Wynalazek dotyczy ukladu polaczen instalacji oswietleniowych pojazdów.Jak wiadomo, w instalacjach oswietlenio¬ wych zwlaszcza osobowych pojazdów kolejo¬ wych, wzbudzenie generatora dostarczajacego pradu elektrycznego, napedzanego przez os wagonu lub osobna maszyne napedowa, regulowane jest tak przez pracujace w znany sposób urzadzenie, ze napiecie za¬ silajace zródla swiatla posiada zawsze prze¬ pisowa wartosc. Pomiedzy generatorem dostar¬ czajacym pradu elektrycznego zalaczonym rów¬ nolegle do akumulatora i zródlami, swiatla sa przy tym wlaczane opory wstepne, przez które przeplywa prad obciazenia wszystkich wlaczo¬ nych lamp, wskutek czego nastepuje spadek na- * Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórcami wynalazku sa: Erwin Berend, Jeno Boer, Miklos Kiss, Laszlo Yitalyos. piecia. Napiecie zaciskowe generatora dostarcza¬ jacego pradu, a wskutek tego i napiecie lado¬ wania akumulatora jest wyzsze o ten spadek od napiecia zasilajacego zródla swiatla, które za pomoca urzadzenia regulacyjnego jest utrzymy¬ wane o stalej wartosci. Wartosc oporu zostaje przy tym tak dobrana, zeby przy pelnym obcia¬ zaniu oswietleniem, napiecie zaciskowe genera¬ tora dostarczajacego prad bylo równe akurat najwyzszemu napieciu ladowania akumulatora.W ten sposób zostaje zapewnione za pomoca sto¬ sunkowo prostych srodków, ze przy pelnym ob¬ ciazeniu akumulator jest maksymalnie ladowa¬ ny przez generator dostarczajacy pradu.Jezeli jednak zródla swiatla sa czesciowo wy¬ laczone, wtedy spadek napiecia na oporze wla¬ czonym szeregowo w obwód zródel swiatla ma¬ leje i wskutek tego maleje napiecie ladowania akumulatora tak, iz ladowanie akumulatora sta¬ je sie niewystarczajace. Ma to ten skutek zwla-szcza przy pojazdach poruszajacych sie noca, ze z powodu wylaczenia wiekszej liczby zródel swiatla przez pasazerów, generator dostarczaja¬ cy pradu nie nagromadzi dostatecznej ilosci energii w akumulatorze dla ponownie calkowi¬ cie wlaczanych odbiorników oswietleniowych (zródel swiatla) podczas postoju na przystan¬ kach tak, iz w ten sposób akumulator zostaje bardziej wyczerpany.Wynalazek uskutecznia wyeliminowanie tych trudnosci, bez koniecznosci zrezygnowania z pro¬ stoty ogólnie uzywanych instalacji oswietlenio¬ wych, w szczególnosci utrzymywania stalosci napiecia zasilajacego zródla swiatla za pomoca tylko jednego regulatora.Maksymalne napiecie ladowania akumulatora jest tu uzyskane przy nieznacznej zmianie ukla¬ du polaczen oraz osiagniete w pelni skuteczne ladowanie akumulatora niezaleznie od obciaze¬ nia instalacji oswietleniowej.Wedlug wynalazku zostaje to osiagniete przez to, ze opór wstepny wlaczony w szereg ze zród¬ lami swiatla sklada sie z wzajemnie równolegle zalaczonych oporów czesciowych, przy czym laczniki do obslugiwania zródel swiatla posia¬ daja styki do wlaczania oporów czesciowych równoczesnie z ich zródlami swiatla.Dalsze szczególy wynalazku sa objasnione na podstawie rysunków, przy czym fig. 1 i 2 przed¬ stawiaja dwa rózne przyklady wykonania ukla¬ du urzadzenia wedlug wynalazku.Te same oznaczenia na rysunkach okreslaja podobne szczególy.Jak wynika z rysunku prad wzbudzenia w uzwojeniu wzbudzajacym 2 generatora 1 jest tak zmieniany w znany skadinad sposób przez regulator 3, ze napiecie wyczuwane przez regu¬ lator pozostaje stale. Przez 5/1 i 5/2 oznaczono styki glównego wylacznika oswietlenia, które ppcjpzas ruchu dziennego sa wylaczone. Napiecie zaciskowe generatora 1 jest wtedy mierzone przez regulator 3 i utrzymywane o wartosci od¬ powiadajacej dopuszczalnemu najwyzszemu na¬ pieciu ladowania. Przy ruchu nocnym styki 5/1 i 5/2 glównego wylacznika oswietlenia zostaja zamkniete, przy czym regulator 3 mierzy napie¬ cie zaciskowe zródel swiatla i reguluje go na stala wartosc przepisana dla zródel swiatla.Prad generatora 1 plynie poprzez diode 4.W regulatorze zabudowany jest lacznik, który zadzialywuje przy spadku napiecia uwarunko¬ wanym przez prad obciazenia w diodzie 4, przy czym jego styk 6 zostaje otwarty tak, iz opory czesciowe 10/1,10/2,... ,10In zostaja wlaczone do obwodów pradowych zródel swiatla 8/1, 8/2, ..., 8/n.Gdy liczba obrotów generatora 1 spada poni¬ zej okreslonej wartosci, wtedy przestaje dzialac jego wzbudzenie, przy czym poprzez diode 4 nie przeplywa zaden prad i styk 6 wbudowanego do regulatora 3 lacznika zwiera opory 10/1, 10/2, ..., 10/n. Przez to napiecie akumulatora 7 zo¬ staje przylozone bezposrednio do zródel swiatla 8/1, 8/2, ..., 8/n.Jak to jest widoczne, w ukladzie polaczen wedlug wynalazku pomiedzy obwodem prado¬ wym zródel swiatla 8/1, 8/2, ..., 8/n i generato¬ rem 1 zalaczonym równolegle do akumulatora 7, zamiast jednego oporu wstepnego w mysl wy¬ nalazku przewidziane sa liczne równolegle do siebie zalaczone opory czesciowe 10/1, 10/2, ..., 10/n, przelaczane za pomoca wieloobwodowego lacznika, którego jeden styk 9/11, 9/21, ..., 9/nl przelacza obwód pradowy zródel swiatla 8/1, 8/2, ..., 8/n, a drugi jego styk 9/12, 9/22, ..., 9/n2 przelacza równoczesnie parami obwód pradowy oporów wstepnych. Np. przy wlaczeniu zródla swiatla 8/1 jego obwód pradowy zostaje zam¬ kniety przez styk 9/11, natomiast obwód prado¬ wy oporu czesciowego 10/1 przynaleznego do zródla swiatla 8/1 zostaje zamkniety przez styk 9/12. Przy przylaczaniu poszczególnych obwodów oswietleniowych, opory czesciowe pomiedzy ob¬ wodami oswietleniowymi i generatorem 1 sa równolegle przylaczane, tj. wraz z wzrostem ob¬ ciazenia maleje opór wypadkowy wlaczonych oporów czesciowych. Przy wlasciwym dobraniu poszczególnych oporów, czesciowych, napiecie zaciskowe generatora 1, a wraz z tym napieciem ladowania akumulatora 7 jest niezaleznie od wielkosci obciazenia i akurat równe najwyzsze¬ mu dopuszczalnemu napieciu ladowania, jezeli regulator 3 utrzymuje napiecie zaciskowe zródel swiatla 8/1, 8/2, ..., 8/n na wysokosci przepisa¬ nego napiecia. Zapewnione jest przez to w pel¬ ni skuteczne ladowanie akumulatora 7 we wszy¬ stkich okolicznosciach.Fig 2 przedstawia przyklad wykonania ukladu polaczen urzadzenia wedlug wynalazku dla przypadku, w którym za pomoca lacznika umie¬ szczonego w przedziale pasazerskim oswietlenie nie jest calkowicie wylaczane, lecz jedynie mo¬ ze byc przelaczane na zmniejszone natezenie oswielenia. Styk 9/11 lacznika zamyka przy tym obwód pradowy zródla swiatla 8/11 dla pelnego oswietlenia, natomiast styk 9/12 lacznika zwiera 1 —jednoczesnie opór 10/12, tak iz opór wstepny zródla swiatla 8/11 sklada sie jedynie z oporu 10/11. Przy przelaczeniu na zródlo swiatla S/12 dla ograniczonego oswietlenia, zwarcie oporu 10/12 zostaje przerwane przez styk 9/12 laczni¬ ka. Oznacza to, ze jako opór zródla swiatla 8/12 o mniejszym obciazeniu wlaczona zostaje suma oporów 10/11 i 10/12 do obwodu pradowego. PL