Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie odciazajace zespól obrabiarki na przyklad suwak, suport lub wrzeciennik, przesuwany piono¬ wo za pomoca sruby pociagowej, wyposazone we wspólpracujaca z ta sruba dodatkowa nakretke, która sprzezona jest z zespolem przesuwnym za pomoca sprezyny napietej w ten sposób, ze oddzia- lywuje na zespól w kierunku do góry z sila rów¬ na jego ciezarowi.Zespoly pionowe przesuwne, na przyklad suwa¬ ki, suporty i wrzecienniki duzych obrabiarek ta¬ kich jak karuzelowki, wiertarki lub wytaczarki wymagaja stosowania urzadzen odciazajacych.W przeciwnym bowiem przypadku w czasie prze¬ suwania zespolu do dolu jogo ciezar dzialajac w kierunku przeciwnym do statycznej sily tarcia wystepujacej na prowadnicy powoduje niewielkie przesuniecie zespolu w granicach luzów wystepu¬ jacych miedzy powierzchniami roboczymi sruby i nakretki. W wyniku tego wystepuje jego skoko¬ wy, nierównomierny ruch uniemozliwiajacy uzy¬ skanie wysokiej dokladnosci obróbki.Znane dotychczas urzadzenia odciazajace stano¬ wia zwykle przeciwciezar polaczony z korpusem pionowo przesuwnego zespolu za pomoca lancucha, przerzuconego przez krazek, osadzony obrotowo w korpusie obrabiarki. Zasadnicza wada konstruk¬ cyjna tego rozwiazania sa duze wymiary urzadze¬ nia odciazajacego i niejednokrotnie bardzo duzy ciezar przeciwwagi. 10 15 20 25 30 Znane sa równiez hydrauliczne urzadzenia odcia¬ zajace, w których tlok ukladu hydraulicznego znaj¬ dujacy sie pod dzialaniem skierowanego do góry parcia czynnika hydraulicznego jest polaczony z korpusem zespolu przesuwnego. Wada tych roz¬ wiazan jest jednak koniecznosc stosowania stosun¬ kowo skomplikowanych ukladów hydraulicznych, wskutek czego maja one zastosowanie wylacznie w przypadku obrabiarek z napedami hydraulicz¬ nymi.Ponadto ich niedogodnoscia jest równiez koniecz¬ nosc*nieprzerwanego doplywu czynnika pod cisnie¬ niem. Znane jest równiez na przyklad z patentu szwajcarskiego nr 352 215 urzadzenie odciazajace, w którym korpus zespolu przesuwnego napedza¬ ny za pomoca sruby pociagowej jest zawieszony na elemencie elastycznym na przyklad sprezynie srubowej za posrednictwem drugiej sruby pocia¬ gowej obracajacej sie z ta sama predkoscia co pierwsza.Wada tego rozwiazania jest jego skomplikowana budowa przestrzenna powodujaca znaczne zwiek¬ szenie wymiarów gabarytowych zespolu przesu¬ wnego, a ponadto moment skrecajacy wystepujacy wskutek osiowego przesuniecia sil dzialajacych na korpus zespolu i niekorzystnie wplywajacy na do¬ kladnosc przesuwu.Powyzsze wady i niedogodnosci usuwa urzadze¬ nie odciazajace pionowo przesuwne zespoly obra¬ biarek na przyklad suwaki, suporty i wrzecienni- 5175251752 ki wedlug wynalazku, wyposazone w dodatkowa nakretke, wspólpracujaca ze sruba pociagowa slu¬ zaca do napedu zespolu przesuwnego i polaczona z korpusem zespolu za posrednictwem sprezyny napietej w ten sposób, ze oddzialywuje na korpus w kierunku do góry z sila równa jego ciezarowi.Dzieki temu, uzyskuje sie w porównaniu do zna¬ nych urzadzen znaczne zmniejszenie wymiarów gabarytowych z przeciwwaga, a równoczesnie zwiekszenie dokladnosci ruchu zespolu wskutek wyeliminowania momentu skrecajacego korpus.Wynalazek jest przykladowo wyjasniony na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia przyklad urzadzenia odciazajacego pionowo przesuwny su¬ wak napedzany sruba pociagowa w przekroju osiowym, a fig. 2 — odmiane urzadzenia odciaza¬ jacego pionowo przesuwny suport napedzany obro¬ towa nakretka.Zespól przesuwny przedstawiony na fig. 1 sta¬ nowi suwak 1 osadzony przesuwnie w prowadni¬ cach 2 korpusu 3 obrabiarki i przesuwany za po¬ moca sruby pociagowej 4, napedzanej przez silnik 5. W suwaku 1 znajduje sie zwiazana z nim na¬ kretka 6, wspólpracujaca ze sruba 4. Urzadzenie odciazajace wedlug wynalazku sklada sie z wspól¬ pracujacej ze sruba pociagowa 4 nakretki 7 umieszczonej przesuwnie w wycieciu 8 suwaka 1 i prowadzonej w nim za pomoca sworznia pro- wadniczego 9 przesuwajacego sie w otworze pro- wadniczym 10, z pierscienia oporowego 11 pola¬ czonego z suwakiem 1 oraz ze sprezyny 12 umiesz¬ czonej miedzy tym pierscieniem oporowym 11, a kolnierzem 13 nakretki 7 w ten sposób, ze od¬ dzialywuje na suwak 1 z pionowa skierowana do góry sila P równa ciezarowi suwaka.Dzialanie opisanego urzadzenia odciazajacego jest nastepujace: w trakcie obrotu sruby pocia¬ gowej 4 powodujacego przesuwanie suwaka 1 jego ciezar jest zrównowazony oddzialywujaca nan do góry sila napiecia sprezyny 1A opartej o kol¬ nierz 13 nakretki 7, przy czym równoczesnie z przesunieciem nakretki 6 nastepuje takie same przesuniecie nakretki 7! powodujac ciagle i ró¬ wnomierne odciazenie suwaka 1.Przedstawiony na fig. 2 pionowy zespól przesu¬ wny obrabiarki stanowi suport la przesuwajacy sie wzdluz prowadnic 2a korpusu 3a i zaopatrzony w nieruchoma srube pociagowa 4a oraz w nape¬ dzajaca ja obrotowa nakretke 6a obracana za po¬ moca przekladni zebatych 5a. Piasta 14 ostatniego kola zebatego tej przekladni jest ulozyskowana we wsporniku 16 polaczonym z korpusem 3a i pola¬ czona za pomoca klina 15 z dwuczesciowa nakretka 6a, która zapewnia niezbedny luz miedzy jej zwo¬ jami, a zwojami sruby 4a.Urzadzenie odciazajace tego zespolu przesuwnego sklada sie z wspólpracujacej ze sruba pociagowa 5 4a nakretki 7a, polaczonej z tuleja kolnierzowa 13a oraz ze sprezyny 12a opierajacej sie o pierscien oporowy 17 wspornika 16 i oddzialywujacej przez tuleje kolnierzowa 13a na nakretke 7a ze skiero¬ wana do góry sila P równa ciezarowi przesuwanego io suportu la.Dzialanie opisanego urzadzenia jest nastepujace: W czasie przesuwania suportu la znajduje sie on pod dzialaniem skierowanej do góry sily P równo¬ wazacej jego ciezar i pochodzacej od napiecia 15 sprezyny 12a, która oddzialywuje przez tuleje kolnierzowa 13a i nakretke 7a na srube pociagowa 4a zwiazana z suportem la przy czym przy prze¬ suwaniu suportu nastepuja równoczesnie takie sa¬ me przesuniecia nakretki 7a wzgledem sruby 4a 20 powodujac jego ciagle i równomierne odciazanie.Urzadzenie odciazajace pionowo przesuwne zes¬ poly wedlug wynalazku moze znalezc zastosowa¬ nie zwlaszcza do ciezkich obrabiarek na przyklad karuzelówek, wytaczarek, wiertarek itp. 25 PL