Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.IX.1967 14.VI.1965 (P 109 538) KI. 45 h, 67/00 MKP A 01 $4* UKD 638 + 639.3A9 Twórca wynalazku: Tadeusz Podkówka Wlasciciel patentu: Okregowy Zarzad Lasów Panstwowych w Opolu, Opo¬ le (Polska) Sposób zakladania mrowisk oraz urzadzenia do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy sposobu zakladania mrowisk, które sa pozyteczne dla zachowania i przywracania biocenotyczne] równowagi oraz zapobiegania pow¬ stawaniu i opanowywaniu powstalych juz gradacji szkodliwych owadów w lesie. Sposób obejmuje tworzenie, pobieranie i przenoszenie na miejsce ma¬ jacego powstac mrowiska, tak zwanych odkladów czyli czesci mrowiska macierzystego stanowiacych zaczatek mrowiska zakladanego. Ponadto przed¬ miotem wynalazku sa urzadzenia do stosowania te¬ go sposobu. , Przy dotychczasowym sposobie postepowania z wybranych do podzialu silnych mrowisk macie¬ rzystych zdejmowana i odkladana na bok byla ca¬ la strzecha mrowiska. Nastepnie z odslonietego w ten sposób wnetrza mrowiska zawierajacego zróznicowana w poszczególnych jego poziomach wlasciwa mrowisku biologicznie czynna strukture wybieralo sie rekami, przy uzyciu szufli lub inne¬ go narzedzia, duzy w porównaniu z cala objetoscia mrowiska macierzystego, liczacy nieraz do 100 1, odklad majacy stanowic pod wzgledem wielkosci dostatecznie zywotny zaczatek mrowiska zaklada¬ nego. Pobrana w ten sposób niedostatecznie uw¬ zgledniajacy biologiczne zróznicowanie poszczegól¬ nych poziomów mrowiska stanowiaca odklad luz¬ na zawartosc wewnetrznej czesci mrowiska, zlozo¬ na ze zmieszanych ze soba resztek martwego ma¬ terialu ze strzechy, martwych szczatków struktu¬ ry wewnetrznej i przetrzebionych zywych elemen¬ tów przynaleznych do róznych poziomów, wsypy¬ walo sie nastepnie do specjalnych worków do przenoszenia mrówek lub innych pojemników prze¬ nosilo sie i wysypywalo sie w koncu na wybrane do zalozenia nowego mrowiska miejsce.Duzy ubytek zawartosci mrowiska macierzystego polaczony z niszczacym znaczna czesc wewnetrz¬ nej biologicznie czynnej struktury sposobem po¬ bierania odkladu, utrudnial regeneracje zyciowej dynamiki mrowiska macierzystego a nieraz prowa¬ dzil do jego calkowitego zamarcia. Równiez w po¬ branym odkladzie wystepujace zniszczenia potego¬ wane byly przez sposób przenoszenia odkladu po¬ laczony z urazami mechalnicznymi i dalszym mie¬ szaniem elementów struktury podczas wsypywania i wysypywania z pojemników oraz z brakiem dostatecznej izolacji termicznej w tych pojemni¬ kach w przypadkach niekorzystnego dla zywych elementów odkladu ksztaltowania sie temperatury otoczenia zewnetrznego.W powstalych w wyniku tych oddzialywan wa¬ runkach wysilek pozostalych przy zyciu mrówek musial byc kierowany tak w mrowisku macierzy¬ stym jak i w przenoszonym odkladzie na porzad¬ kowanie bezladnie zmieszanych skladników i od¬ budowe struktur mrowiska z nieuniknionym opóz¬ nieniem rozpoczecia (normalnych funkcji zyciowych mrowiska. W przeniesionych odkladach trudnosci porzadkowania i odbudowy czesto okazywaly sie so tak duze, ze mrówki porzucaly przeniesiony od- to 15 25mm klad, zaczynajac budowe mrowiska1 obok, calkowicie od nowa. Duzy ubytek masy mrowiska przy pobie¬ raniu odkladu w dotychczasowy sposób wylaczal mozliwosc zalozenia z jednego mrowiska macierzy¬ stego .wiekszej liczby mrowisk pochodnych w ciagu jednego sezonu letniego a nawet sezonów nastep¬ nych.W ostatecznym rezultaicie przy dotychczasowym sposobie zakladania mrowisk osiagane bylo w prak¬ tyce niedostateczne zwiekszenie liczby czynnych ififeowisk w stosunku do faktycznie istniejacych nyfeliwosci.Celem wynalazku jest jak najdalej posuniete usu¬ niecie wszystkich wystepujacych przy dotychcza¬ sowym sposobie zakladania mrowisk zjawisk ujem¬ nych uniemozliwiajacych uzyskanie najwyzszej liczby oraz najwyzszej przezywalnosci mrowisk tak nowo zakladanych jak i naruszonych przez pobranie odkladu mrowisk macierzystych.Zadanie to wynalazek rozwiazuje przez zastoso¬ wanie nowego opartego na biologicznych podsta¬ wach sposobu pobierania gotowych uksztaltowa¬ nych juz w samym mrowisku odkladów zachowu¬ jacych zdolnosc do wlasciwego funkcjonowania mrowisk równiez poza mrowiskiem z jednoczesnym ograniczeniem do nieistotnych rozmiarów uszko¬ dzen powstajacych przy pobieraniu i przenoszeniu odkladu oraz z wielokrotnym zmniejszeniem po¬ bieranej w postaci odkladu -zawartosci mrowiska macierzystego.Sposób wedlug wynalazku polega na wykorzysta- stahiu; zaobserwowanych wlasciwych mrówkom pj^ejawów instynktu do formowania przez nie same 1 ^ewnlatrz mrowiska macierzystego^ W umieszczo¬ nych/tam specjalnych wkladach, wlasciwej dla tej czesci mrowiska,, w której wklad zostaje umieszczo¬ ny, biologicznie czynnej struktury stanowiacej lacz¬ nic z wkladem gotowy do pobrania odklad dajacy Sie odlaczyc i przeniesc na miejsce zakladania no¬ wego mrowiska prawie bez zadnych uszkodzen me¬ chanicznych tego odkladu oraz ze znaczna redukcja rozmiaru uszkodzen w mrowisku macierzystym.Wedlug wynalazku jako wklad umozliwiajacy sforinowanie przez mrówki takiego odkladu moze byc uzyty wszelki utwór przestrzenny o sztywnej szkieletowej wewnetrznej budowie zlozonej z komór i laczacych je miedzy soba oraz z otaczajaca je przestrzenia przewodów komunikacji dla mrówek zblizonej' do wewnetrznej budowy tej nadziemnej czesci mrowiska, w której skladane sa poczwarki i*w której umieszczony powinien byc wklad. Swiat¬ lo komór wkladu jest nieco wieksze od swiatla naturalnych komór tej czesci mrowiska, dla umoz¬ liwienia samym mrówkom dokonania ostatecznej odbudowy i upodobnienia komór wkladu do komór mrowiska, a po zlozeniu w nich poczwarek upodo¬ bnienia calosci wkladu, równiez pod wzgledem fun¬ kcjonalnym, do otaczajacej wklad czesci mrowiska macierzystego^ Wedlug wynalazku umieszczeinie wkladu doko^ nuje sie w przyziemnej czesci mrowiskai, w której procesy iyeiówe przegiegaja najintensywniej a za¬ wartosc zywych skladników niezbednych do rozwo¬ ju mrowiska zakladanego jest najwieksza to jest od strony poludniowej mrowiska macierzystego. 10 15 20 25 35 40 45 50 55 60 65 W tym celu w wybranym miejscd zbiera siei ob¬ klada na bok material ze strzechy kopca a nastep¬ nie drazy sie rekoma w miazszu wewnetrznej biolo¬ gicznie czynnej struktury bezposrednio przy grani¬ cy ze strzecha otwór o minimalnej lecz dostatecznej na umieszczenie wkladu wielkosci. Wyjeta z glebi otworu na Wklad strukturalna zawartosc, zostaje czesciowo zniszczona a1 czesciowo wykorzystana przez mrówki do Wbudowania wkladu w mrowisko macierzyste, co nastepuje w ciagu dwóch do czte¬ rech dni, zaleznie od ksztaltowania sie warunków atmosferycznych. ; Po wyjeciu wkladu z mrowiska macierzystego zo¬ staje on przeniesiony na; miejsce zalozenia nowego mrowiska w specjalnym transporterze 6. wymiafach wnetrza dostosowanych do wymiarów wkladu, zbu¬ dowanym z drewna lub innych, najlepiej porowa¬ tych tworzyw organicznych, o dostatecznych wlas¬ ciwosciach termoizolacyjnych, oraz posiadajacym zabezpieczenie przed ucieczka mrówek z transporte¬ ra. Wlozenie do transportera i wyjecie z niego wkla¬ du nie przedstawia zadnych trudnosci.Material ze strzechy mrowiska, odlozony podczas operacji wkladania i wyjmowania wkladu, przeno¬ si sie i uklada Wokól mrowiska zakladanego, w ce¬ lu uzycia go przez mrówki do jego rozbudowy.Przedstawiony sposób postepowania wedlug wy¬ nalazku i urzadzenia do stosowania tego sposobu w postaci wkladu i transportera, umozliwiaja wyso¬ ki stopien udatnosci przy zakladaniu mrowisk no¬ wych,, oraz ograniczaja stopien uszkodzen i czestot¬ liwosc zamierania mrowisk macierzystych. Ponadto ograniczajac miase pobrana z mrowiska w postaci wkladu, umozliwiaja pobieranie z duzych i silnych mrowisk macierzystych dwóch wkladów równoczes¬ nie. W ten sposób zastosowanie wynalazku przyspie¬ sza osiagniecie celu: zageszczenia populacji mrówek.Na rysunku, fig. 1 przedstawia kopiec mrowiska macierzystego i umieszczony w nim wklad sposo¬ bem wedlug wynalazku z kupka materialu z wydra¬ zonego otworu w widoku z góry, fig. 2 '—<¦ kopiec w przekroju wzdluz linii AB na fig. 1, fig. 3 ^ kopiec w przekroju wzdluz linii CD na fig. 1, fig, 4 — wklad do stosowania sposobu zakladania mro¬ wisk wedlug wynalazku w widoku ogólnym i fig. 5 — transport w widoku ogólnym* W kopcu 1 mrowiska macierzystego uznanego za dostatecznie silne dó pobrania zen odkladu spo¬ sobem wedlug wynalazku po zdjeciu na ustalone} przestrzeni 2 strzechy 3 drazy sie otwór 4 na umiesz¬ czenie wkladu 5 rekami w rekawiczkach gumo¬ wych oslaniajacych rece od ukaszen przez podraz¬ nione mrówki, co moze spowodowac nieriewinósc lub gwaltownosc ruchów rak i zwiekszenie stopnia4 zniszczen wokól otworu 4. Otwór 4 drazy sie tak gleboko, by caly wklad 5 zmiescil sie Wewnatrz kopca 1 poza obrebem strzechy 3. Material zdje¬ ty ze strzechy 3 i przeznaczony do przeniesienia na miejsce zakladania nowego mrowiska, odklada sie na kupke 6 obok mrowiska macierzystego, - Wklad 5 wedlug wynalazku przedstawia konstruk¬ cje zlozona z 6 +-8 warstw deseczek 7 óbrzynai- nanych lub nieobrzynanych, najlepiej topolowych grubosci 2,5 — 3,0 mm, ulozonych obok siebie z od¬ stepami okolo 10 mm i poprzybijanych nierdzew-nymi gwozdziami do przekladek 8 równiez grubosci okolo 10 mm. Przekladki 8 oddzielaja poszczególne warstwy deseczek tworzac miedzy nimi wolne prze¬ strzenie 9 stanowiace jednoczesnie komory i prze¬ wody komunikacyjne, które mrówki po umieszcze¬ niu wkladu 5 w mrowisku obudowuja upodabnia¬ jac wnetrze wkladu 5 do przestrzennej i biologicz¬ nej struktury otaczajacej wklad 5 czesci kopca 1.Dla ulatwienia przenilkania .mrówek do wolnych przestrzeni 9 wkladu 5 deseczki 7 sa ukladane tak, aby kierunki odstepów miedzy nimi w sasiaduja¬ cych warstwach krzyzowaly sie. W tym samym ce¬ lu w przekladkach fi sa wyciecia 10 szerokosci pie¬ ciu mm. Dlugosc umywanych przy budowaniu wkla¬ dów 5 deseczek 7 wynosila 280 mm, odpowiadajac dlugosci ramek pszczelich, szerokosc — dowolna.W zwiazku z tym ^podstawa wkladu przedstawia kwadrat o bolku 2810 mm a wysokosc wkladu 100 mm + 150 mm. Calosc wkladu 5 z deseczek dja usztywnienia obwiazuje sie w narozach drutem nierdzewnym.Wklad 5 moze byc wykonany z 6 + 8 papierowych ksztaltek stosowanych do transportu jaij, poprze¬ dzielanych jedna od drugiej 10 mm .grubosci prze¬ kladkami dla stworzenia dogodnych poziomych przewodów komunikacyjnych. W celu umozliwienia mrówkom komunikacji pionowej w^lcaidej ksztal¬ tce przewierca sie 10 do 15 otworów, o srednicy 10 mm. Moga tez byc stosowane inne wklady np. pre¬ fabrykowane specjalnie wyrabiane w tym celu na sposób przemyslowy o zgodnej z wynalazkiem szkieletowo — komorowej budowie z przewo¬ dami komunikacyjnymi i wymiarami komór o sred¬ nicy nie mniejszej niz 10 mm.Po stwierdzeniu, ze mrówki wbudowaly wlozony w mrowisko macierzyste wklad 5, co nastepuje zwykle w ciagu 2—4 dni po wlozeniu rekami jak poprzednio drazy sie ponownie otwór 4 w celu wyjecia wkladu 5 z gotowym juz odkladem, po czym wyjety wklad 5 umieszcza sie w specjalnym transporterze majacym postac skrzynki z desek (fig. 3), której przekrój wewnetrzny wynosi 300X 300 mm, co umozliwia swobodne umieszczenie w niej wkladu 5 w wymaganej pozycji poziomej.Górna wewnetrzna krawedz transportera jest wy¬ lozona paskiem 11 z blachy lub innego odpowied¬ nio slizkiego materialu natartego dodatkowo tal¬ kiem w celu utrudnienia mrówkom ucieczki z tran¬ sportera podczas przenosin. Transporter z wkla¬ dem 5 ustawia sie na miejscu wybranym na zalo¬ zenie nowego mrowiska, najlepiej w celu ulatwie¬ nia mrówkom rozbudowy podziemnej czesci mro¬ wiska przez dostarczenie gotowych komór i prze¬ wodów komunikacyjnych w glab ziemi, stawiajac wklad na lub obok kilkuletniego pniaka sosnowe¬ go juz stoczonego przez owady.Material 6 ze strzechy zarówno odlozony przy umieszczeniu wkladu 5 jak i przy jego wyjmowa¬ niu z kopca 1 mrowiska macierzystego przenosi sie, najlepiej w znanych specjalnych workach do prze¬ noszenia mrówek i uklada w kilku kupkach wokól ustawionego wkladu 5, w celu wbudowania tego materialu przez same mrówki w powstajace mro¬ wisko.Wszystkie operacje zwiazane z zakladaniem mro- 6 wisk wykonuje sie w okresie pojawienia sie, wy¬ ksztalconych matek podczas slonecznej cieplej pogody, nie zagrazajacej opadami i naglymi szkodliwymi dla zywych elementów odkladu zmia¬ nami temperatury. Przenoszenia samego odkladu 10 dokonuje sie najlepiej w samo poludnie. ^ PL