Przedmiotem niniejszego wynalazku jest urza¬ dzenie stanowiace przystawke, na przyklad do zwy¬ klej tokarki pociagowej, za którego pomoca mozna dokonywac mechanicznych operacji dlutowania i strugania maszynowych elementów konstrukcyj¬ nych oraz wyzlabiania kanalów smarowniczych o dowolnych ksztaltach zarówno na walkach jak i tulejkach. Dzieki zastosowaniu urzadzenia we¬ dlug wynalazku do obrabiarki o wrzecionie obro¬ towym, mozna wykonywac na tej obrabiarce takze elementy konstrukcyjne jak kola zebate, wielokli- ny oraz wszystkie takie elementy, do wykonania których trzeba uzywac wiele typów obrabiarek jak dlutownice strugarki, a nawet frezarki.Znane sposoby strugania obrabianych elementów na tokarkach polegaly glównie na wykorzystaniu sruby pociagowej suportu do napedu noza przy unieruchomionym elemencie obrabianym. Sposób ten odznaczal sie ta zasadnicza niedogodnoscia, ze byly to operacje dlugotrwale i niedokladne, a po¬ nadto powodowaly szybkie zuzywanie sie zespolów napedowych tokarki. Bardzo waski zakres czynno- ' sci dokonywanych tym sposobem zadecydowal o je¬ go niepopularnosci.Znany jest równiez z polskiego opisu patentowego Nr 46744 sposób dlutowania wielokatnych otworów lub wielobocznych walków na obrabiarkach o obro¬ towym "wrzecionie za pomoca specjalnego narzedzia, posiadajacego odpowiednio przystosowany profil do wymaganego profilu obrabianego przedmiotu. 15 20 25 80 Sposób ten umozliwia jedynie wykonywanie na tokarkach prostych operacji obróbczych, polegaja¬ cych na tworzeniu wielokatnych otworów lub wal¬ ków, a wiec nie nadaje sie na przyklad do zlobie¬ nia kanalów smarowniczych o skomplikowanych ksztaltach oraz wszystkich tych operacji do których zwykle nalezy uzywac strugarek, dlutownic i fre¬ zarek.- Urzadzenie wedlug wynalazku w polaczeniu z do¬ wolna tokarke stanowi uniwersalna obrabiarke do wykonywania najbardziej skomplikowanych ope¬ racji obróbczych, dzieki czemu moze ono znalezc szerokie zastosowanie we wszystkich pomocniczych i naprawczych zakladach mechanicznyh oraz w za¬ kladach produkcyjnych o nierozbudowanym parku maszynowym.Wynalazek jest szczególowo objasniony na ry- syunkach na których fig. 1 przedstawia urzadzenie zamocowane do tokarki w widoku z przodu, z cze¬ sciowym jego wykrojem, fgi. 2 — w wiekszej skali przekrój tego urzadzenia plaszczyzna pozioma, a fig. 3a, 3b i 3c — ksztalty kanalów smarowni¬ czych na walku, wykonanych na tokarce zaopa¬ trzonej w urzadzenie wedlug wynalazku.Urzedzenie wedlug wynalazku stanowi zwarta konstrukcje obudowana szczelna obudowa 1, za¬ kryta pokrywa 6, w której znajduje sie otwór do nalewania oleju smarujacego mechanizmy urza¬ dzenia. Obudowa 1 jest mocowana do loza dowol¬ nej tokarki 2 za pomoca srub 3, przy czym zaleznie 495313 od typu uzytej tokarki 2, dobiera sie odpowiednia grubosc podkladki ksztaltowej 4 dla dopasowania wspólosiowosci wrzeciona 2a tokarki 2 z wrzecio¬ nem 5 urzadzenia.Na wystajacej na zewnatrz obudowie 1 czesci wrzeciona 5 jest osadzone sprzeglo przeciazeniowe 7, wspólpracujace z tarcza zabierakowa 8 osadzona na wrzecionie 2a tokarki. Sprzeglo przeciazeniowe 7 zazebia sie z tarcza zabierakowa 8 za pomoca trzech kolków 9 z nasadzonymi na nie tulejkami 1 elastycznymi 10.*Na^*wrzecionie 5 urzadzenia ulozyskowanego w obudowie 1 znajduje sie stozkowe kolo zebate 5a, wspólpracujace ze stozkowym kolem zebatym 11, ulozyskowanym w tulei 19 osadzonej w obudowie 1.W wytoczeniu kola zebatego 11 jest osadzone wy¬ mienne kolo zebate 13,- unieruchamiane klinem 12, które wraz z wspólpracujacym kolem zebatym 14 stanowi pare wymiennych kól zebatych o ustalo¬ nych przelozeniach. , L.v Zespól kól zebatych 13, 14 jest zakryty oslona 20 przykrecona do obudowy 1.Wymienne kolo zebate 14 jest .osadzone na walku 15 osadzonym w lozyskach 16, 17 wcisnietych w obudowe 1. Na walku 15 jest osadzona równiez tarcza 18 mechanizmu korbowego, przykrecana srubami do kola zebatego 14. Tarcza 18 jest zaopa¬ trzona w poprzeczny kanal w ksztalcie litery „T", w którym przemieszcza sie suwliwie uzebiona li¬ stwa 21, przesuwana nieuwidocznionym na rysun¬ ku kluczem, wkladanym w otwór l8a i zaopatrzo¬ nym w wyfrezowany kiel, który wspólpracuje z ze¬ batka listwy 21. Przesuwna listwa uzebiona 21 jest zaopatrzona w czop 22, wyposazony w nakretke wraz z podkladka, który, za pomoca korby umoco¬ wanej do górnego suportu 2b tokarki 2, nadaje ruch posuwisto-zwrotny narzedziu zamocowanemu W imaku 2c tokarki.Imak 2c dowolnej tokarki Z wykorzystano w urzadzeniu, stanowiacym przedmiot niniejszego wynalazku, zarówno do zamocowywania elementu 29 zaopatrzonego w czop 29a zakonczony nagwinto¬ wana czescia, wspólpracujaca z ukladem zacisko¬ wym, skladajacym sie z dwóch nakretek kontruja¬ cyeh oraz podkladki sprezystej, jak równiez i do mocowania odpowiedniego skrawajacego noza, nie- uwidocznionego na rysunku, które to elementy s.a mocowane srubami 2d. Uklad korbowy urzadzenia powoduje ruch posuwisto-zwrotny suportu górne¬ go 2b, a tym samym ruch noza skrawajacego.Uklad korbowy urzadzenia sklada sie z dwucze¬ sciowej korby 24, 25 okrecanej srubami 26, wskutek czego uzyskuje 'sie odpowiednie ustawienie noza skrawajacego zaleznie od dlugosci elementu obra¬ bianego 30, natomiast dlugosc skoku tego noza uzyskuje sie odpowiednim przemieszczeniem sie listwy 21, a wraz z nia czopu 22, przy czym korba ta wspólpracuje przegubowo z elementami 23, 27.Dla bardziej zlozonych operacji obróbczych, ta¬ kich naprzyklad jak wyzlabianie kanalów smarow- *niczych przedstawionych na fig. 3a, 3b i 3c urzadze¬ nie, wedlug wynalazku, zawiera uklad napedowy obrabianego elementu 30, który jest wlaczany za pomoca mechanizmu sprzeglowego o konstrukcji opisanej ponizej. 4 W osi wrzeciona 5, zaopatrzonego w zeby 5b znajduje sie ulozyskowane w obudowie 1 wrzecio¬ no 31 ze znormalizowanym otworem stozkowym 31a, w który jest mocowany, na przyklad, kiel 32, 5 zaopatrzony w wewnetrzne uzebienie lub dowolny uchwyt obracajacy element obrabiany 30.Wrzeciono 31 jest zaopatrzone w dwa wcisniete kliny 33, po których przesuwa sie tuleja uzebiona 34, wspólpreujaca z uzebieniem wrzeciona 5b, przy io czym ruch poosiowy tulei 34 powodujacy zazebia¬ nie sie jej z wrzecionem 5 odbywa sie za pomoca wodzika — 35 przemieszczajacego sie na sworzniu 36 za pomoca obrotu dzwigni 37, której walek 38 jest ulozyskowany w pokrywie 6. Na walku 38 15% dzwigni 37 znajduje sie czop 38a usytuowany mi- mosrodowo z osia walka 38, który, podczas obrotu dzwigni 37 o 180° do jej polozenia ustalonego ze¬ spolem zatrzaskowym 39; powoduje sprzeganie sie wrzeciona 5 z tulejka 34* i tym samym obu wrze- 20 cjon 5 i 31.Na zewnetrznej czesci wrzeciona 31 wystajacej z obudowy 1 jest osadzona tarcza podzialowa 40 zaopatrzona w kilka rzedów otworów 40a nawier¬ conych poobwodowo w róznych podzialkach, z któ- 25 rymi to otworami 40a wspólpracuje czop ustalaja¬ cy 41a zatrzasku 41 osadzonego sprezyscie w ra¬ mieniu 42 zamocowanym obrotowo do wystepu 6a pokrywy 6.Opisany zespól podzialowy umozliwia wykonywa- 30 nie na tokarce kól zebatych, oczywiscie przy wyla¬ czonej tulei 34 z wrzeciona 5, a tym samym przy unieruchomieniu wrzeciona 31. Dla obróbki ele¬ mentu 30 wymagajacego obrotu, jak to ma na przyklad miejsce przy zlobieniu kanalów smarow- 35 niczych, nalezy odciagnac zatrzask 41, pokrecajac jego uchwyt o kat okolo 90°. Nieuwidoczniony na rysunku zaczep zaskakuje w tym czasie w odpo¬ wiednie wyciecie ramienia 42 i zatrzask jest w ten sposób zablokowany. Nastepnie dzwignia 37 doko- 40 nuje sie obrotu do jej przeciwnego skrajnego po¬ lozenia, wskutek czego nastepuje sprzegniecie wrze¬ cion 5 i 31 w opisany poprzednio sposób.Przy dobraniu wymiennych kól zebatych 13, 14 o przelozeniu 1 : 1 uzyskuje sie na obrabianym 45 walku 30 kanal smarowniczy 30a uwidoczniony ha fig. 3, natomiast przy przekladni 1 :2 tych kól ze¬ batych 13, 14 uzyskuje sie kanal smarowniczy 30b uwidoczniony na fig 3a oraz odpowiednio przy przekladni 1:3 uzyskuje sie kanal smarowniczy 50 30c zilustrowany na fig 3b. Podzialka t, tlt t2 skoku kanalu 30a, 30b i 30c jest dobierana odpowiednim przesunieciem korby 22, 23 ... do 27 w stosunku do osi tarczy 18 mechanizmu korbowego, co realizuje sie kluczem w uprzednio opisany sposób. 55 Dla ulatwienia wymaganego nastawiania poloze¬ nia korby tarcza 18 jest zaopatrzona w naniesiona milimetrowa podzialke 18b. Przy obrabianiu po¬ wierzchni stozkowych elementu 30 skreca sie obrotnice suportu górnego 2b tokarki 2 pod wyma- 60 ganym katem. PL