Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania ma¬ terialu do wyrobu lozysk slizgowych, zawiera¬ jacego podloze stalowe, z którego powierzchnia jest zwiazane, jako powierzchnia lozyskowa, pasmo wykonane z wysokoprocentowego stopu cynowo-aluminiowego, a ponadto wynalazek dotyczy materialu do wyrobu takich lozysk, wykonanego sposobem wedlug wynalazku.Wyrazenie „lozysko slizgowe" obejmuje w tym przypadku wszelkie elementy lub zesta¬ wy elementów, posiadajacych lub wykazuja¬ cych podczas uzycia powierzchnie, która pod¬ trzymuje bezposrednio lub za posrednictwem smaru plynnego lab stalego inna powierzchnie, wzgledem której wykonuje ruch slizgowy, nieza¬ leznie od tego czy glównym lub jedynym celem jest przenoszenie obciazenia z jednej powierz¬ chni na druga, wykonujaca wzgledny ruch slizgowy, czy tez uzyskanie styku slizgowego, przeznaczonego wylacznie lub czesciowo do ja¬ kichkolwiek innych celów, na przyklad do za¬ pewnienia uszczelnienia lub osiagniecia styku elektrycznego. Wyrazenie to obejmuje wiec takie elementy, jak pierscienie tlokowe, tloki, cylindry i koszyczki lub wience rozporowe do lozysk kulkowych lub walkowych oraz posliz¬ gowe elektryczne elementy stykowe, jak na przyklad szczotki.Wedlug niniejszego wynalazku sposób wy¬ twarzania zlozonego materialu do wyrobu lo¬ zysk, zawierajacych stalowe podloze, do które¬ go powierzchni jest przytwierdzone pasmo lozyskowe z wysokoprocentowego stopu cynowo- aluminiowego obejmuje oczyszczanie powierzchni pasma stalowego, na które ma byc nalozone pa¬ smo lozyskowe, oczyszczanie obu powierzchnipasma folii aluminiowej, oczyszczanie powierz¬ chni ciagfrwego "pasma z wysokoprocentowego stopu, cynowo-aluminiowego, któ£ar ma byc irzyt^erdzona -do pasjna stalowego, dla utwo¬ rzenia warstwy lozyskowej, ogrzewanie przy¬ najmniej jednego z tych pasm, zawierajacych pasmo z wysokoprocentowego stopu cynowo- aluminiowego i pasma stalowego, stosowanie cisnienia przez walcowanie jednoczesnie na trzy pasma w czasie gdy pasmo z wysokoprocento¬ wego stopu cynowo-aluminiowego i ewentual¬ nie pasmo stalowe jest w stanie ogrzanym, a pasmo folii aluminiowej jest umieszczone po¬ miedzy oczyszczona powierzchnia pasma sta¬ lowego i pasma z wysokoprocentowego stopu cynowo-aluminiowego, przy czym cisnienie jest tak duze, ze nastepuje zwiazanie trzech pasm ze.so&a az do powstania materialu jednolitego.Nalezy zaznaczyc, ze na ogól podczas oczy¬ szczania powierzchni pasma z wysokoprocento-. wego stopu cynowo-aluminiowego, które powin¬ no byc zwiazane z pasmem stalowym, jest rze¬ cza pozadana oczyszczenie drugiej powierzchni pasma stopu w celu ulatwienia pózniejszych operacji wytwórczych, na przyklad przy wy¬ twarzaniu lozysk ze zlozonego materialu otrzy¬ manego sposobem omówionym wyzej.Oczyszczenie powierzchni paism moze byc dokonane przez odtluszczenie, po którym na¬ stepuje czyszczenie mechaniczne. W ten sposób po odtluszczeniu powierzchni pasn^a moga byc oczyszczone mechanicznie za pomoca szczotek sciernych. Powierzchnia pasma stalowego moze byc równiez wycierana, zamiast czyszczona szczotka.Wyrazenie „pasmo z wysokoprocentowego stopu cyriowo-aliminiowego" oznacza pasmo ze stopu aluminiowego, w którym zawartosc ^wagowa cyny wynosi jco najmniej 5®A, lecz nie wiecej^;niz £Wo, a zawartosc aluminium wynosi co najmnieT~50°/o na wage. Taki stop *moze za¬ wierac dodatkowo oprócz aluminium i cyny 0—10°/o krzemu, ew. 0—4% miedzi, ew. 0—4% niklu, ew. 0—4°/o manganu, ew. 0—1 % zelaza, ew. 0—5°/o olowiu i ew. 0—0,5% berylu, przy czym sa to wszystko zawartosci procentowe na wage z niewielka iloscia zanieczyszczen. Dobre wyniki otrzymuje sie przy sposobie wedlug wy¬ nalazku, gdy procentowosc wagowa cyny w sto¬ pie wysokoprocentowym cysnowo-aluminiowym miesci sie w granicach miedzyCl7°/o i 23*7S) Pasmo folii aluminiowej moze byc w~~zasadzie z czystego aluminium, na przyklad moze za¬ wierac 99,5% na wage czystego aluminium lub tez moze to byc stop aluminium, zawierajacy (Jo 7% magnezu, ew. 1% krzemli, ew. 5% miedzi ew. 0,5% berylu oraz ew. 0,5% chromu w sitopie, przy czym zawartosci procentowe sa wagowe, a reszta stanowi aluminium z mala iloscia zar nieczyszczen.Przy sposobie wedlug wynalazku pasmo z fo¬ lii aluminiowej, podobnie jak pasmo z wysoko¬ procentowego stopu cynowo-aluminiowego albo pasmo stalowe, moga byc ogrzewane oddziel¬ nie lub tez wszystkie trzy pasma moga byc ogrzane razem. Pasma nie powinny byc ogrza¬ ne do temperatury powyzej 230°C, a dobre wy¬ niki otrzymano, gdy bezposrednio przed chwila zastosowania cisnienia droga walcowania — temperatury trzech pasm byly takie, ze przy¬ najmniej temperatura pasma z wysoko procen¬ towego stopu cynowo-aluminiowego wynosila' w przyblizeniu 215°C.W jednym z przj kladów wynalazku przed czynnoscia walco;va:iia wszystkie trzy pasma byly umieszczone w odpowiednim piecu i ogrza¬ ne tak, iz temperatura pasm tuz przed walco¬ waniem wynosila w przyblizeniu 215°C. Cisnie¬ nie przylozone do pasm podczas walcowania stosuje sie tak duze, zeby nastapilo zmniejsze¬ nie grubosci pasma stalowego okolo 50%, a grubosci pasma wysokoprocentowego stopu cynowo-aluminiowego okolo 58%.W innym przykladzie wykonania wynalazku tylko paismo stalowe bylo ogrzewane i dopro¬ wadzone do temperatury okolo 230°C, tak iz z chwila dojscia do walców w celu walcowania razem z dwoma innymi pasmami temperatura stali tuz przed walcowaniem nie byla wyzsza niz 230°C.W celu dobrego zwiazania pasma z wysoko¬ procentowego stopu cynowoTaluminiowego z pasmem stalowym podczas walcowania stop pasma musi byc ciagliwy. W tym celu w nie¬ których przypadkach dla uzyskania wymagane¬ go stopnia ciagliwosci stopu i polepszenia jego wlasciwosci metalurgicznych przed walcowa¬ niem, pasmo z wysokoprocentowego stopu cy¬ nowo-aluminiowego jest wyzarzane, a nastepnie scierane dla usuniecia „nalotu cynowego" przy¬ najmniej z tej powierzchni pasma, która ma sie zetknac z folia aluminiowa podczas procesu walcownia. Taka obróbka nie jest oczywiscie konieczna, jezeli posiadany wysokoprocentowy stop cynowo-aluminiowy wykazuje wymagana ciagliwosc i ma odpowiednie wlasciwosci me¬ talurgiczne. Na przyklad, nie jest wymagana zadna obróbka pasma wysokoprocentowego sto¬ pu cynowo-aluminiowego wytwarzanego za po¬ moca pewnych ciaglych procesów odlewania. — 2Wynalazek dotyczy równiez zlozonego mate¬ rialu, wytworzonego sposobem wedlug wynalaz¬ ku, oraz lozysk wykonanych z takiego zlozone¬ go materialu.Przyklad sposobu wytwarzania zlozonego materialu wedlug wynalazku jesit omówiony ponizej na przykladzie pokazanym 'na zamaczo¬ nym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie pracujace sposobem wedlug wynalaz¬ ku, a fig. 2 — odmiane tego urzadzenia.W urzadzeniu wedlug fig. 1 pasmo 1 z wy¬ sokoprocentowego stopu cynowo-aluminiowego o odpowiedniej ciagliwosci i wlasnosciach me¬ talurgicznych jest dostarczane w sposób cia¬ gly przez odpowiednie prowadnice 2 ze sta.- nowiska 3 do ciaglego odlewania na wejscie pary pionowych walców 4 o napedzie silniko¬ wym. Do walców 4 jest doprowadzane przez prowadnice, pasmo folii aluminiowej 5, wycia¬ gane z bebna 6 oraz pasmo stalowe 7 wycia¬ gane z bebna 8. Przed spotkaniem sie na wej¬ sciu^ walców 4 pasma, majace w zasadzie taka sama szerokosc, przechodza przez zlozone urza¬ dzenie odtluszczajace 9 i szczotkujace 11, gdzie pasma zostaja odtluszczone, a kazda powierzch¬ nia pasma, która podczas walcowania styka sie z powierzchnia innego pasma jest oczyszczana przez szczotkowanie. Po przejsciu przez urza¬ dzenie szczotkujace 11 pasma przechodza przez piec indukcyjny 12 przed spotkaniem sie w urzadzeniu prowadniczym 2 i dojsciem do wej¬ scia walców. Przechodzac przez wejscie pasma sa one wyciagniete w jedna linie i ulozone jed¬ no nad drugim, przy czym, pasmo folii alu¬ miniowej jest umieszczone miedzy dwoma in¬ nymi pasmami.W piecu indukcyjnym pasma zostaja ogrza¬ ne do temperatury tak wysokiej ze te czesci* które wchodza miedzy walce maja temperatu¬ re najlepiej okolo 215°C, lecz nie wyzsza niz 230°C.(Dwa walce sa rozstawione z zachowaniem okreslonej z góry stale} szczeliny, która jest te¬ go rodzaju, ze gdy przechodza przez nia trzy na¬ lozone na siebie pasma, grubosc pasma stalo¬ wego zmniejsza sie w przyblizeniu o 5Q?/o, gru¬ bosc zas pasma ze stopu aluminiowego o duzej zawartosci cyny zmniejsza sie w przyblize¬ niu o 58°/o. Sila rozpierajaca walce, wystepu¬ jaca podczas zmniejszania grubosci pas woluje sily reakcji, przylozona do pasm, przy czym wypadkowe cisnienie dzialajace na pasma powoduje zwiazanie pasm ze soba, wynikajace, jak sie wydaje, ze spawania zachodzacego mie¬ dzy powierzchniami pasm. Obydwa walce sa napedzane tak, iz pasmo z wysokoprocentowe¬ go stopu cynowo-aluminiowego, po dostarczeniu z ciaglego stanowiska odlewniczego 2, jest auto¬ matycznie wyciagane wzdluz elementów pro^ar dniczych do walców bez uzycia dodatkowych urzadzen napedowych. W ten sam sposób pa¬ smo z folii aluminiowej i pasmo stalowe sa. równiez wyciagane z walców wzdluz elemen¬ tów prowadniczych z odpowiednich bebnów.Pojedyncze pasmo zlozonego materialu, któ¬ re zawiera trzy pasma zwiazane ze soba, jest dostarczane z walców do nawijarki (nie poka¬ zanej na rysunku), gdzie zostaje nawiniete w" postaci zwoju lub tez jest doprowadzane do pieca do ciaglego wyzarzania (nie uwidocznio¬ nego na rysunku), skad jest przekazywane po wyzarzeniu do urzadzenia wytwarzajacego lo¬ zyska. Wyzarzanie odbywa sie w temperaturze 350°C, najlepiej w przeciagu okolo 1,5 godziny i przed dostarczeniem do urzadzenia do wy^- twarzania lozysk warstwa z wysokoprocento¬ wego stopu cynowo-aluminiowego materialu zlozonego zostaje poddane na powierzchni zer wnetrznej scieraniu dla usuniecia „nalotu cy¬ nowego'', który moze sie pojawic podczas wy¬ zarzania.Predkosc, z jaka jest napedzana nawijarka, jest oczywiscie przystosowana do wydluzenia pasma materialu zachodzacego wskutek czyn¬ nosci walcowania. Gdy paisma sa dostarczone do walcarki z bebnów 6 i 8 to zastosowane sa zna¬ ne srodki (nie uwzglednione na rysunku) do automatycznego dostarczania pasma do wal¬ carki z bebnów zastepczych, w celu utrzymania ciaglosci produkcji zlozonego materialu.W sposobie opisanym wyzej wysokoprocen¬ towy stop cyinowo-alumiiniowy i pasma alumi¬ niowe moga miec sklad zawarty w granicach, podanych wyzej. Najlepiej jednak, gdy zawar¬ tosc cyny i miedzi' na wage w wysokoprocen¬ towym stopie eynowo-aluminiowym jest naste¬ pujaca: cyna 17,5—22,5°/o miedz 0,7—1,3%, zanieczyszczenia l,5°/o — maksimum, reszta aluminium.Przy tym sposobie wszystkie trzy pasma sa ogrzewane, w odmianie jednak sposobu we¬ dlug wynalazku tylko pasmo stalowe lub tez tylico pasmo z wysokoprocentowego stopu cy¬ nowo-aluminiowego sa ogrzewane, natomiast pozostale pasmo lub pasma nie sa poddawane ogrzewaniu. Na przyklad w urzadzeniu przed¬ stawionym na fig. 2 pasmo z wysokoprocento¬ wego stopu cynowo-aluminiowego lub pasmo — 3 —stalowe sa ogrzewane w piecu indukcyjnym 12& lub l&b: Poza tym, jak to przedistawioino na fig. 2, pasmo z wysotoprocentowego stopu cynowo-aluminiowego jest dostarczane ze zwoju $a w sposób opisany wyzej, tak jak pasmo sta¬ lowe i aluminiowe, a nie z ciaglego urzadzenia Odlewniczego, przy czym takie pasmo ze sto¬ pu cynowo-aluminiowego przed zwinieciem jest przewalcowywane po wyjsciu z pieca i nastepnie odtluszczane az do uzyskania odpowiedniej cia- gliwosci. W ten sposób pasmo z wysokoprocen¬ towego stopu cynowo-aluminiowego wywalco- wane z bloku moze-byc poddane dzialaniu tem¬ peratury okolo 350°C w przeciagu okolo 1,5 godziny, a nastepnie poddane scieraniu dla usuniecia nalotu cynowego przynajmniej z tej powierzchni pasma, która ma zetknac sie z pas¬ mem folii aluminiowej podczas walcowania.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 1 oby¬ dwie .powierzchnie pasma wysokoprocentowego stopu cynowo-aluminiowego sa szczotkowane w celu ulatwienia pózniejszych operacji robo¬ czych, aczkolwiek wyrób zlozonego materialu wedlug wynalazku wymaga tylko, zeby byla oczyszczona ta powierzchnia pasma wysokopro¬ centowego stopu cynowo-aluminiowego,. która jest ^doprowadzona do zetkniecia z pasmem folii aluminiowej, podobnie jak w przypadku wedlug fig. 2.Ponadto w tej odmianie zamiast maszyny do jednoczesnego odtluszczania i szczotkowania s9, 11 przystosowanej do obrabiania wszystkich trzech pasm, sa zastosowane oddzielne mecha¬ niczne oczyszczacze lla, llb, lic dla kazdego pasma, jak równiez zastosowane sa oddzielne urzadzenia odtluszczajace 9a, 9b, 9c. Mechanicz¬ na' czyszczarka lic pasma- stalowego moze byc urzadzeniem szczotkujacym lub wycierajacym.Sposoby wedlug wynalazku nie sa ograni¬ czone do sposobów ciaglych, lecz obejmuja rów¬ niez operacje nieciagle, przy7 których na przy- lclad po oczyszczeniu"" i przed zwiazaniem ze soba razem przez walcowanie krótkie odcinki pasma z wysokoprocentowego stopu cynowo^ aluminiowego pasmo stalowe i pasmo z folii aluminiowej zostaja ulozone w grupy po trzy, a w kazdej grupie zawarte sa pasma kazdego Todzaju ulozone jedno nad drugim z folia'alu¬ miniowa, umieszczona miedzy pasmem stalo¬ wym i pasmem z wysokoprocentowego stopu cynowo- aluminiowego, przy czym pasma te stykaja, sie powierzchniami oczyszczonymi. Nas¬ tepnie takie grupy sa poddane w piecu gazowym lub innym dzialaniu temperatury okolo 215°C na przeciag 20 minut, tak iz zostaja równo ogrza¬ ne na wskros, a nastepnie zostaja przepuszczo¬ ne jedna po drugiej przez Wejscie walców dla utworzenia szeregu pojedynczych pasm zlo¬ zonego materialu.Lozyska slizgowe z pasma zlozonego moga byc wykonywane w dowolny odpowiedni spo¬ sób znany.* PL