Opublikowano: 15.X.1966 52106 ^Jbrj__ MKP tWL J*/*0 UKD IBIS; Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Jerzy Powojski, mgr inz. Wiktor Chodkowski Wlasciciel patentu: Skarb Panstwa Ministerstwo Obrony Narodowej, Warszawa (Polska) Bezstopniowa przekladnia cierno-planetarna Wynalazek dotyczy bezstopniowej zmiany prze¬ lozenia kinematycznego zarówno co do wielkosci jak i co do znaku, za pomoca specjalnej przeklad¬ ni cierno-planetarnej. Schemat przekazywania ru¬ chu stanowiacej przedmiot wynalazku — bezstop¬ niowej przekladni cierno-planetarnej jest analo¬ giczny jak w urzadzeniu nazywanym w literaturze technicznej bezstopniowa przekladnia Briggs'a.Wada przekladni Briggs'a jest stosowanie w niej polaczenia zebatego o zazebieniu specjalnym stoz- kowo-walcowym pomiedzy kolem wiencowym zda¬ wczym i napedzajacymi je satelitami, nazywanymi dalej satelitami grzybkowymi. Wykonanie takie¬ go zazebienia stwarza duze trudnosci produkcyjne.Istota wynalazku jest zastosowanie przekladni ciernej w opisanym wyzej wezle. Sila normalna pomiedzy powierzchniami ciernymi wiencowego kola zdawczego i satelitów grzybkowych uzyski¬ wana jest za pomoca sprezyn, rozpierajacych po¬ laczone ze soba suwliwie satelity grzybkowe i sa¬ telity stozkowe. Rozwiazanie takie upraszcza wy¬ konanie przekladni i obniza wymagania dokladnos¬ ci wykonania jej elementów.Cecha wynalazku jest równiez odmienny niz w przekladni Briggsa sposób lozyskowania sateli¬ tów. Satelity ulozyskowane sa na nieobrotowych walkach, przy czym lozyska toczne o malej sred¬ nicy umieszczone sa wewnatrz satelitów stozko¬ wych. 10 15 20 25 30 Taki sposób umieszczenia lozysk pozwala na ich uszczelnienie i wykonanie przekladni pracujacej na sucho, co znacznie zmniejsza jej gabaryty.Opory lozyskowania satelitów, ze wzgledu na ich stosunkowo wysokie obroty, maja duzy wplyw na sprawnosc przekladni. Zastosowanie lozysk tocz¬ nych o malej srednicy podnosi wiec sprawnosc przekladni.Cecha wynalazku jest równiez ulozyskowanie pierscienia przesuwnego na zespole kulek, swo¬ bodnie obracajacych sie w przesuwnym osiowo ko¬ szu, co znacznie zmniejsza opory ruchu poosiowe¬ go pierscienia przesuwnego i obniza sile potrzebna do sterowania przekladni.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przy¬ kladzie wykonania na rysunkach. Fig. 1 — przed¬ stawia schemat przekladni, fig. 2 i 3 — budowe wykonanej przekladni zblokowanej z silnikiem na¬ pedowym, fig. 2 — widok i czesciowy przekrój podluzny calosci urzadzenia, fig. 3 — wykrój po¬ dluzny przez mechanizm przesuwu przesuwnego kola wiencowego. Schemat dzialania przekladni jest nastepujacy: — przy napedzie kosza sateli¬ tów 1, zamocowane wahliwie w koszu osie sateli¬ tów 2, wraz z satelitami stozkowymi 3 i satelitami grzybkowymi 4 rozchylaja sie pod dzialaniem sily odsrodkowej, pokonujac sile sprezyn 5 satelitów.Satelity stozkowe wchodza w kontakt cierny z przesuwnym kolem wiencowym 6, na skutek czego satelity stozkowe i polaczone z nimi suwliwie sa- 5210652106 telity grzybkowe 4 obracaja sie w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku obrotów kosza satelitów.Satelity grzybkowe przekazuja na kolo wiencowe zdawcze 7 i walek zdawczy 8 zarówno obroty unoszenia kosza satelitów jak i obroty wzgledne satelitów.Stosunek wzajemny srednic elementów obu po¬ laczen ciernych daje przelozenie, którego wielkosc jest zmienna i zalezy od polozenia przesuwnego kola wiencowego 6 wzgledem satelitów stozkowych.Fig 2 i 3 przedstawiaja budowe przekladni zblo¬ kowanej z silnikiem elektrycznym, wykorzystanej jako zespól napedowy w stanowisku do nauki strzelania ze stabilizowanej armaty czolgowej. Do napedu uzyty zostal silnik bocznikowy pradu stalego o mocy nominalnej N (5 min) ok. 200 W.Silnik chlodzony jest strumieniem powietrza, które wentylatorek 9 wciaga przez otwory wen¬ tylacyjne 10 w obudowie silnika i wyrzuca przez otwory wentylacyjne 11 w obudowie przekladni.Otwory wentylacyjne otwiera sie lub zamyka przez przesuniecie uchwytu pierscieni wentylacyjnych 12. Silnik zabezpieczony jest przed przegrzaniem bezpiecznikiem ze stopu Wooda, umieszczonym w skrzynce 13. Bezpiecznik topi sie po nagrzaniu sie obudowy silnika do coS0°C, przerywajac doplyw pradu.Silnik napedza kosz satelitów 1. Trzy osie sate¬ litów 2 zamocowane sa w przedniej czesci kosza na sworzniach 14, w tylnej zas w wycieciach kosza, umozliwiajacych promieniowy przesuw konców osi satelitów. Satelity stozkowe 3 osadzone sa na osiach na lozyskach kulkowych.Uszczelnienia labiryntowe 15 zabezpieczaja przed wydostawaniem smaru na zewnatrz satelitów. Sa¬ telity grzybkowe 4 osadzane sa suwliwie z pomoca wpustów, na szyjkach satelitów stozkowych i do¬ ciskane sprezynami 5 do biezni kola wiencowego zdawczego 7. Kolo zdawcze 7 osadzone jest na wspólnym walku zdawczym 8 z kólkiem pasowym 17. Przesuwne kolo wiencowe 6, posiadajace na zewnetrznej srednicy kamienie prowadzace 18, wchodzace w wyciecia wzdluzne tulei stalej 19 i w wyciecia skosne tulei obrotowej 20, przesuwa 10 15 20 25 30 35 40 sie, jezdzac na kulkach umieszczonych w koszu 21, przy obrocie bebna 22 zazebiajacego sie z tuleja obrotowa 20. Obrót bebna uzyskuje sie przez po¬ ciaganie za linki ciegiel gietkich 23.Powierzchnie cierne przekladni pracuja na sucho.Zasadnicze elementy przekladni wykonane sa ze stali odpornej na korozje. Sily docisku na po¬ wierzchniach ciernych zostaly dobrane tak, ze wielkosc momentu na walku zdawczym ograniczo¬ na jest przyczepnoscia pomiedzy satelitami grzyb¬ kowymi i wiencowym kolem zdawczym.Przekladnia wykonana zostala dla momentu no¬ minalnego na walku zdawczym M = 22 kG cm.Calkowity poslizg na powierzchniach ciernych po¬ miedzy satelitami grzybkowymi i kolem wienco¬ wym zdawczym nastepuje przy obciazeniu walka zdawczego momentem ok. M = 28 kGcm. Przy obrotach walka silnika n = 2000 l/min obroty walka zdawczego mozna zmieniac w granicach ok. — 380 -? 0 - + 380 przy biegu luzem i w granicach ok. — 300 -? 0 -• + 300 przy walku zdawczym ob¬ ciazonym momentem nominalnym. PL