polaczone z zaworem rozrzadczym lub rozdzielaczem Dl, a przewód wy¬ dmuchujacy 47 — z zaworem rozrzadczym D2. Za¬ wory rozrzadcze Dl i D2 z suwakiem rozrzadczym, które kontroluja funkcjonowanie glowicy wydmu¬ chujacej 43 w zaleznosci od przemieszczania sie form, sa zamocowane na tarczy obracajacej sie ra¬ zem z walem 5, a ich dzialanie zostanie bardziej szczególowo przedstawione w dalszym ciagu niniej¬ szego opisu, przy opisywaniu centralnego sterowa¬ nia pneumatycznego. Do zaworu rozrzadczego Dl dochodza promieniowo dwa przewody 45 i 46, slu¬ zace do przemieszczania glowicy wydmuchujacej 43, oraz przewód 49, który sluzy do doprowadzania sprezonego powietrza i ma swój wlot pomiedzy przewodami 45 i 46. Do zaworu rozrzadczego Dl, przy jego koncach, dochodza równiez dwa przewo¬ dy odprowadzajace 50. Jego ruchomy suwak roz- rzadczy 51, zaopatrzony na jednym koncu w drazek sterowniczy 51a i kólko 51b, jest uruchamiany za pomoca krzywki lub pochylni kolowej 52, zamoco¬ wanej na bocznym elemencie 2 kadluba urzadze¬ nia wedlug wynalazku.Suwak rozrzadczy 51 sklada sie z dwóch tloków i przemieszcza sie pomiedzy dwoma skrajnymi po¬ lozeniami pod dzialaniem drazka sterowniczego 51a, wbrew naciskowi sprezyny, sciskanej pomiedzy jednym z tych tloków i dnem kadluba zaworu roz¬ rzadczego. W polozeniu, przedstawionym liniami ciaglymi na fig. 11, suwak rozrzadczy 51 powo¬ duje polaczenie przewodu 45, który sluzy do od¬ suwania glowicy wydmuchujacej 43, z przewodem 49, który doprowadza sprezone powietrze, nato¬ miast przewód 46, który sluzy do dociskania glo¬ wicy wydmuchujacej 43, laczy sie z przewodem odprowadzajacym 50 (polozenie odsuniete glowicy wydmuchujacej). W drugim polozeniu suwaka roz¬ rzadczego, przedstawionym liniami kreskowymi, przewód 46, który sluzy do dociskania glowicy wydmuchujacej 43, zostaje polaczony za pomoca suwaka rozrzadczego 51 z przewodem 49, którym Stosuje sie tylez mechanizmów wydmuchujacych, ile jest form. Kazdy mechanizm wydmuchujacy za¬ wiera dzwignik 39, ina przyklad dzwignik dwustron¬ nego dzialania, o osi pochylonej przecinajacej sie 60 z osia wglebienia formujacego. Dzwignik 39 jest osadzony na przyklad na górnej czesci pólformy ru¬ chomej 9. Dzwignik ten zaopatrzony jest w wyto¬ czony otwór 40 o duzej srednicy, a na przedluze¬ niu tego otworu w wytoczony otwór 41 o mniejszej «6 15 20 25 30 35 40 45 5054430 13 H doprowadza sie sprezone powietrze, podczas gdy przewód 45, który sluzy do odsuwania glowicy wy¬ dmuchujacej jest polaczony z wylotem (glowica 43 zajmuje polozenie robocze wydmuchiwania).W czasie przemieszczania sie form, a zatem i kaz¬ dego zaworu rozrzadczego Dl dokola osi X—X, su¬ wak rozrzadczy 51 jest kolejno doprowadzony do jednego i drugiego skrajnego polozenia pod dziala¬ niem krzywki 52, po której toczy sie jego koncowe kólko 51b. A zatem glowica wydmuchujaca 43 zaj¬ muje dwa skrajne opisane wyzej polozenia, a mia¬ nowicie: jedno przedstawione liniami ciaglymi, w którym jest ona odsunieta i umozliwia przemiesza¬ nie sie ruchomej pólformy 9 w stosunku do stalej pólformy 8, i drugie,, przedstawione liniami punkto¬ wymi, w którym glowica ta jest docisnieta do gór¬ nej czesci zamknietej formy, obejmujac plaszczyz¬ ne podzialu dwóch pólform. Do kadluba zaworu rozrzadczego D2 dochodza promieniowo: przewód 47, sluzacy do wydmuchiwania flakonu oraz z jed¬ nej i drugiej strony tego przewodu — przewód 53, który sluzy do doprowadzania sprezonego powie¬ trza, oraz przewód 54, który sluzy do odprowadza¬ nia powietrza. W zaworze rozrzadczym D2 prze¬ mieszcza sie suwak rozrzadczy 55 o jednym tloku.Suwak ten jest przedluzony za pomoca trzpienia 55a zakonczonego kólkiem 55b, które moze toczyc sie po krzywce 56, zamocowanej na bocznym ele¬ mencie 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku.Suwak rozrzadczy 55 przemieszcza sie w kadlubie zaworu rozrzadczego D2 wbrew naciskowi sprezy¬ ny, sciskanej pomiedzy tlokiem suwaka rozrzad¬ czego i dnem kadluba zaworu rorzadczego D2. Su¬ wak rozrzadczy 55 moze zajmowaó dwa skrajne po¬ lozenia, a mianowicie: jedno przedstawione liniami ciaglymi, w którym sluzacy do wydmuchiwania fla¬ konu przewód 47 jes\ polaczony z odprowadzaja¬ cym powietrze przewodem 54, oraz drugie, przed¬ stawione liniami punktowymi, w którym sluzacy do wydmuchiwania flakonu przewód 47 jest pola¬ czony z przewodem 53, który doprowadza sprezone powietrze. W zaleznosci od tego, czy krancowe kól¬ ko 55b suwaka rozrzadczego 55 styka sie czy tez nie styka sie z krzywka 56, suwak rozrzadczy 55 zajmuje jedno ze swych przedstawionych wyzej po¬ lozen. Jak to zostanie przedstawione przy opisy¬ waniu centralnego sterowania pneumatycznego, za¬ wory rozrzadcze Dl i D2 oraz krzywki 52 i 56 sa usytuowane w talki sposób, ze zasilanie glowicy wydmuchujacej 43 sprezonym powietrzem odbywa sie wówczas, gdy glowica ta jest docisnieta do formy (kólka 51b i 55b zaworów rozrzadczych Dl i D2 znajduja sie na krzywkach 52 i 56), oraz ze za¬ silanie sprezonym powietrzem zostaje przerwane wówczas, gdy glowica wydmuchujaca 43 zostaje od¬ sunieta od formy.Przedstawione schematycznie na fig. 12 central¬ ne sterowanie plynem pod cisnieniem jest przezna¬ czone do uruchamiania w zaleznosci od przemiesz¬ czania sie form mechanizmów, które sluza do wy¬ dmuchiwania, do odrywania wyplywki i do odcina¬ nia pólfabrykatu rurowego.Sprezone powietrze, doprowadzane z niepokaza- nego na rysunku zródla, doplywa do urzadzenia wedlug wynalazku przewodem glównym lub prze¬ wodem zbiorczym 57, od którego odgaleziaja sie trzy stale przewody 58a, 58b, 58c, doprowadzane do obracajacego sie dokola osi X—X rozdzielacza, oraz bezposredni przewód 59, sluzacy do doprowadza- 5 nia sprezonego powietrza do zaworu rozrzadczego D4, sluzacego do sterowania dzwignikiem 38 nozyc 35.Dla mechanizmów, sluzacych do wydmuchiwania i do odrywania wyplywki, centralny uklad sterow¬ niczy zawiera zatem obrotowy rozdzielacz sprezo¬ nego powietrza, przeznaczony dla elementów prze¬ mieszczajacych sie, którymi sa szesc zespolów za¬ worów rozrzadczych sprezonego powietrza, odpo¬ wiadajacych szesciu formom. / Obrotowy rozdzielacz zawiera czesc stala oraz czesc obracajaca sie. Czescia stala jest tuleja 60 o osi pokrywajacej sie z osia X—X, która stanowi jedna calosc z bocznym elementem 2 kadluba urza¬ dzenia wedlug wynalazku. Tuleja 60 zawiera we¬ wnatrz trzy kolowe rowki wspólosiowe 61a, 61b, 61c, w których maja swoje wyloty trzy stale prze¬ wody 58a, 58b, 58c. W tulei 60 moze obracac sie wspólosiowa piasta 62, która tworzy obrotowa czesc rozdzielacza. Piasta 62, przedluzona w postaci obro¬ towej tarczy 63, obraca sie razem z walem glów¬ nym 5, do którego jest ona na przyklad przyspa- wana. Przez piaste 62 przechodza trzy przewody, które maja swe wyloty odpowiednio w trzech row¬ kach kolowych 61a, 61b, 61c stalej tulei 60 i sa po¬ laczone z zaworami rozrzadczymi, a mianowicie: przewód 49 zaworu rozrzadczego Dl (odsuwanie od formy glowicy wydmuchujacej 43), przewód 53 za¬ woru rozrzadczego D2 (wydmuchiwanie flakonu) oraz przewód 64 polaczony z zaworem rozrzadczym t3, identycznym z zaworem rozrzadczym D2, a przeznaczonym do sterowania dzwignikiem 33 zaczepu 30, który sluzy do odrywania wyplywki.Trzy zawory rozrzadzcze Dl, D2, D3 sa zamocowa¬ ne na obracajacej sie tarczy 63, wzdluz jej pro¬ mienia odpowiadajacego jednej formie. Poniewaz w rozpatrywanym przykladzie wykonania wynalaz¬ ku zastosowano szesc form na obrotowym wspor¬ niku, wiec istnieje szesc takich zespolów trzech przewodów 49, 53, 64, polaczonych z szescioma ze¬ spolami, po trzy zawory rozrzadcze Dl, D2, D3, rozmieszczonymi wzdluz szesciu promieni tarczy 63.Dla przejrzystosci rysunku na fig. 12 przedstawio¬ no tylko jeden jedyny zespól przewodów i zawo¬ rów rozrzadczych.Z tymi szescioma zespolami, po trzy zawory roz¬ rzadcze, wspólpracuja tylko trzy krzywki bebnowe pod postacia trzech stalych kolowych elementów nachylonych, wspólsrodkowych z osia X—X. Sa to: krzywka 52 dla zaworów rozrzadczych Dl, krzyw¬ ka 56 dla zaworów rozrzadczych D2, i krzywka 65 dla zaworów rozrzadczych D3, zamocowane na bocznym elemencie 2 kadluba urzadzenia we¬ dlug wynalazku (fig. 3 i 12). Dwie krzywki 52 i 56, które steruja elementami przeznaczonymi do wy¬ dmuchiwania flakonów, tworza luki kolowe o tym samym kacie srodkowym, wyznaczonym w zalez¬ nosci od czasu trwania tego wydmuchiwania.Krzywki te maja swój poczatek nieco za osia Y—Y glowicy wytlaczarki, w kierunku obrotu wspornika form, a koncza sie na przyklad po dojsciu do 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6015 54439 15 przedluzenia tejze osi Y—Y, Krzywka 65 zaworu rozrzadczego D3 (odrywanie wyplywki) jest bardzo krótka. Jest ona usytuowana katowo na przedlu¬ zeniu krzywek 52 i 56.Dla mechanizmu odcinajacego „porcje" pólfa¬ brykatu rurowego, nieruchomy i bezposredni prze¬ wód 56, który odgalezia sie od przewodu glównego 57, dostarcza sprezone powietrze do jednego je¬ dynego zaworu rozrzadczego D4 podobnego do za¬ woru rozrzadczego Dl i zamocowanego na bocznym elemencie 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku.Zawór rozrzadczy D4 zawiera ruchomy suwak roz- rzadczy, uruchamiany kolejno za pomoca szesciu sworzni 66, zamocowanych na obracajacej sie tar¬ czy 63 na wprost szesciu form, to znaczy w jednej linii z zaworami rozrzadczymi Dl, D2, D3 na szes¬ ciu promieniach tarczy 63, odpowiadajacych szes¬ ciu formom. Dwa przewody 67 i 67a lacza zawór rozrzadczy D4 z dzwignikiem 38 nozyc 35. Sworz¬ nie 66 steruja chwilowym zamykaniem nozyc 35, przy kazdym przechodzeniu formy, a nastepnie szybkim ich otwieraniem.Z kolei nastapi opisanie dzialania urzadzenia we¬ dlug wynalazku, z powolaniem sie w szczególnosci na fig. 13.W czasie procesu wytwarzania flakonów wal 5 obraca sie dokola osi X—X, a w wyniku tego for¬ my przemieszczaja sie w sposób ciagly dokola tej¬ ze osi. Jednoczesnie wytlaczarka wytwarza w spo¬ sób ciagly pólfabrykat rurowy T, zamykany kolej¬ no odcinkami w kazdej z form. W celu opisania procesu wytwarzania flakonów nastapi teraz rozpa¬ trzenie cyklu roboczego jednej z form, to znaczy pelnego przemieszczania sie jej o 360° dokola osi X—X.Niech cykl roboczy rozpocznie sie na przyklad w chwili, gdy rozpatrywana otwarta forma znaj¬ duje sie w odleglosci katowej rzedu 30° od osi Y—Y glowicy wytlaczarki E, w kierunku przeciw¬ nym do kierunku obrotu pokazywanego za pomo¬ ca strzalki f, W tyto polozeniu formy pólfabrykat rurowy, który wychodzi z glowicy wytlaczarki E, nie osiagnal jeszcze dlugosci, wymaganej do za¬ mkniecia w formie i uformowania flakonu. Za¬ mocowana na formie glowica wydmuchujaca 43 znajduje sie w polozeniu odsunietym od tej for¬ my. Sluzacy do wydmuchiwania flakonu przewód 48 znajduje sie w stanie spoczynku, a pólfabrykat rurowy T opuszcza sie równomiernie ku dolowi po¬ miedzy otwartymi ostrzami nozyc 35. Przeznaczo¬ ny do odrywania wyplywki 27 zaczep 30 zajmuje swoje górne polozenie.Gdy tylko otwarta forma znajdzie sie na wprost osi Y—Y glowicy wytlaczarki E (fig. 5), pólfabry¬ kat rurowy T osiaga dlugosc wystarczajaca do ufor¬ mowania flakonu. W tej wlasnie chwili, pod dzia^ laniem sluzacej do zamykania form nachylonej czesci 14b krzywki 14, forma zostaje zamknieta z uwiezionym w niej odcinkiem pólfabrykatu ruro¬ wego (fig. 6, 7, 8). Jednoczesnie pod dzialaniem przemieszczajacego sie sworznia 66 zamykaja sie nozyce 35 i odcinaja pólfabry^£jj|ttyy T powyzej zamknietej formy. W tym $E0^$E&na zostaje zaryglowana wskutek dzialarlit B^dfe 16 i we¬ wnetrznej strciny bocznego elementu 2kadluba urza¬ dzenia wedlug wynalazku. Skoro tylko sworzen 66 minie zawór rozrzadczy D4 nozyce 35 znów sie otwie¬ raja. Po dalszym obrocie walu 5 o kat y, kólka 51b i 55b dwóch zaworów rozrzadczych Dl i D2, które 5 steruja glowice wydmuchujaca 43 i sluzacym do wydmuchiwalnia przewodem 48, dochodza do swych krzywek 52 i 56. Glowica wydmuchujaca 48 zosta¬ je docisnieta do górnej czesci formy, a sprezone powietrze jest doprowadzane przewodami 47 i 48 10 do wglebienia formujacego 22, w celu wydmucha¬ nia pólfabrykatu rurowego T (fig. 7, 8, 9). Uwie¬ ziony w formie pólfabrykat rurowy T zostaje stop¬ niowo nadmuchany. To naprezanie sie pólfabryka¬ tu rurowego T odbywa sie nadal podczas przemie- 15 szczania sie formy o kat z az do chwili gdy znaj¬ dzie sie ona w polozeniu srednicowo przeciwleg¬ lym wzgledem glowicy wytlaczarki E. W czasie tego przemieszczania sie pólfabrykat rurowy T zo¬ staje doskonale zgrzany w dolnej czesci formy, 20 w miejscu gdzie zostal on zacisniety za pomoca krawedzi 29, a pozostaje otwartym w czesci górnej i jest utrzymywany w polozeniu osiowym wzgle¬ dem wglebienia 22 formy za pomoca swych uchwy¬ tów 24, znajdujacych sie we wglebieniach zacisko- 25 wych 23, zastosowanych w górnej czesci wglebienia formujacego 22. Takie rozwiazanie konstrukcyjne umozliwia regularne i równomierne rozprezanie pólfabrykatu rurowego T z jednej i drugiej stro¬ ny plaszczyzny podzialu wglebienia formujacego, 80 bez nadmiernego wybrzuszania w jakims szczegól¬ nym miejscu. Jednoczesnie pólfabrykat jest chlo¬ dzony.Po przemieszczeniu sie formy o kat z wydmuchi¬ wanie flakonu konczy sie i glowica wydmuchujaca 35 43 powraca do swego polozenia odsunietego od for¬ my, a to wskutek tegp, ze kólka 51b i 55b odpo¬ wiednich zaworów rozrzadczych staczaja sie z krzywek 52 i 56. Ponadto w tym polozeniu za¬ wór rozrzadczy D3, który steruje mechanizmem od- 40 rywania wyplywki 27, zaczyna wspóldzialanie z krzywka 65, co powoduje wysuniecie sie zaczepu 30 i oderwanie wyplywki od wydmuchanego juz flakonu F. Jak to juz bylo opisane wyzej, wyplyw- ka 27, która zostala juz ochlodzona plynem chlo- 45 dzacym, krazacym wewnatrz zaczepu 30, gladko odrywa sie od flakonu, scisle mówiac wskutek tego, ze zostala ona juz calkowicie zestalona. Odrywa¬ nie wyplywki odbywa sie w tym czasie gdy, for¬ ma przemieszcza sie o kat s. Przemieszczajac sie 50 dalej o kat t rozpatrywana forma zaczyna otwie¬ rac sie wskutek tego, ze kólka 12 staczaja sie z we¬ wnetrznej strony bocznego elementu 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku i wtaczaja sie na przeznaczona do otwierania form nachylona czesc 55 14a krzywki 14. Podczas otwierania sie formy, wy- plywka 27 zostaje usunieta. Natomiast mijajacy krzywke 65 zawór rozrzadczy D3 przerywa zasila¬ nie uruchamiajacego zaczep 30 dzwignika 33 i za¬ czep ten pod dzialaniem sprezyny powrotnej wra- 60 ca do polozenia wsunietego w pólforme.Po przemieszczeniu sie o kat t, forma jest juz calkowicie otwarta, w zalozeniu ze kólka 12 wto¬ czyly sie juz na prosta czesc 14c krzywki 14. Fla¬ kon F, który tylko co zostal uformowany, zostaje 6s nastepnie zabrany z formy. Z kolei forma przemie-54439 17 18 szcza sie o kat u, i trafia do polozenia wyjscio¬ wego, od którego rozpoczety zostal opis dzialania urzadzenia wedlug wynalazku. Okres czasu, jaki jest potrzebny do przemieszczania sie formy o kat u, moze byc wykorzystany do przegladu wglebie¬ nia formujacego i przygotowania go do nastepne¬ go cyklu roboczego, na przyklad badz przez natry¬ skanie go czynnikiem izolacyjnym, ulatwiajacym oddzielenie sie flakonu od formy, badz przez umie¬ szczenie przyklejajacej sie etykietki, badz tez przez umieszczenie wszelkich innych elementów, jakie musza sie znajdowac na gotowym flakonie.W dalszym ciagu mniejszego opisu, z powolaniem sie na fig. 14, nastapi przedstawienie kilku odmian wykonania mechanizmów urzadzenia wedlug wy¬ nalazku.Opisane wyzej urzadzenie wedlug wynalazku mo¬ ze byc wyposazone w rozmaite rodzaje glowic wy¬ dmuchujacych.A wiec zgodnie z przedstawionym na fig. 14 i 15 przykladem wykonania, zastosowana w poprzed¬ nim wykonaniu urzadzenia wedlug wynalazku po¬ chylo usytuowana glowica wydmuchujaca 43, zo¬ staje zastapiona mechanizmem wydmuchujacym, wyposazonym w poziomy dzwignik 68, osadzony na ruchomej pólformie 9. Ten jednostronnego dzia¬ lania dzwignik zawiera ruchomy suwak 69, zaopa¬ trzony wzdluz tworzacej w rowek prowadzacy 70, wspólpracujacy z kolkiem prowadzacym 71 zamo¬ cowanym w kadlubie dzwignika. Suwak 69 jest przedluzony na zewnatrz kadluba dzwignika za pomoca drazka 72, zakonczonego kolnierzem 73.Sprezyna srubowa 74, nasadzona na drazek 78 jest sciskana pomiedzy kolnierzem 73 i kadlubem dzwignika 68. W glebi cylindra dzwignika ma swój wylot przewód 74, który sluzy do doprowadzania sprezonego powietrza i jest polaczony z zaworem rozrzadczym D5, podobnym do zaworu rozrzadcze- go D2. Na swym drugim koncu suwak 69 zaopa¬ trzony jest w wytoczony otwór 76 o osi pionowej.W górnej czesci, która tworzy dno tego wytoczo¬ nego otworu, ma swój wylot doprowadzajacy spre¬ zone powietrze przewód 77, polaczony z zaworem rozrzadczym D6, podobnym równiez do zaworu roz- rzadczego D2. Suwak 69 jest zakonczony piono¬ wym dzwignikiem jednostronnego dzialania, prze¬ znaczonym dla glowicy wydmuchujacej. Glowica ta jest utworzona z tloka 78, przesuwanego w wyto¬ czonym otworze 76. Tlok 78, który przechodzi z jed¬ nej strony na druga przez koniec suwaka 69, jest w górnej swej czesci zakonczony kolnierzem 79, a na swej dolnej czesci kolnierzem dociskowym 80, który uklada sie na formie w dolnym polozeniu ro¬ boczym, a na suwaku 69 — w górnym polozeniu odsunietym. Powrotna sprezyna 81 jest sciskana pomiedzy suwakiem 69 i kolnierzem 79. Przez tlok 78 przechodzi przewód wydmuchujacy 82 polaczo¬ ny z zaworem rozrzadczym D7, podobnym do za¬ woru rozrzadczego D2. Trzy zawory rozrzadcze D5, D6, D7 sa uruchamiane za pomoca trzech krzywek kolowych, z których dwie sa opisanymi wyzej krzywkami 52 i 56, a trzecia jest podobna krzyw¬ ka 83. Wszystkie trzy krzywki sa zamocowane w ta¬ ki sam sposób na bocznym elemencie 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku, tworzac luki wspól- srodkowych kól o takim samym kacie srodkowym jak poprzednio.W podniesionym polozeniu spoczynkowym glo¬ wicy wydmuchujacej 78 (fig. 14) suwak 69, pod 5 dzialaniem swej powrotnej sprezyny 74, jest calko¬ wicie wsuniety do wnetrza kadluba dzwignika. Tak samo glowica wydmuchujaca 78 jest calkowicie podniesiona do góry, a przewód wydmuchujacy 82 jest polaczony poprzez zawór rozrzadczy D7 z prze- 10 wodem wylotowym. W celu zajecia polozenia ro¬ boczego (fig. 15), wówczas gdy forma minela glo¬ wice wytlaczarki i zostala zamknieta, suwak 69 wysuwa sie nie obracajac sie, a to dzieki rowkowi 70 i kolkowi prowadzacemu 71. Kolnierz dociskowy 15* 80 glowicy wydmuchujacej zajmuje zatem poloze¬ nie równolegle do górnej strony formy. Nastepnie glowica wydmuchujaca 78 opuszcza sie'w dól sci¬ skajac sprezyne 81. Wówczas przewód wydmuchu¬ jacy 82 laczy sie z doprowadzajacym sprezone po- 20 wietrze przewodem poprzez zawór rozrzadczy D7.Usuwanie glowicy wydmuchujacej 78 od formy przez przemieszczenie jej do góry i przesuw do ty¬ lu, równolegly do osi X—X walu glównego, umoz¬ liwia przejscie przez strefe, w której znajduje sie 25 glowica wytlaczarki, oraz umozliwia zamykanie formy bez ocierania sie glowicy wydmuchujacej 78 o górna czesc tej formy.Rozumie sie samo przez sie, ze wynalazek nie ogranicza sie do przedstawionych na rysunku i opi- 30 sanyeh wyzej przykladów jego wykonania.A zatem polozenie tarczy 15, na której jest osa¬ dzona zaopatrzona w odpowiednie nachylenie krzywka 14, która sluzy do otwierania pólform, moze byc zmieniane w celu bardzo dokladnego na- 35 stawiania otwierania pólform. W opisanym wyzej przykladzie wykonania wynalazku otwory 84 tar¬ czy 15, przez które przechodza sruby 15a, sa ot¬ worami podluznymi przebiegajacymi po luku kola.Nastawianie krzywki 14 odbywa sie w taki spe*- 40 sób, ze najpierw luzuje sie sruby 15a, a nastep¬ nie odpowiednio obraca sie tarcza 15, po czym znów mocno dokreca sie i zabezpiecza sruby 15a.Tego rodzaju regulacje mozna jednakze przepro¬ wadzac tylko przy unieruchomionym urzadzeniu 45 wedlug wynalazku.Wedlug przedstawionej na fig. 16 i 17 odmiany wykonania, rozpatrywana regulacje mozna prze¬ prowadzac w czasie pracy urzadzenia wedlug wy¬ nalazku. 50 Sruby 15a sa dokrecone i zabezpieczone w taki sposób, ze umozliwiaja swobodne obracanie sie tarczy w granicach jakie dopuszczaja podluzne ot¬ wory 84. Poza tym tarcza 15 jest zaopatrzona w wyciecie obwodowe 85, w którym moze obracac 55 sie krazek 86, mimosrodowo osadzony na osi 87, która przechodzi poprzez boczny element 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku i stanowi jedna ca¬ losc z dzwignia 88, na której koncu osadzona jest przegubowo nakretka 89, nakrecona na nagwinto- 60 wany koniec drazka 90, obracanego kólkiem recz¬ nym 91 i przechodzacego przez wahliwe lozysko 92, umocowane równiez na elemencie bocznym 2 kadluba urzadzenia wedlug wynalazku. Manipulo¬ wanie kólkiem recznym 91 powoduje przemiesz- 65 czanie sie dzwigni 88 a w wyniku tego obracanie54439 19 mimosrodowego krazka 86 i tarczy 15. Tego rodzaju mechanizm umozliwia regulowanie polozenia krzywki 14 nawet podczas pracy urzadzenia wedlug wynalazku.Poza tym rozmaite automatyczne glowice wydmu¬ chujace lub wytaczajace moga byc osadzane na stalej pólformie 8, zamiast na pólformie ruchomej 9.Do sterowania glowica wydmuchujaca, zamiast dwóch krzywek 52 i 56, a nawet ewentualnie trze¬ ciej krzywki 88, o tym samym kacie srodkowym, mozna miec tylko jedna krzywke kolowa z tym jednakze warunkiem, ze zawory rozrzadcze uru¬ chamiane za pomoca tych krzywek beda takiego samego typu, na przyklad typu zaworu rozrzadcze- go D2.Z kolei zostanie opisana odmiana wykonania urzadzenia wedlug wynalazku z powolaniem sie na fig. 18—20, na których takie same elementy, jakie byly zastosowane przy poprzedniej • odmianie wy¬ konania oznaczone zostaly tymi samymi odnosni¬ kami.W tej odmianie wykonania os X—X walu glów¬ nego 5 jest pochylona i tworzy z poziomem kat z. Wskutek tego plaszczyzna podzialu P pólform tworzy z osia Y—Y glowicy wytlaczarki ten sam kat z, azeby górna czesc pólformy stalej 8, tzn. tej pólformy, która znajduje sie blizej glowicy wy¬ tlaczarki E, znajdowala sie blizej osi Y — Y niz jej czesc dolna.Fig. 19 przedstawia forme w polozeniu otwartym.Gdy tylko wystarczajaca dlugosc pólfabrykatu ru¬ rowego T zostanie wytloczona odpowiednio do wy¬ sokosci formy, to forma zostaje zamknieta (fig. 20) za pomoca przemieszczania pólformy ruchomej 9 w kierunku pólformy stalej 8, a mechanizm od¬ cinajacy 35, 36 (fig. 18) odcina pólfabrykat rurowy w tym samym czasie gdy forma sie zamyka.Zaleta tego ukladu polega na tym, ze dolna czesc pólfabrykatu rurowego znajduje sie stosunkowo daleko od kazdej z pólform. Jest to szczególnie ko¬ rzystne wówczas, gdy wytlaczane tworzywo synte¬ tyczne jest naladowane elektrycznoscia statyczna, bowiem unika sie w takich warunkach niebezpie¬ czenstwa, ze tego rodzaju tworzywo bedzie przy¬ ciagane przez pólforme stala i bedzie sie do niej przylepiac, przeszkadzajac w ten sposób naturalne¬ mu opuszczaniu sie w dól pólfabrykatu rurowego T.Tak samo maja sie sprawy, gdy podczas opusz¬ czania sie ku dolowi pólfabrykat rurowy ma sklon¬ nosc do wykrzywiania sie na ksztalt banana.W innej jeszcze odmianie wykonania urzadzenia wedlug wynalazku stosuje sie mechanizm przezna¬ czony do przytrzymawania kazdej formy w poloze¬ niu zaryglowanym podczas jej zamykania, a zwlasz¬ cza podczas okresu wydmuchiwania. Poniewaz po¬ laczone z kazda forma mechanizmy rygulujace sa identyczne, wiec w dalszym ciagu opisany zostanie mechanizm ryglujacy jednej formy, z powolaniem sie na fig. 18, 21, 22 i 23. Mechanizm ryglujacy utworzony jest z zaopatrzonej w dziób dzwigni 100, osadzonej obrotowo na osi 102 zamocowanej na tarczy 6. Wahania dzwigni 100 sa zapewnione za pomoca ukladu dzwigni 103 i 104 zamocowanych przegubowo jednym ze swych konców na trzpieniu 105 dzwignika 106 jednostronnego dzialania, zaopa¬ trzonego w sprezyne powrotna 107. Drugi koniec dzwigni 104 jest polaczony przegubowo z tarcza 6, B natomiast drugi koniec dzwigni 103 jest polaczony przegubowo z koncem dzwigni 100. Dziób 101 dzwingi 100 jest przeznaczony do laczenia sie z wystepem 108, zamocowanym na ramieniu 11 for¬ my, wówczas gdy forma jest zamknieta. Stosuje sie 10 tyle mechanizmów ryglujacych, ile jest form, a za¬ tem ile jest ramion 11, rozmieszczonych na calym obwodzie tarczy 6.Fig. 21 i 22 przedstawiaja dwa polozenia jakie zajmuje mechanizm ryglujacy, zaleznie od tego, 15 czy forma jest zamknieta czy tez otwarta. Dzwig¬ niki 106 sa zasilane plynem pod cisnieniem, na przyklad sprezonym powietrzem, przez przewód 109 odgaleziajacy sie od tego samego przewodu za¬ silajacego co mechanizm wydmuchujacy flakony, 20 azeby wówczas gdy mechanizm wydmuchujacy pracuje formy byly zaryglowane. Wynika z tego, ze cisnienie panujace wewnatrz form jest przekazy¬ wane do mechanizmu ryglujacego, a tym samym na tarcze 6, i w ten sposób kólka prowadzace 12 sa 25 odciazone.Wynalazek niniejszy nadaje sie równiez do in¬ stalacji, w której formy nie sa wyposazone w jedna glowice wydmuchujaca o nawrotnym przemiesz¬ czaniu sie, ale zaopatrzone sa w pusta wewnatrz w igle wydmuchujaca lub w przebijak wgniatajacy, przeznaczone do przenikania przez scianke pólfa¬ brykatu i wykonywania zabiegu wydmuchiwania.W takim przypadku odcinek pólfabrykatu rurowe¬ go, zawarty w formie, musi byc zamkniety na 35 swych obydwóch koncach.Chociaz opisany przyklad wykonania wynalazku mial szesc form, rozmieszczonych na obwodzie ob¬ racajacego sie wspornika, to rozumie sie samo przez sie, ze wynalazek odnosi sie równiez do urza- 40 dzenia o innej liczbie form, przystosowanego do wymagan innego rytmu pracy i do innych wymia¬ rów tarczy, a takze do innego dzialania wytlaczar¬ ki. 45 Wreszcie urzadzenie wedlug wynalazku nadaje sie do wytwarzania flakonów z dowolnego tworzy¬ wa syntetycznego, organicznego lub mineralnego, to znaczy z wszystkich tworzyw, które pod dzialaniem ciepla moga mieknac a nastepnie znów twardniec. 50 PL