Opublikowano: 5.XII.1965 50472 ki jh- e, ao/oa—, MKP B 22 d 2 4-JOQ UKD BIBLIOTEK Urzedu P«f«nlcv 3tskie| E»m](f^?¦¦¦!¦' Wspóltwórcy wynalazku: inz. Zbigniew Ochmanski, mgr inz. Jakub So- zanski, mgr inz. Jan Kasprzak, inz. Piotr To¬ mecki, mgr inz. Edward Dulias Wlasciciel patentu: Zaklady Cynkowe „Silesia" Przedsiebiorstwo Pan¬ stwowe, Katowice—Welnowiec (Polska) Urzadzenie do odlewania wlewków metali i stopów a zwlaszcza cynku Przedmiotem wynalazku jest karuzelowa maszy¬ na o pionowej osi obrotu do odlewania wlewków lub plyt metali i stopów a zwlaszcza cynku, wypo¬ sazona w mechanizm do samoczynnego podnosze¬ nia odlanych plyt i mechanizm do samoczynnego napelniania plynnym metalem form metalowych w trakcie obrotu stolu karuzelowego ruchem prze¬ rywanym.Dotychczas plynny metal, a zwlaszcza cynk z pie¬ ców rafinacyjnych lub topielnych odlewany byl przewaznie sposobem recznym do odlewniczych form metalowych, ustawionych niedaleko okna spustowego pieca z którego wydobywano plynny metal. Do recznego odlewania plynnego metalu uzywano lyzek odlewniczych mieszczacych w sobie przewaznie objetosc metalu odpowiadajaca ciezaro¬ wi jednej plyty.Lyzka odlewnicza zwykle byla zawieszona na lancuchu zaopatrzonym w krazki posuwajace sie po szynie jezdnej. Odlewanie plynnego metalu za pomoca lyzki odlewniczej do odlewniczych form metalowych bylo operacja wymagajaca duzego wy¬ silku fizycznego, a ponadto pracownik zatrudniony na tym stanowisku pracy byl narazony na dziala¬ nie wysokiej temperatury, gdyz prace swoja wyko¬ nywal w bezposredniej bliskosci pieca rafinacyj- nego lub topielnego i nagrzanych do wysokiej tem¬ peratury odlewniczych form metalowych. .Nie bez znaczenia byl takze fakt, ze odlany plyn¬ ny metal do luzno ustawionych form odlewniczych 10 15 20 25 30 stosunkowo dlugo krzepl, poniewaz formy meta¬ lowe nie byly chlodzone woda i tym samym wy¬ czerpywanie plynnego metalu z pieca stanowilo proces dlugotrwaly.Takze dotychczas plynny metal a zwlaszcza cynk byl odlewany do form metalowych chlodzonych woda, zainstalowanych na stole karuzelowym z tym, ze przewaznie urzadzenia te o pionowej osi obrotu byly napedzane recznie z uwagi na to, ze przy recznym zalewaniu form, w ruchu obrotowym stolu odlewniczego, powinny byc przerwy, które umozliwialyby dokladne zalewanie formy metalo¬ wej i ewentualnie sciagniecie powloki tlenkowej z powierzchni plynnego metalu juz w samej for¬ mie.Przerwy w ruchu obrotowym stolu odlewniczego byly takze konieczne przy wyciaganiu skrzepnie¬ tych plyt metali lub stopów z form odle¬ wniczych, bowiem byly one zwykle ukladane na wózki lub na palety i pracownik wykonujacy te czynnosc musial miec tyle czasu, aby ulozyc plyty na wózkach lub na paletach. Skrzepnieta plyta przed wyciagnieciem z formy metalowej byla naj¬ pierw podniesiona za pomoca preta, zakonczonego haczykiem i dopiero po tym pracownik kleszczami usuwal ja z formy.Pomimo zalet tego urzadzenia w szczególnosci przy odlewaniu plynnego metalu z pieców o sto¬ sunkowo malej wydajnosci (kilka ton na dobe) obsluga tego urzadzenia skladala sie co najmniej 5047250472 3 z dwóch pracowników przez co wydajnosc tych pracowników byla zwykle nizsza niz przy odlewa¬ niu plynnego metalu do form luzno ustawionych przy piecu rafinacyjnym lub' topielnym.Stosowanie napedu karuzelowej maszyny na przy¬ klad za pomoca silnika elektrycznego wprawdzie eliminowalo reczny naped i zwiekszalo wydajnosc odlewania, ale odlewanie plynnego metalu recznie za pomoca lyzki odlewniczej bylo klopotliwe z uwa¬ gi na to, ze pracownik wykonujacy te czynnosc musial z lyzka odlewnicza przesuwac sie w kierun¬ ku obrotu stolu odlewniczego.Stosowane i znane maszyny odlewnicze, nape¬ dzane na przyklad silnikiem elektrycznym, zaopa¬ trzone w formy metalowe, usytuowane w przenos¬ nikach przewaznie poziomych pomimo znacznej wydajnosci posiadaly duze gabaryty, przy czym w szczególnosci przy ich zastosowani^ potrzebne byly kierownice slizgowe plyt lub wlewków, któ¬ re wymagaly znacznej róznicy poziomów. Brak kierownic slizgowych utrudnial odbieranie spada¬ jacych z form plyt metali i tym samym ukladanie ich na wózkach lub na paletach bylo klopotliwe.Celem wynalazku jest usuniecie lub przynaj¬ mniej zmniejszenie niedogodnosci stosowanych ma¬ szyn i urzadzen do odlewania wlewków metali i stopów a zwlaszcza plyt cynku.Zadanie wytyczone w celu zmniejszenia podanych niedogodnosci zostalo rozwiazane zgodnie z wy¬ nalazkiem W ten sposób, ze znany stól karuzelowy do odlewania wlewków lub plyt metali o niskiej temperaturze topnienia, a zwlaszcza cynku, zostal wyposazony w mechanizm do podnoszenia skrze¬ pnietych plyt metalowych oraz w mechanizm pozwa¬ lajacy na samoczynne napelnianie form. odlewni¬ czych w czasie przerywanego ruchu obrotowego stplu odlewniczego, przy czym trzpien tego mecha¬ nizmu napedzany jest krzywka zainstalowana na tym samym wale napedowym, co naped stolu odle¬ wniczego.Stól karuzelowy napedzany jest silnikiem elek¬ trycznym poprzez sprzeglo elastyczne i przekladnie zebata, która z kolei napedza kolo zebate osadzo¬ ne na wale napedowym, na którym jest takze za¬ mocowane kolo z zabierakami, które zazebiaja sie z zabierakami osadzonymi na poziomym kole przy¬ mocowanym do stolu odlewniczego. Stól odlewni¬ czy moze tez byc napedzany za pomoca mechanizmu maltanskiego, z tym, ze naped ten powinien byc sprzezony z mechanizmem, umozliwiajacym samo¬ czynne napelnianie form odlewniczych usytuowa¬ nych na obwodzie stolu odlewniczego.Dzieki wyposazeniu stolu odlewniczego w dodat¬ kowe mechanizmy uzyskano obrotowy ruch przery¬ wany urzadzenia do odlewania wlewków metali i sto¬ pów oraz dogodne warunki odlewania wlewków oraz ich wyciaganie z form odlewniczych usytuowanych na krawedziach stolu odlewniczego.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia - przekrój poprzeczny urzadzenia do odlewania wlewków metali i stopów, a fig. 2 — czesciowy widok z góry tego urzadzenia, .Urzadzenie do odlewania wlewków metali i sto¬ pów sklada sie ze stolu odlewniczego 1, wyposa- 10 15 20 30 40 45 50 55 zonego na obwodzie w formy odlewnicze 2 wy¬ konane zwykle po trzy, na przyklad z jednego odlewu. Stól odlewniczy 1 obraca sie wokól osi obrotu pionowego walu 3. usytuowanego w pod¬ stawie 4 urzadzenia z tym, ze pionowy wal 3 ulo- zyskowany jest w lozyskach: oporowym 5 i pro¬ mieniowym 6. Formy odlewnicze 2 sa chlodzone woda doprowadzana przewodami 7 i 8, z tym, ze podgrzana woda chlodnicza odprowadzana jest prze¬ wodem 9 do zbiornika 10 skad wyplywa na ze¬ wnatrz urzadzenia i moze byc zawracana do obie¬ gu lub kierowana do kanalizacji.Do napedu stolu odlewniczego, 1 sluzy silnik elektryczny 11, który poprzez sprzeglo elastyczne 12, przekladnie zebata 13 i kolo zebate 14' napedza wal 15, na którym osadzone jest kolo napedzajace 16, wyposazone w zabieraki 17, (kolce krzywkowe) usytuowane na obwodzie niedaleko jego krawe¬ dzi— zazebiajace sie z zabierakami 18 zainstalo¬ wanymi na poziomym kole napedowym 19, przy¬ mocowanym do stolu odlewniczego 1. Na drugim koncu walu 15 osadzona jest krzywka 20, nape¬ dzajaca trzpien 21 prostopadly do walu 3.Trzpien 21 porusza sie z dolu do góry i z po¬ wrotem, poniewaz zaopatrzony jest w nieuwidocz- niona na rysunku prowadnice, przez która prze¬ chodzi poprzeczny sworzen prowadzacy. Trzpien 21 zawieszony jest na podstawie 22 w ksztalcie ramy, która umozliwia swobodny obrót krzywki 20 i poza tym polaczony jest z krótka rynna 23 prze¬ lotowego zbiornika 24 plynnego metalu obraca¬ jacego sie na lozyskach 26 usytuowanych w górnej czesci dwudzielnej podstawy 25 zbiornika 24 plyn¬ nego metalu. Zbiornik 24 plynnego metalu wspól¬ pracuje z rynna spustowa 27 pieca 28 rafinacyj- nego lub topielnego.Dzieki powiazaniu z trzpieniem 21 napedzanym krzywka 20, zbiornik 24 plynnego metalu wyko¬ nuje ruch wahadlowy, który umozliwia przerwanie zalewania plynnym metalem form odlewniczych 2.Kazda forma odlewnicza 2 wyposazona jest w trzpien 29 do wybijania skrzepnietych plyt meta¬ lowych zaopatrzony od góry w grzybek 30 wcho¬ dzacy lub nakrywajacy dokladnie dno formy odle¬ wniczej 2 oraz od dolu w nieuwidoczniony na rysunku krazek, osadzony na sworzni. Trzpien 29 jest prowadzony przewaznie w tulei o przekroju odmiennym od kola i w zwiazku z tym nie obraca sie wokól swej osi.Do podnoszenia trzpienia 29 i tym samym skrze¬ pnietych plyt w formach odlewniczych 2 sluzy prowadnica 31, zainstalowana tylko na wycinku kola, jakie zakresla trzpien 29.Plynny metal z pieca 28 spuszczany jest rynna spustowa 27, z tym, ze natezenie wyplywajacego metalu mozna regulowac korkiem ceramicznym zanurzanym w otworze spustowym. Stól odlewni¬ czy 1 po wlaczeniu silnika elektrycznego 11 ooraca sie ruchem przerywanym, z tym, ze w czasie przerw ruchu obrotowego nastepuje zalewanie formy odlewniczej 2 plynnym metalem ze zbior¬ nika przelotowego 24 plynnego metalu krótka ryn¬ na spustowa 23,x która w tym czasie jest nachylona w kierunku formy odlewniczej 2.Po okreslonym praktycznie czasie kiedy forma •50472 5 odlewnicza 2 zostanie napelniona, krzywka 20 pod¬ nosi trzpien 21 i tym samym rynna spustowa 23 podniesie sie do góry a wtedy pod krótka ryn¬ na 23 podejdzie nastepna forma odlewnicza 2 a trzpien 21 przesunie sie w dól i nastapi zalewa- 5 nie nastepnej formy odlewniczej 2. Natezenie prze¬ plywajacego plynnego metalu ustala sie praktycz¬ nie w zaleznosci od jego poziomu w piecu 28 po¬ przez podnoszenie lub opuszczanie dwudzielnej 2. podstawy 25 zbiornika przelotowego 24 plynnego 10 metalu oraz na podstawie obserwacji zalewania conajmniej dwóch form odlewniczych 2.W formie odlewniczej 2 znajdujacej sie nad pro¬ wadnica 31 podnosi trzpien 29 skrzepniety wlewek lub plyte, a operator obslugujacy urzadzenie scia- 15 ga ja i uklada na wózkach wzglednie na paletach, 3.Zastosowanie urzadzenia wedlug wynalazku umo¬ zliwilo conajmniej dwukrotne zwiekszenie wydaj¬ nosci pracy przy odlewaniu wlewków lub plyt metali stapianych w piecach rafinacyjnych lub 20 topielnych. PL