Pierwszenstwo: Opublikowano: 2 O K$ftf 1385 48811 Ki. 39 €,^rs7ur MKP C 08 f [f^S UKD Wspóltwórcy wynalazku: Teresa Lqpich, Kazimierz Fraczek, Zygmunt Lisicki, Jerzy Polaczek Wlasciciel patentu: Instytut Ciezkiej Syntezy Organicznej, Blachownia (PcMoa) Sposób polimeryzacji zwiazków nienasyconych w roztworze j przy uzyciu kompleksów chlorku glinu jako katalizatora KA ¦¦ego Przedmiotem wynalazfeu Jesrt sposób polimery¬ zacji zwiazków nienasyconych w roztworze przy uzyciu jako katalizatora trójskladnikowego' kom¬ pleksu: chlorek glinu — rozpuszczalnik organicz¬ ny —woda. 5 Doityohczasowe spoisolby jonowej polimeryzacji zwiazków nienasyconych polegaja na mieszaniu roztworu tyeh zwiazków na przyklad frafleeji ku¬ maronowo-indenowej ze sitalym, bezwodnym chlorkiem glinu, lub jego zawiesina w rozpusz- 10 czalmiku organicznymi przy uzyciu aparatu typu mieszalnika, a nastepnie na ekstrakcyjnyim usunie¬ ciu katalizatora zawieszonego w mieszaninie po¬ reakcyjnej.Rozwiazania te posiadaja caly .szereg technolo- 15 gicznyich ograniczen takich jak: szybka dezaktywa¬ cja katalizatora w czasie magazynowania, trudnosc dokladnego' dozowania uniemozliwiajaca prowa¬ dzenie procesu w sposób ciagly, przebieg procesu w ukladzie niejednorodnym i zwiazana z tym mala 20 szybkosc reakcji, duze zuzycie katalizatora oraz koniecznosc intensywnego miieszania ukladu w czasie reakcji.Stosowane dotychczas kompleksy chlorku glinu takie jak: chlordk glinu — weglowodory aroima- 25 tyczne — chlorowodór czy chlorek glinu — we¬ glowodory aromatyczne — fenol, Charakteryzuja sie maila zawartoscia chlorku glinu i posiadaja niska aktywnosc, wykluczajaca mozliwosc efek¬ tywnego stosowania ich w opisywanych procesach. 30 Stwierdzono', ze dodatek malych ilosci 0,01—1,0% molowych wody w postaci pary wodnej powoduje znaczne zwiekszenie stie rozpuszczalnosci chlorku glinu w niektórych rozpuszczalnikach organicz¬ nych, zwlaszcza takich jak weglowodory aroma¬ tyczne i wytworzenie cieklego, trójskladnikowego koimpleksu: chlorek glinu — rozpuszczalnik orga¬ niczny — woda, rozpuszczalnego w nadmiarze roz¬ puszczalnika. Koimipleks ten 'Charakteryzuje sie wy¬ soka aktywnoscia i jest zdolny do katalizowania reakcji ipolimeryzaeji.Katalizator polimeryzacji wedlug wynalazku sporzadza sie w ten sposób, ze do zawiesiny chlor¬ ku glinu w rozpuszczalniku organicznym stoso¬ wanym w poistaci czystej lub w postaci mieszanin sztucznych i naturalnych zwlaszcza takich jak we- glowoidory aromatyczne na przyklad benzen, to¬ luen, sollwentnafta, przygotowanej w znany spo¬ sób dodaje sie 0,01—4,0%-molowych wody w po¬ staci pary wodnej i uzyskuje jednorodny roztwór kompleksu: chlorek glinu — rozpuszczalnik or¬ ganiczny — woda, w nadmiarze stosowanego roz¬ puszczalnika.Proces ten prowadzi sie w temperaturze poko¬ jowej i w jego wyniku otrzymuje sie roztwory o zawartosci do 50% aktywnego chlorku glinu w postaci kompleksu. Roztwory te przechowywane przez okres 3 miesiecy w zamknietych naczyniach nie traca swej polimeryzacyjnej aktywnosci.Proces polimeryzacji wedlug wynalazku prowa- 488113 dzi sie w reaktorze przeplywowym, do którego do¬ prowadza sie wspólpradowo.j^ztwór jednego lub killku mioinomerów na przjfclad frakcji kumarono- wo - indenowej oraz roztwór^koiniplekisu. Reakcja szczególnie latwo zachodzi w obecnosci aktywato¬ rów, zwlaszcza glazowego chlorowodoru, lub in- nydh zwuazków wydzielajacych chlorowodór, do¬ prowadzanych do reaktora w ilosci okotfo 0,1—1 mola na mol chlorku glinu w katalizatorze. Pro¬ ces mioize byc tez prowadzony periodycznie.Po zakonczeniu reakcji z polinieryzatu usuwa sie'katalizator najlepiej, na drodze saczenia przez warstwe ziemi odbarwiajacej niekwaszonej, nie zawierajacej zwiazlków zelaza i zawierajacej nie wiecej, niz 20% wody. Zuzyty kompleks mozna tez usuwac na drodze ekstrakcji roztworem wegla¬ nu ,sodu lub neutralizacji straceriiowej gazowym amoniakiem.Pr zy k l a d: Do 350 g frakcji kumaronowo-inde¬ nowej o temperaturze wrzenia w granicach 157— 196^C i zawartosci skladników zywiootwórczych 37% Wprowadza sie w temperaturze pokojowej 3,8 g roztworu kompleksu otrzymanego przez roz¬ puszczenie 1,7 g chlodku glinowego w 2,1 g to¬ luenu przy uzyciu 0,025 g wody w postaci pary wodnej i miesza sie przy ciaglym doprowadzaniu suchego chlorowodoru przez 10 minut. W czasie reakcji mieszanina .staje sie jednorodna i zabar¬ wia .sie na kolor ciemnoipomaranczcwy, a jej tem¬ peratura wzrasta do 82CC. Po zakonczeniu reakcji 1-811. 4 produkt przesacza sie przez ziemie odbarwiajaca niekwaiszona o skladzie: Si02 — 84,38%, Al2Os — 11,16%, CaO — 0,40%, MgO — 0,55% i po odpe¬ dzeniu z para wodna rozpuszczalnika uzyskuje sie 5 zywice kumaronowo-indenowa o temperaturze miekniecia 173°C wedlug Kramer-Sarnowa, jasnos¬ ci 601 wedlug sikali dwuchroimianowej i zawartosci poipioJu 0,08% z wydajnoscia 82% wydajnosci te¬ oretycznej. 10 PL PL