Opublikowano: ai.IIL1966 50844 KI. 42 n, 1 MKP UKD &)9b &/06 Twórca wynalazku i Jerzy Matalinski, Warszawa (Polska) wlasciciel patentu: Urzadzenie z alfabetem kolorowym swiatlocieniowym jako pomoc szkolna do nauki mowy i czytania zwlaszcza dla dzieci gluchych Urzadzenie z alfabetem kolorowym swiatlocie¬ niowym jest przede wszystkim pomoca szkolna do nauki mowy i czytania zwlaszcza dzieci gluchych.Moze byc takze zastosowane do nauki czytania dzieci normalnie slyszacych.Zastosowanie w alfabecie urzadzenia systemu trójkolorowego przy oznaczeniu poszczególnych pól ekranu dla znaków fonetycznych umozliwia za pomoca tych trzech kolorów rozróznienie spólglgr sek od samoglosek, oraz glosek dzwiecznych od bez¬ dzwiecznych, co jest bardzo wazne przy nauce ar¬ tykulacji dzieci gluchych.Zastosowanie systemu trójkolorowego przy ozna¬ czeniu znaków fonetycznych wprowadza jeszcze jeden element kompensacji sluchu u dziecka glu¬ chego za pomoca wzroku.Ponadto zastosowanie fcarw w polaczeniu z efek¬ tem swietlnym umozliwia wprowadzenie do nauki elementu zabawy jako dodatniego czynnika psy¬ chologicznego, co takze ma istotne znaczenie dla dzieci gluchych.Urzadzenie w wersji automatycznej umozliwia dziecku gluchemu regulacje tempa nauki przez nie samo oraz nauke artykulacji glosek bez ciaglego udzialu nauczyciela.Istota struktury omawianego alfabetu jest takie polaczenie swiatla, cienia, barwy i znaków fone¬ tycznych, które umozliwia wykorzystanie tych ele¬ mentów do oddzialywania na zmysl wzroku dziec¬ ka gluchego, poprzez wywolywanie odpowiednich 20 25 30 efektów swietlnych jako .skutku (psychologicznie: nagrody), w wyniku prawidlowej artykulacji glo¬ sek mowy.Dotychczas do nauki mowy i czytania dzieci gluchych nie stosuje sie urzadzen, w których wy¬ korzystuje sie efekty swietlne w wyniku '.polaczenia swiatla, cienia, barwy wedlug systemu trójkolo¬ rowego i znaków fonetycznych. .Harmonijne polaczenie tych elementów i dziala¬ nie ich na zmysl wzroku dziecka gluchego pote¬ guje wplyw tego dzialania na dziecko i wzmacnia psychologicznie zainteresowanie dziecka procesem nauki antykulaeji.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok z góry urzadzenia w obudowie, fig. 2 —-schemat -blokowy ukladu elektrycznego, fig. 3 — schemat ideowy jednego z segmentów z fig. 2, fig. 4 — ekran alfabetu oswietlony punkta¬ mi swietlnymi (znaki fonetyczne sa widoczne), fig. 5 — ekran z fig. 4 nie oswietlony punktami swietlnymi (znaki fonetyczne sa niewidoczne), fig. 6 — schemat ukladu sterowania urzadzenia z alfa¬ betem za pomoca zestawu elektroakustycznego: mi¬ krofon — wzmacniacz — sluchawka, a fig. 7 przed¬ stawia schemat ukladu sterowania w7 sposób auto¬ matyczny z Wyeliminowaniem sterowania recznego.Urzadzenie wedlug Wynalazku sklada sie z obu¬ dowy 4, która moze byc wykonana ze sklejki drew¬ nianej lub tworzywa sztucznego wzglednie odpo- 5084450844 wiednio sztywnej tektury. Na plycie czolowej 10 umieszczone sa przyciski 3 oraz wymienny ekran.Ekran sklada sie z ramki 11 obejmujacej pola ekranu 12. Kazde pole 12 jest przesloniete od góry kolorowym papierem pólprzezroczystym oraz od spodu kalka techniczna, na której wypisane sa czarnym tuszem znaki fonetyczne. Na ekran na¬ lezy patrzec od strony kolorowego papieru pól¬ przezroczystego.Caly ek£fri jest podzielony na trzy odpowiednie czesci: jedna czesc obejmuje pola z samogloskami oznaczone jednym z wybranych trzech kontrasto¬ wych kolorów, druga czesc obejmuje pola ze spól¬ gloskami dzwiecznymi oznaczone drugim kolorem, a trzecia czesc' obejmuje pola ze. spólgloskami , bezdzwiecznymi oznaczone trzecim kolorem. Kolo¬ ry winny byc dobrane kontrastowo, aby ulatwic dziecku ich rozróznienie. W ten sposób wykonany 10 urzadzenia najkorzystniej jest bateria plaska 4,5 V, przycisków 3, przewodów laczacych 7, 9 i punktów swietlnych 2 oraz wylacznika glównego 8. Kazdemu punktowi swietlnemu 2 odpowiada jeden przycisk 3 w tym samym ukladzie.Poslugiwanie sie urzadzeniem jest nizej opisane.Po zamknieciu obwodu pradu za pomoca 'którego¬ kolwiek przycisku 3 i wylacznika glównego 8 przyciskajac odpowiednie przyciski, powoduje sie ukazywanie na ekranie urzadzenia odpowiednich znaków fonetycznych, oo .przy jednoczesnym cwi¬ czeniu artykulacji tych glosek powoduje u dziecka gluchego skojarzenia artykulacji z odpowiednim znakiem fonetycznym i ulatwia zapamietywanie tych skojarzen. Dzieki atrakcyjnosci zajecia wy¬ zwala sie w dziecku inicjatywa i chec samodziel¬ nego cwiczenia oczywiscie pod kontrola nauczy¬ ciela. Urzadzenie jest przystosowane równiez do ekran daje efekt, ze gdy jest. on oswietlony od sterowania zdalnego za pomoca ukladu elektro- strony kolorowego papieru pólprzezroczystego, znaki fonetyczne sa niewidoczne (fig. 5), natomiast gdy jest oswietlony od strony kalki technicznej punktami swietlnymi, znaki fonetyczne sa wi¬ doczne (fig. 4).Plyta czolowa 10 zawiera klatki 1, oddzielone wzajemnie przegrodami nie przepuszczajacymi swiatla, w których znajduja sie punkty swietlne 2 w postaci zarówek.Kazda klatka -1 przeslonieta . jest od góry odpo¬ wiednim polem 12 ekranu. Kolory i znaki fonetycz¬ ne sa rozmieszczone w poszczególnych polach 12 ekranu mieszczacych sie w otworach ramki 11 w taki sposób, ze kolory uwzgledniaja podzial ekranu na pola zawierajace samogloski, spólgloski dzwieczne i spólgloski bezdzwieczne, a znaki fo¬ netyczne sa rozmieszczone wedlug stref artykula¬ cji badz wedlug -podobienstw fonetycznych w celu ulatwienia dziecku gluchemu dostrzezenia i zapa¬ mietania przy pomocy wzroku róznic w artykula¬ cji dzwieku.Na przyklad: gloski m, b i p powstaja w tej samej strefie artykulacyjnej jamy ustnej, wszyst¬ kie trzy sa to spólgoski dwuwargpwe, powstaja przez zwarcie i rozwarcie warg.Przy wybuchowej m drgaja struny glosowe (dzwieczna) i wlaczony zostaje rezonator nosowy.Przy wybuchowej b drgaja struny glosowe (dzwie¬ czna) i wlaczony zostaje rezonator ustny.. Przy wybuchowej p nie zachodzi drganie strun gloso¬ wych (bezdzwieczna) i wlaczony zostaje rezonator ustny. Zarówno kolor pola ekranu jak i ksztalt graficzny znaku fonetycznego pozwala poprzez cwiczenie na kojarzenie odpowiednich wrazen, na wzrokowe dostrzezenie i zapamietanie istotnych róznic artykulacyjnych. Przykladowo fig. 4 przed¬ stawia podzial ekranu na pola oznaczone kolorami rózowym, niebieskim 1 bialym, gdzie pola kresko¬ wane pionowo oznaczaja kolor niebieski — spól¬ gloski dzwieczne, pola niekreskowane oznaczaja* kolor bialy — spólgloski bezdzwieczne, a pola kres¬ kowane poziomo oznaczaja kolor rózowy — samo¬ gloski.Uklad elektryczny urzadzenia podzielony na kil¬ ka segmentów 6 (fig. 2) sklada sie ze zródla pradu, którym w wykonaniu pulpitowym, przenosnym 20 25 30' 40 45 50 55 60 65 akustycznego: mikrofon — wzmacniacz — slu¬ chawka np. za pomoca aparatu sluchowego typu AS-3.Uklad zdalnego sterowania przedstawia fig. 6.Uklad sklada sie z kompletnego uprzednio opisa¬ nego urzadzenia 19 polaczonego równolegle za po¬ moca wielop-jzewodowego kabla 16 z analogicznym urzadzeniem 18 nie posiadajacym jednak wylacz¬ ników punktowych 3, przy czym urzadzenie 19 jest zespolem sterujacym w polaczeniu z ukladem elek¬ troakustycznym: mikrofon — wzmacniacz — slu¬ chawka, a urzadzenie 18 jest zespolem sterowa¬ nym.Do urzadzenia 18 przylaczony jest uklad 14 (mikrofon ze wzmacniaczem) za pomoca sznura sluchawkowego. 15. Kabel 16 zawiera 41 pojedyn¬ czych przewodów do równoleglego polaczenia ukla¬ du oraz jedna pare przewodu jako przedluzenia sznura sluchawkowego 15. Do urzadzenia 19 przy¬ laczona jest za pomoca sznura sluchawkowego 15 sluchawka 17. Kabel 16 musi byc dostatecznie dlu¬ gi (okolo 5 m lub wiecej, zaleznie od potrzeby), aby umozliwic obslugiwanie ukladu przez dwie osoby znajdujace sie w dwóch oddzielnych pomieszcze¬ niach.Osoba sterujaca urzadzeniem 19 za posrednic¬ twem sluchawki spelnia role systemu filtrów i przekazników, oczywiscie co jest psychologicznie uzasadnione, gluche dziecko nie moze o tym wie¬ dziec.Uklad pracuje w sposób opisany ponizej.Osoba pierwsza — nauczyciel uczacy dziecko (lub dzieci) gluche artykulacji mówi do mikrofonu 14 na przyklad samogloska a. Osoba druga w oddziel¬ nym pomieszczeniu slyszy samogloske a w slu¬ chawce 17 i naciska odpowiedni przycisk 3, na ekranie alfabetu urzadzenia 19 i 18 ukazuje sie sa¬ mogloska a.Samogloska a ukazuje sie na ekranie alfabetu urzadzenia 19 jako sygnal kontrolny dla osoby ste¬ rujacej, a na ekranie alfabetu urzadzenia 18 jako efekt swietlny dla dziecka gluchego i nauczyciela.Dziecko gluche widzi na ekranie alfabetu urzadze¬ nia 18 efekt swietlny i obraz graficzny samoglos¬ ki a, poczym osoba druga zwalnia przycisk 3.50844 6 Dziecko nasladuje osobe pierwsza — nauczyciela, aby uzyskac ten sam efekt swietlny, poniewaz go to bawi i wymawia do mikrofonu 14 samogloske a, przez co ponownie za posrednictwem osoby drugiej na ekranie alfabetu 18 ukazuje sie wymawiana przez dziecko samogloska. Jesli dziecku gluchemu nie udaje sie poczatkowo prawidlowa artykulacja danej gloski, osoba druga nie wywoluje efektu swietlnego. Osoba druga wywoluje efekty swietlne tylko przy prawidlowej artykulacji, co moblilizuje dziecko do utrwalania prawidlowych wzorów arty- kulacyjnych.Zamiast ekranu ze znakami fonetycznymi stosu¬ jac na zmiane ekrany z wyrazami pisanymi lub krótkimi zdaniami dwu, trzywyrazowymi i pod¬ stawiona odpowiednio rycina za pomoca ukladu przedstawionego na fig. 6 mozna uczyc mals dziec¬ ko gluche nie tylko artykulacji poszczególnych glosek, ale takze calych slów i zdan oraz ich rozu¬ mienia.Urzadzenie moze dzialac takze w sposób auto¬ matyczny z wyeliminowaniem sterowania reczne¬ go, co przedstawia fig. 7 rysunku. Z uwagi na przejrzystosc schematu na przykladowym ukla¬ dzie uwzgledniono samogloski. Uklad ten po roz¬ szerzeniu obejmuje wszystkie gloski mowy pol¬ skiej.Uklad sklada sie z mikrofonu i wzmacniacza 20 polaczonego równolegle z elektrycznymi filtrami czestotliwosci 21. Kazdy filtr jest dopasowany do przepuszczania czestotliwosci odpowiedniej gloski mowy polskiej. Kazdy filtr jest polaczony równo¬ legle z przekaznikowym ukladem wlaczajacym 22.Do ukladu 22 jest przylaczony punkt swietlny 2 wraz ze zródlem zasilania.Dzialanie ukladu jest nastepujace: po wymówie¬ niu do mikrofonu polaczonego ze wzmacniaczem 20 jakiejkolwiek gloski, nastepuje wlaczenie i za¬ swiecenie sie punktu swietlnego odpowiadajacego wymawianej glosce za posrednictwem przeJ^ainiko- wego ukladu wlaczajacego 22 i elektrycznego filtra czestotliwosci 21 dopasowanego oddzielnie dla kaz¬ dej gloski. Dzialanie ukladu wyjasnia przyklad: wy¬ mówienie do mikrofonu samogloski u powoduje po¬ wstanie drgan elektrycznych o czestotliwosci odpo¬ wiadajacej tej samoglosce. Drgania te po przej¬ sciu przez wzmacniacz 20 przenosza sie równolegle na wszystkie filtry czestotliwosci ukladu 21. Kazdy filtr jest dopasowany na przepuszczanie innej cze¬ stotliwosci odpowiadajacej danej glosce. Drgania elektryczne samogloski u przechodza przez filtr 21 dla samogloski u. Pozostale filtry drgania te za¬ trzymuja. Po przejsciu drgan przez filtr dla samo¬ gloski u na przekaznikowy uklad wlaczajacy 22 nastepuje automatyczne wlaczenie punktu swietl- 5 nego 2 dla samogloski u.Przy zastosowaniu w urzadzeniu z alfabetem ukladu automatycznego sterowania, do nauki ar¬ tykulacji dzieci gluchych, zostaje w duzym stopniu wyeliminowana nuzaca praca nauczyciela, który 10 w ten sposób moze wiecej czasu zuzytkowac na kierowanie i kontrole procesu nauczania. Dziecko gluche uzyskuje w ten sposób mozliwosc sa¬ mokontroli i prowadzenia cwiczen prawidlowej ar¬ tykulacji glosek nawet bez udzialu nauczyciela. 15 Ponadto zostaje wyeliminowana calkowicie praca osoby, niezbednej przy zastosowaniu zdalnego ste¬ rowania recznego. 20 35 45 50 PL