Opublikowano: 15.XI.1966 51954 KW-4911, 3/03 ^ ?/02 MKP 6 24 i 9\o% UKD 1 BIBLIOTEKA Urzedu Patentowego ¦ffilsj iuczrpwpoliiej [uda,!] Twórca wynalazku: doc. Zdzislaw Marciniak Wlasciciel patentu: Politechnika Warszawska, Warszawa (Polska) Sposób wytwarzania metalowych przedmiotów o zmiennej grubosci oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia przedmiotów metalowych, których grubosc jest mala w porównaniu z ich wymiarami po¬ przecznymi, a wiec majacych na przyklad postac plaskich tarcz, krazków lub pierscieni o zmiennej grubosci przez plastyczne ksztaltowanie metalu oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu.Najczesciej stosowane sposoby plastycznego ksztaltowania takich przedmiotów polegaja na zgniataniu metalu miedzy dwoma matrycami o odpowiednio uksztaltowanej powierzchni robo¬ czej przy uzyciu pras lub mlotów. W koncowej fazie procesu ksztaltowania matryce te wywieraja nacisk jednoczesnie na cala powierzchnie przed¬ miotu, co przy wiekszych jego wymiarach powo¬ duje koniecznosc uzycia kosztownych maszyn o bardzo duzym nacisku. Ponadto przy prasowa¬ niu na zimno cienkosciennych przedmiotów jed¬ nostkowy nacisk niezbedny do uzyskania pla¬ stycznego plyniecia metalu wzrasta bardzo szyb¬ ko wraz ze zmniejszeniem sie stosunku grubosci przedmiotu do jego wymiarów poprzecznych tak, ze przy bardzo malej wartosci tego stosunku jed¬ nostkowy nacisk moze przekroczyc wytrzymalosc matryc uniemozliwiajac prasowanie takich przed¬ miotów na zimno.Sposób plastycznego ksztaltowania takich przed¬ miotów wedlug wynalazku eliminuje wymienione trudnosci dzieki temu, ze w czasie prasowania jedna matryca wykonuje wzgledem drugiej dodat- 10 15 25 30 kowe ruchy. Sa one tego rodzaju, ze os symetrii matrycy zatacza w przestrzeni kola tworzac po¬ wierzchnie stozkowa o niewielkim kacie wierz¬ cholkowym najkorzystniej od 3° do 15°.Dzieki temu robocza powierzchnia matrycy ob- tacza sie po powierzchni ksztaltowanego mate¬ rialu przylegajac don jedynie na ograniczonym obszarze o ksztalcie zblizonym do wycinka kola lub wycinka pierscienia. W miare przemieszcza¬ nia sie w przestrzeni osi symetrii matrycy po powierzchni stozkowej obszar zetkniecia matrycy z odksztalcanym przedmiotem przemieszcza sie stopniowo wzdluz obwodu, dzieki czemu proces plastycznego ksztaltowania nastepuje kolejno na calej powierzchni przedmiotu. W wyniku kon¬ centracji nacisku na stosunkowo niewielkim ob¬ szarze osiagnac mozna w tym miejscu plastyczne plyniecie metalu przy stosunkowo nieznacznej sile calkowitej, wywieranej przez maszyne. Ponadto na skutek korzystniejszych warunków plyniecia i lepszego dostepu smaru uzyskuje sie zmniejsze¬ nie jednostkowego nacisku.Urzadzenie umozliwiajace prasowanie sposobem bedacym przedmiotem wynalazku jest przedsta¬ wione na rysunku w trzech przykladach wyko¬ nania rózniacych sie sposobem napedu, przy czym fig. 1 przedstawia to urzadzenie z napedem za pomoca tulei mimosrodowej, fig. 2 — z napedem za pomoca trzech lub czterech cylindrów hydra- 5195451 954 3 ulicznych, a fig. 3 — z napedem za pomoca wie¬ lokrotnego ukladu korbowego.W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 1 ksztaltowany material 1 znajduje sie mie¬ dzy matryca górna 2, a matryca dolna 3. Matryca dolna jest osadzona w obsadzie matrycy 4 moga¬ cej odchylac sie o pewien kat we wszystkich kierunkach, dzieki kulistemu ulozyskowaniu w korpusie 7. Czop, którym konczy sie obsada dolnej matrycy 4 wchodzi do otworu mimosrodo- wej tulei 5 napedzanej za pomoca slimaka 6. W miare obrotu tulei mimosrodowej 5 os symetrii obsady 4 zatacza w przestrzeni powierzchnie stoz¬ kowa, dzieki czemu powierzchnia robocza matry¬ cy obtacza sie po powierzchni ksztaltowanego przedmiotu. Ciecz wypelniajaca wnetrze korpu¬ su 7 wywiera hydrostatyczny nacisk na obsade matryc, zmniejszajac w ten sposób tarcie tej cze¬ sci w kulistym lozysku. Górna matryca 2 jest napedzana za pomoca cylindra hydraulicznego 8, który wywiera na przedmiot nacisk wymagany do jego ksztaltowania a ponadto umozliwia uno¬ szenie matrycy po skonczonym cyklu.W przykladzie przedstawionym na fig. 2, na¬ ped matrycy dolnej 2 umieszczonej w obsadzie 3 uzyskuje sie za pomoca trzech lub czterech cy¬ lindrów hydraulicznych 5 umieszczonych na ob¬ wodzie co 120° wzglednie co 90°. Tloki 4 umie¬ szczone w cylindrach 5 wykonuja ruchy posuwi¬ sto zwrotne o stalym skoku przy czym ruchy te sa odpowiednio przesuniete w fazie dzieki napedowi nurników 6 za pomoca tulei mimosro¬ dowej 7 osadzonej na walku napedzajacym dolna czesc urzadzenia. W rezultacie os symetrii obsady 3 zatacza w przestrzeni powierzchnie stozkowa.Kuliste ulozyskowanie obsady 3 w korpusie ma¬ szyny jest odciazone hydrostatycznie na skutek cisnienia cieczy wypelniajacej przestrzen 8 kor¬ pusu. Górna matryca 1 jest, jak poprzednio, na¬ pedzana za pomoca oddzielnego cylindra i tloka hydraulicznego 9. W przykladzie przedstawionym na fig. 3 dolna matryca 3 umieszczona jest w ob¬ sadzie 4 napedzanej za pomoca trzech korbowo- dów 5 umieszczonych co 120°. Korbowody te sa napedzane za posrednictwem tulei mimosrodowych 6 i slimacznic wspólnym slimakiem 7, umieszczo¬ nym w osi urzadzenia. Otaczajace ruchy obsady uzyskuje sie przez odpowiednie przesuniecie w fa¬ zie o 120° tulei mimosrodowych 6. Kuliste lozy¬ sko obsady 4 jest hydrostatycznie odciazone cis¬ nieniem cieczy wypelniajacej wnetrze korpusu. 4 Górna matryca 2 osadzona w tloku 8 jest nape¬ dzana za pomoca oddzielnego cylindra hydraulicz¬ nego.Sposób prasowania wedlug wynalazku znajduje 5 zastosowanie w przemysle a zwlaszcza maszyno¬ wym, elektrotechnicznym i precyzyjnym do ksztaltowania na zimno przedmiotów o ksztalcie tarcz lub pierscieni o zmiennej grubosci wyko¬ nanych ze stali, aluminium lub stopów miedzi oraz do ksztaltowania na goraco przedmiotów o duzych wymiarach. PL