Pierwszenstwo: BIBLIOTEK Al Urzedu Patentowego Opublikowano: 27.V.1961 (P 96 604) 01.VI.1960 dla zastrz. 3, 4, 8, 9 14.IV.1961 dla zastrz. 1, 2, 5, 6, 7, 10, 11 Austria 15.IX.1964 48529 KI. 4 b, 5/01 MKP UKD F2iy (3/ffl Twórca wynalazku i Rupert Nikoll, Wieden (Austria) wlasciciel patentu: Ksztaltka z materialu nadajacego sie do wydmuchiwania, sposób jej wytwarzania i forma do stosowania tego sposobu Wynalazek dotyczy naczynia .wytworzonego z materialu nadajacego sie do wydmuchiwania, na przyklad ze szkla, majacego 'sciany, wykazujace efekty swietlne, a zwanego w dalszym ciagu opisu ksztaltka.Wyzej wymieniona iksztaltka, uzywana na przy¬ klad jako waza, ma zazwyczaj jedynie plytkie profilowanie powierzchni, które uzyskuje sie za pomoca odpowiedniego szablonu w czasie jej wy¬ twarzania, nadajacego jej cechy szkla prasowane¬ go. Dzialanie rozpraszajace swiatlo tej znanej ksztaltki szklanej, majacej z jednej strony politu¬ re ogniowa, nie jest zadowalajace, a jej efekty swietlne sa islabe. Wedlug znanych propozycji do gladkiej lub wzorzystej formy drazonej wprowa¬ dza sie odpowiednio dostosowana do wytwarzanej ksztaltki forme szkieletowa, a we wnetrzu tej for¬ my szkieletowej wydmuchuje sie ksztaltke szklana az do przylgniecia jej do scian zewnetrznej pustej formy drazonej. Przy takim znanym sposobie wy¬ twarzania ksztaltki, zewnetrzna forma drazona umozliwia jedynie ograniczone odksztalcenie sie wytwarzanej ksztaltki, poniewaz jej zewnetrzna sciana uzyskuje ksztalt wnetrza formy drazonej, do której ona przylega w czasie dmuchania. Ponadto formowana ksztaltka zostaje profilowana za po¬ moca wlozonej w forme drazona formy szkieleto¬ wej. Chcac uzyskac profilowanie róznej wielkosci nalezy stosowac dla kazdego rozmiaru odksztalcen inna forme szkieletowa. Powierzchnia zewnetrzna 20 25 30 tak wytworzonej ksztaltki nie wykazuje z obu »stron politury ogniowej, poniewaz w czasie formo¬ wania powierzchnia ksztaltki stykala sie z wew¬ netrzna powierzchnia zewnetrznej formy drazonej.Na skutek tego wyglad takiej ksztaltki szklanej i jej dzialanie rozpraszajace swiatlo pozostawia wiele do zyczenia.Wedlug innego sposobu, sluzacego przede wszy¬ stkim do wytwarzania ozdobnej wazy lub tym po¬ dobnego przedmiotu, do wnetrza oslony metalowej, majacej wykroje, wdmuchuje sie wykladzine na przyklad ze szkla. Wykladzina ta przechodzi cze¬ sciowo iprzez wykroje i laczy sie z oslona nierozer¬ walnie w jedna calosc.Wedlug wynalazku doskonaly polysk, charakte¬ rystyczny dla szkiel wysokiej jakosci, mozna uzy¬ skac, jezeli isciany ksztaltki, przynajmniej miej¬ scami, maja wybrzuszenia, które wydmuchuje sie bezposrednio z materialu. Wybrzuszenia te maja obustronna politure ogniowa. Zwiekszenie efektu swietlnego osiaga sie w takiej ksztaltce, gdy gru¬ bosc scianki wybrzuszen, zwlaszcza ich czesci wierzcholkowych, jest mniejsza, niz w innych miejscach. Wplywa to korzystnie na rozpraszanie swiatla.Efekty swietlne osiagane przez takie uformowa¬ nie ksztaltki mozna uzyskac, jezeli przynajmniej jej dno ma wybrzuszenia w postaci pecherzy. Gdy ksztaltka ma sciany tworzace w miejscach styku podluzne krawedzie, na przyklad gdy ksztaltka jest 4852948529 3 4 wykonana w postaci graniastoslupa, wówczas moz¬ na wydluz tych krawedzi pozostawic brzeg wolny od pecherzowych wybrzuszen.Wynalazek dotyczy równiez sposobu wytwarza¬ nia ksztaltki, zwlaszcza -szkla wysokiej jakosci, przez wydmuchiwanie materialu doprowadzonego do stanu plastycznego we wnetrzu formy drazonej.Wedlug wynalazku ksztaltke majaca sciany wyka¬ zujace z obu stron politure ogniowa o zróznicowa¬ nym (ksztalcie i doskonalej zdolnosci rozpraszania swiatla mozna wytworzyc, jezeli wybrzuszenia pe¬ cherzowe wykonuje sie przez swobodne wydmu¬ chiwanie materialu poprzez lokalne wykroje for¬ my, przy czym rozmiary wybrzuszen zaleza wy¬ lacznie od stosowanych parametrów decydujacych o zdolnosci odksztalcania materialu, na przyklad od wysokosci dzialajacego wewnatrz nadcisnienia, roz¬ kladu temperatur oraz wiskozy materialu ksztalto¬ wanego.Urzadzenie potrzebne do stosowania sipoisobu we¬ dlug wynalazku jest wykonane w postaci formy, która ma scianki zaopatrzone w wykroje, umozli¬ wiajace wybrzuszenie scian formowanej ksztaltki.Forma moze byc wieloczesciowa. Moze skladac sie z dna i scian zewnetrznych, przy czym przynaj¬ mniej w dnie wykonane sa lokalne wykroje, umoz¬ liwiajace swobodne wybrzuszenie czesci scian for¬ mowanej ksztaltki. Sciany zewnetrzne formy moga byc wykonane w; sposób umozliwiajacy odlaczenie ich od dna majacego lokalne wykroje. Sciany bocz¬ ne formy moga byc równiez wykonane z kilku cze¬ sci, które moga byc zlozone w jedna calosc.Forma jest wyposazona w dzielona pokrywe, ma¬ jaca równiez wykrój. Kazda z czesci tej pokrywy jest polaczona z czescia scian bocznych. Czesci po¬ krywy oraz sciany boczne formy moga byc odchy¬ lane w stosunku do dna.Forma moze byc wykonana jako szkielet kra¬ towy, przy czym krata sklada sie z powyginanych pretów metalowych. 'Najlepiej jest, gdy prety te maja przekrój czworoboku o ksztalcie podluznym z zaokraglonymi narozami. Prety moga byc usy¬ tuowane tak, aby dluzszy bok ich przekrojów byl skierowany od osi podluznej do zewnatrz szkieletu kratowego. Prety moga byc takze wewnatrz puste i tym samym moga one stanowic przewody dla przeplywu gazowego lub plynnego medium. Te formy lub przynajmniej czesci tych form moga byc równiez ogrzewane, jezeli we wnetrzu pustych pretów; umiesci sie elektryczne elementy grzejne lub tez, jezeli iprety pelne wykona sie z materialu oporowego.Wynalazek obejmuje równiez forme, której cze¬ sci maja konstrukcje komórkowa, przy czym prety metalowe sa zespolone w prostokatne komory.Mozna wreszcie wedlug wynalazku sciane formy wyposazona w wykroje lub tez czesci tej sciany za¬ stosowac jako ograniczenie komory prózniowej, za¬ montowanej na zewnetrznej czesci formy.Na rysunku fig. 1 przedstawia schematycznie ksztaltke z materialu nadajacego sie do wydmu¬ chiwania wedlug wynalazku, czesciowo w przekro¬ ju wzdluz linii Z—I na fig. 2 i czesciowo w widoku z boku, fig. 2 — ksztaltke czesciowo w przekroju wzdluz linii II—II na fig. 1, i czesciowo w widoku z dolu, fig. 3 — pecherzowe wybrzuszenie na scia¬ nie ksztaltki w skali powiekszonej w przekroju, fig. 4 — czesc ksztaltki w postaci klosza w prze¬ kroju wzdluz jej osi prostopadlej do srednicy, 5 fig. 5 — ksztaltke w -postaci scietego stozka bez dna, czesciowo w przekroju jak na fig. 4 i czescio¬ wo w widoku z boku, fig, 6 — ksztaltke w postaci scietego stozka, majaca dno, czesciowo w przekro¬ ju jak na fig. 5 i czesciowo w widoku z boku, fig. 7 — czesc ksztaltki w postaci graniastoslupa w widoku z boku, fig, & — czesc ksztaltki jak na fig. 7 w widoku z góry, fig. 9 — ksztaltke jak na fig. 7 z wolnymi od wybrzuszen brzegami scian w widoku z boku, fig. 10 — ksztaltke jak na fig. 9 w widoku z góry, fig. 11 — schematycznie wnetrze czteroczesciowej formy szkieletowej w widoku w kierunku prostopadlym do jej osi podluznej, fig. 12 — forme szkieletowa w przekroju wzdluz linii XII—XII na fig. 11, fig. 13 — pusty pret formy szkieletowej w skali powiekszonej w przekroju jak na fig. 12, fig. 14 — wieloczesciowa forme do wy¬ twarzania ksztaltek w postaci graniastoslupa w przekroju przez srodek jej dna i równoleglym do jej scian, fig. 15 — forme jak na fig. 14 w stanie rozlozonym w widoku perspektywicznym, fig. 16 — schematycznie czesc formy w polaczeniu z komora prózniowa w przekroju jak na fig. 14.Ksztaltka (fig. 1 i 2), wykonana najlepiej ze szkla, sklada sie ze scian bocznych 1 i z dna 2, majacych pecherzowe wybrzuszenia 3. Wybrzuszenia te maja z obydwu stron politure ogniowa. Jak to przedsta¬ wia fig. 3 mozna przez odpowiednio dobrana i zmienna grubosc scian w obrebie wybrzuszen zwlaszcza na szczycie 4 nadac temu wybrzuszeniu wlasnosc rozpraszania swiatla jak w soczewce roz¬ praszajacej. Regularne lub nieregularne rozmiesz¬ czenie pecherzowych wybrzuszen 3 w scianach bocznych 1 i w dnie 2 powoduje znaczne polepsze¬ nie efektów swietlnych, na skutek czego ksztaltka ta nadaje sie zwlaszcza jako klosz do lampy i swiecznika, lub tez jako ozdobna pokrywa, W przypadku klosza mozna zaopatrzyc ja w wy¬ brzuszenia tylko w czesci dennej (fig. 4). Wielkosc wybrzuszen, jak to przedstawia fig. 1, niekoniecz¬ nie musi byc we wszystkich przypadkach równa, lecz moze byc zmienna. W scianach bocznych wy¬ brzuszenia 3 sa- przewaznie podluzne, natomiast w czesci dennej maja one ksztalt kopul. Fig. 5 przedstawia ksztaltke w postaci scietego stozka bez dna, do którego górnej krawedzi dolaczona jest czesc cylindryczna nie majaca dna. W tym przy¬ padku jedynie sciany boczne 1 stozka sa wyposa¬ zone w nieregularne wybrzuszenia 3. Ksztaltka we¬ dlug fig. 6 odróznia sie od ksztaltki na fig. 5 tym, ze jest wyposazona w dno 2, majace wybrzusze¬ nia 3. Fig. 7 i 8 przedstawiaja ksztaltke w postaci graniastoslupa, która ma otwór 7, wykonany w górnej scianie 6. Sciana ta ma równiez wybrzu¬ szenia 3. W ksztaltce, przedstawionej na fig. 9 i 10, krawedzie 8 sa wolne od wybrzuszen 3. Ksztaltka majaca krawedzie wolne od wybrzuszen moze byc z latwoscia rozcieta wzdluz krawedzi i zostac po¬ dzielona na szereg plaskich lub sklepionych plyt majacych wybrzuszenia. Nastepnie plyty te mozna zestawiac w celu uzyskania przedmiotów, których 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6048529 5 6 nie mozna wytworzyc wprost lub tez mozna je wy¬ tworzyc jedynie z duzymi trudnosciami. W ten spo¬ sób mozna uzyskac klosze do lamp o duzych bar¬ dzo wielkosciach i specyficznych ksztaltach.Fig. 11 i 12 przedstawiaja polowe formy szkie¬ letowej do wytwarzania ksztaltki wedlug wyna¬ lazku, skladajacej sie z czesci 9 i 10. Czesci te maja plaszcz w postaci kraty, której elementy 11 i 12 sa wykonane z plaskowników, majacych zaokraglone krawedzie. W przedstawionym na fig. 11 i 12 przy¬ padku plaskowniki U i 12 (fig. 13) sa drazone i mo¬ ga byc stosowane do przeplywu odpowiedniego me¬ dium. Sa one rozmieszczone w postaci dwóch prze¬ cinajacych sie prostokatnie zespolów, przy czym plaskowniki 2 sa usytuowane w plaszczyznach pro¬ stopadlych w stosunku do podluznej osi formy. Na¬ tomiast piaskowniki 11 przebiegajace w kierunku wzdluznym sa usytuowane promieniscie do osi wzdluznej formy szkieletowej i sa skierowane ich wezsza strona w kierunku tej osi (fig. 12). Styka¬ jace sie w miejscach 13 plaskowniki 11 i 12 sa po¬ laczone na przyklad przez spawanie punktowe. Mo¬ ga one jednakze miec ksztalt falisty.Plaskowniki musza w kazdym przypadku byc tak silne, aby wytrzymaly nadcisnienie potrzebne do uformowania ksztaltki przy okreslonej lepkosci wydmuchiwanego materialu. Zamiast plaskowni¬ ków moznaby równiez stosowac prety o przekroju kolistym, to znaczy, ze zamiast plaskowników me¬ talowych mozna stosowac równiez odpowiednio grube druty.Poniewaz wielkosc odksztalcen materialu wy¬ dmuchiwanego zalezy wedlug wynalazku jedynie od odpowiedniego dostosowania parametrów pro¬ cesu wydmuchiwania, to .jest od wielkosci nad¬ cisnienia, rozkladu temperatur jak równiez lepko¬ sci formowanego materialu, mozna za pomoca jed¬ nej formy szkieletowej uzyskac wiele rozmaicie uformowanych ksztaltek.Fig. 14 i 15 przedstawiaja forme sluzaca do wy¬ twarzania ksztaltki wedlug wynalazku w postaci graniastoslupa. Urzadzenie to sklada sie z czterech scian bocznych 14 i z dna 15, osadzonych na cokole 16. Zarówno sciany boczne 14 jak równiez dno 15 moga byc uformowane komórkowo, przy czym pla¬ skowniki metalowe 17 sa zmontowane w taki spo¬ sób, ze tworza prostokatne komórki. Sciany boczne maja na górnej stronie plyta 18 dzielona wzdluz linii przekatnej. Poszczególne czesci tej plyty sa polaczone z poszczególnymi czesciami scian bocz¬ nych 14 formy. W górnej plycie wykonany jest otwór 19, w który wprowadza sie formowany ma¬ terial w postaci kolby. Material ten rozszerza sie pod wplywem nadcisnienia. Nadcisnienie ito mozna wytworzyc badz to przez zastosowanie piszczela, na którym osadzona jest kolba lub tez piszczel mozna szczelnie polaczyc z forma, a na zewnatrz formy wytworzyc podcisnieniem za pomoca odpowiedniej komory prózniowej. W obydwu przypadkach for¬ mowany material odksztalca sie, przy czym od¬ ksztalcenie jest ograniczone w niektórych miej¬ scach przez plaskowniki kraty. Material moze sie wiec odksztalcac w komórkach 20 formy tworzac w nich wybrzuszenia. Czesci boczne 14 formy, jak to przedstawia fig. 15, moga byc wychylane na zewnatrz za pomoca ramion 21 i przegubów 22, na skutek czego gotowa ksztaltka moze byc oddzielona od formy bez uszkodzenia. Dno moze byc równiez uformowane z wielu czesci, przy czym kazda z tych czesci moze byc zwiazana trwale z jedna tylko cze¬ scia scian bocznych. Cala forma moze Ibyc wówczas zestawiana z takich czesci laczonych.Przy urzadzeniu przedstawionym schematycznie na fig. 16 czesc formy na przyklad dno formy sta¬ nowi sciane komory prózniowej 23, przy czym nad¬ cisnienie potrzebne do odksztalcenia materialu we wnetrzu formy osiaga sie za pomoca komory próz¬ niowej 23 poprzez otwór 24.Jako material sluzacy do formowania ksztaltek wedlug wynalazku sluzyc moze nie tylko przezro¬ czyste bezbarwne lub barwne szklo, lecz równiez przeswiecajace jednorodne lub obciagane wszel¬ kie dajace sie w podobny sposób formowac two¬ rzywa sztuczne o analogicznych wlasciwosciach optycznych. Efekt optyczny polegajacy na zalama¬ niu i rozpraszaniu swiatla lub tez kombinacji obu tych efektów moze byc w szerokich granicach zmieniany przez odpowiednie uksztaltowanie i roz¬ mieszczenie wybrzuszen, przy czym przy zastoso¬ waniu przeswiecajacych materialów mozna ula¬ twic przechodzenie swiatla przez obrzeza wybrzu¬ szen. PL