Pierwszenstwo: 5 kwietnia 1999 r. Wynalazek dotyczy pompy wtryskowej o zna¬ nym ustroju, do silnika spalinowego z wtrys¬ kiem paliwa, w której dolna czesc tloka sprze¬ zona jest osiowo z nieobracalnie prowadzona w czasie pracy czescia popychacza, na przyklad popychacza krazkowego, w której w celu regu¬ lacji ilosci paliwa, drazek regulacyjny obraca ttok poprzez wspólosiowo z tlokiem ulozyskowa- na tuleja regulacyjna, przy czym tlok przez obrót wzgledem tej czesci popychacza, przytrzy¬ mujacej dolna czesc tloka, sprzegany jest z nia osiowo i tylko w zakresie niemozliwych do osia¬ gniecia w czasie pracy pompy pozycji obroto¬ wych moce byc od popychacza rozlaczony.Znacie jest sprzeganie osiowe tloka przez obrót wzgiedem popychacza pod warunkiem, ze tlok zostaje rozlaczony tylko w takich wzajemnych *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa dr inz. Anton Pischin- ger i inz. Max Haubenhofer. polozeniach tloka * popychacza, jakich nie sto¬ suje sie przy normalnej pracy tloka. Takie po¬ laczenie dolnej czesci tloka i popychacza mozna osiagnac przy pomocy zlacza bagnetowego. W znanych wykonaniach tego rodzaju osiaga sie stan umozliwiajacy wymontowanie tloka w ten sposób, iz co najmniej jeden ogranicznik ruchu drazka regulacyjnego pompy zostanie zwolnio¬ ny i w ten sposób umozliwia obrót tloka pompy poza zakres tego ogranicznika ruchu. Poza kor niecznoscia zwolnienia ogranicznika ruchu, co mozliwe jest dopiero po otwarciu regulatora i z tego wzgledu jest bardzo niekorzystna operacja, a dalsza powazna wada jest to, ze wyznaczajaca zakres regulacji droga drazka regulacyjnego zo¬ staje w ten sposób skrócona. W znanych pom¬ pach wtryskowych maksymalna droga drazka regulacyjnego ograniczona jest konstrukcja pompy. Z tych wzgledów w znanych pompach mozna wyjac tlok pompy od góry tylko w ta¬ kim polozeniu skreconym, które lezy poza nor*malnym zakresem pozycji obrotowych. Tym sa¬ mym sluzaca do regulacji droga 4r^zka regula¬ cyjnego jest mniejsza niz by to umozliwiala konstrukcja. To zmniejszenie bedacej do dyspo¬ zycji drogi drazka regulacyjnego jest dla celów regulacji bardzo niekorzystne, poniewaz naj¬ wieksze zuzycie tloka pompy wystepuje na kra¬ wedzi sterujacej. Wazne jest przeto stosowanie mozliwie najwiekszego kata obrotu tloka pom¬ py, tak aby to zuzycie, spowodowane duzymi predkosciami przeplywu, rozlozone zostalo na wiekszym obwodzie plaszcza tloka pompy. A za¬ tem zmniejszenie kata obrotu tloka pompy po¬ woduje skrócenie trwalosci tloka w bardzo nie¬ korzystny sposób. Z tego powodu nie stosuje sie w praktyce korzystnego pod wzgledem kons¬ trukcyjnym osiowego sprzezenia tloka pompy z popychaczem za pomoca zlacza bagnetowego, to jest przez wzgledny obrót tych elementów wzgledem siebie.Celem wynalazku jest unikniecie wad tego rodzaju pompy wtryskowej, w której tlok przez , obrót wzgledem czesci popychacza, przytrzymu¬ jacej dolna czesc tloka, jest z tym popychaczem sprzezony osiowo i rozlacza sie tylko przy skre¬ caniu, nie stosowanym w czasie normalnej pra¬ cy tloka, przy czym wynalazek polega na tym, iz na drodze nastawczej drazka regulacyjnego ograniczonej do zakresu roboczego tuleja regu¬ lacyjna i czesc popychacza, przytrzymujace dol¬ na czesc tloka, sa obracalne wzgledem siebie, przynajmniej w jednym kierunku o kat wiekszy niz to odpowiada zakresowi roboczemu, przy czym sprzezenie tulei regulacyjnej z drazkiem regulacyjnm i/lub zabezpieczenie przed obrotem czesci popychacza, przytrzymujacej dolna czesc tloka, moga byc rozlaczane od zewnatrz. Dzieki temu, ze mozliwy staje sie obrót tloka wzgledem popychacza, potrzebny do ich rozlaczenia, przy niezmienionym ograniczeniu drogi drazka re¬ gulacyjnego do zakresu roboczego, umozliwione zostaje rozlaczanie osiowego sprzezenia tloka i popychacza bez ograniczenia mozliwego do wy¬ korzystania kata obrotu tloka, który to obrót sluzy do regulacji ilosci podawanego paliwa.Poniewaz ograniczenie drogi drazka regulacyj¬ nego do zakresu roboczego pozostaje przy tym bez zmiany, unika sie wiec oddzialywania pom¬ py wtryskowej na uklad regulacyjny. Szczegól¬ ne znaczenie posiada przeto wynalazek dla pomp z kilkoma tloczkami, poniewaz umozliwia on wymontowanie tloków w poszczególnych elemen¬ tach pompy, bez jakiejkolwiek zmiany polozenia innych elementów pompy. Znane sa wykonania, w których sprzezenie tulei regulacyjnej z draz¬ kiem regulacyjnym albo zabezpieczenie skrece¬ nia popychacza mozna rozlaczac od zewnatrz, to znaczy bez demontazu pompy, jednak takie wy¬ konanie nie bylo proponowane do pomp wtrys¬ kowych, w których tlok jest sprzezony osiowo' z czescia popychacza przytrzymujacego dolna czesc tloka, przez wzajemny obrót tych elemen¬ tów. Takie znane urzadzenia przeznaczone sa do innego celu.W mysl wynalazku stosuje sie tuleje regula¬ cyjne i czesc popychacza przytrzymujaca dolna czesc tloka, które przynajmniej w jednym kie¬ runku obracaja sie wzgledem siebie, najlepiej co najmniej,o kat 90° od sredniego polozenia robo¬ czego. Osiaga sie przez to, przy zachowaniu mo¬ zliwie najwiekszej osiagalnej drogi regulacyjnej, optymalne zachodzenie na siebie skrecanych wzgledem siebie czesci tloka i popychacza w ca¬ lym zakresie roboczym.Na rysunku wynalazek jest objasniony w spo¬ sób schematyczny na podstawie przykladów wy¬ konania.Na fig. 1—6 przedstawiono jedna odmiane wy¬ konania przedmiotu wynalazku. Fig. 1—3 przed¬ stawiaja gotowa do dzialania pompe wtryskowa, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój osiowy przez czesc pompy, fig. 2 — przekrój plaszczyzna wzdluz linii II—II wedlug fig. 1, a fig. 3 — prze¬ krój plaszczyzna wzdluz linii m—III wedlug fig. 1. Fig. 4—6 przedstawiaja te sama pompe w czasie wyjmowania tloka, przy czym fig. 4 przedstawia czesc pompy w przekroju osiowym, fig. 5 —przekrój plaszczyzna wzdluz linuyV—V na fig. 4, a fig. 6 — przekrój plaszczyzna wzdluz linii VI—VI na fig. 4.Na fig. 7—10 przedstawiono inna odmiane wy* konania, przy czym na fig. 7 przedstawiono czesc pompy wtryskowej w przekroju osiowym, fig. 8 — przekrój plaszczyzna wzdluz linii VIII—VIII na fig. 7, fig. 9 — przekrój plaszczyz¬ na wzdluz linii IX—IX na fig. 7, fig. 10 przed¬ stawia w tym samym przekroju jak na fig. 9 stan wybudowy w powiekszonej skali, a fig. 11 przedstawia odmiane przedmiotu przedstawione¬ go na fig. 7.Pompa przedstawiona na fig. 1—3 posiada wal z krzywka 2 ulozyskowany w obudowie 1, który napedzany jest przez wal korbowy poprzez kola zebate lub tym podobne elementy. Popychacz krazkowy 3, utrzymywany w polozeniu robo* czym za pomoca sruby 4 zabezpieczajacej, przeje rnuje ruch skokowy od walu z krzywka 2 i prze¬ nosi go na tlok 5 pompy. Drazek regulacyjny 6 poprzez elementy nastawcze 7 napedza tuleje regulacyjna 9, ulozyskowana na tralei pompy 8. — 2 —Dwukrawedziowy zabierak tloka 5 pompy laczy tuleje regulacyjna z tlokiem pompy. Jak uwi¬ doczniono na fig. 3, dolna czesc 10 tloka 5 po¬ laczona jest z popychaczem krazkowym 3 za po¬ moca zlacza bagnetowego. Przez ruchy drazka regulacyjnego zabierak moze przyjmowac po¬ lozenia od a do b. Odpowiednie polozenia dolnej czesci tloka pompy 10 przedstawione sa na fig. 3 i oznaczone jako a' i b\ Widoczne jest, ze ist¬ nieje wystarczajace zabezpieczenie przed roz¬ laczeniem zlacza bagnetowego, nawet w skraj¬ nych polozeniach roboczych.Jezeli tlok pompy 5 ma byc wyjety, nalezy wpierw usunac nakretke 11, zawór 12 i uszczelke 13 oraz tuleje 8 i srube zabezpieczajaca 4 po¬ pychacza krazkowego 3. Nastepnie obraca sie popychacz krazkowy mniej wiecej o kat 45° w stosunku do jego normalnego polozenia robo¬ czego. ¦ W celu ulatwienia przekrecenia, popychacz 3 posiada zgodnie z wynalazkiem w górnym polo¬ zeniu uwidocznionym na fig. 4 w miejscu, które zostaje wysuwane z prowadzenia popychacza 30, otwór poprzeczny 14, do którego wprowadza sie narzedzie, na przyklad pret, za pomoca którego latwo mozna wykonac zadany obrót. Drazek re¬ gulacyjny 7 doprowadza sie do polozenia robo¬ czego, przedstawionego na fig. 5, w którym tu¬ lejka 9 zajmuje polozenie b. W tym polozeniu, jak to uwidoczniono na fig. 6, zlacze bagnetowe zwalnia dolna czesc 10 tloka 5 pompy, po czym mozna tlok wymontowac osiowo do góry.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7—10 popychacz krazkowy 17, który utrzymywany jest w polozeniu roboczym za pomoca sruby 18, prze¬ nosi skok walu krzywkowego 16 na tlok pompy 19. Drazek regulacyjny 20 wspóldziala z tuleja regulacyjna 23 za posrednictwem elementów 21 skladajacych sie z segmentów kól zebatych. Ele¬ menty posrednie 21 zamocowane sa za pomoca srub zaciskowych 22 do tulei regulacyjnej 23.Powyzsze polaczenie zaciskowe wykorzystuje sie w znany sposób do nastawiania poszczególnych tloków na jednakowe ilosci tloczenia. Tuleja re¬ gulacyjna 23 osadzona jest na tulei 24 i obraca poprzez element dwukrawedziowy 25 tlok 19.Dolna czesc tloka 26 wykonana jest, jak uwi¬ doczniono na fig. 9, dwukrawedziowo i objeta zagietymi w postaci haka czesciami 27 popycha¬ cza krazkowego.Fig. 10 przedstawia w powiekszonej skali po¬ lozenia a' i b', jakie moze zajac dolna czesc 26 tloka 19 w polozeniu roboczym. W czasie pracy pompy tlok moze byc obracany o kat a zawarty miedzy tymi polozeniami. Jesli zachodzi potrze¬ ba wymontowania tloka pompy, nalezy usunac górny element gwintowany 28, zawór cisnienio¬ wy 29, uszczelke 30 i gwintowana tuleje 31. Na¬ stepnie zwalnia sie srube dociskowa 22, skreca tuleje regulacyjna 23 tak dalece, az dolna czesc tloka 26 zajmie polozenie c, w którym zlacze bagnetowe zezwala na osiowe wymontowanie tloka pompy, po czym mozna wymontowac tlok 19 i tuleje 24.W przykladach wykonania wedlug fig. 1—3 i 7—9 tlok pompy jest sprzezony bezposrednio z popychaczem, to znaczy, ze czesc popychacza przytrzymujaca dolna czesc tloka stanowi z po¬ pychaczem jedna calosc. Na fig. 11 przedsta¬ wiono przyklad wykonania, w którym czesc po¬ pychacza przytrzymujaca tlok pompy utworzo¬ na jest z talerza 32 sluzacego do oparcia spre¬ zyny umieszczonej w popychaczu 31, przy czym talerz przytrzymuje swymi zagieciami hakowy¬ mi dolna czesc 26 tloka. Talerz do oparcia spre¬ zyny 32 jest sprzezony osiowo z popychaczem za pomoca noska 34 wystajacego z wyciecia 33 popychacza 31, zabezpieczajacego popychacz 30 przed skreceniem, dzieki wspóldzialaniu z zlob¬ kiem 35 w prowadzeniu popychacza. W przykla¬ dzie wykonania wedlug fig. 11 wymontowanie tloka odbywa sie w podobny sposób, jak w przy¬ kladzie wedlug fig. 7—9. PL