Opublikowano dnia £9 sierpnia 1962 r. ^ £ *II2fr y fOlSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 46107 Gebr. Bohler & Co. Aktiengesellschaft Wieden, Austria KI. EC3^2720 ^0 L WIZO Stal do wyrobu narzedzi, pracujacych w stanie trójosiowego naprezenia Patent trwa od dnia 2 sierpnia 1961 r.Liczba Poissona, która przedstawia stosunek wzglednej zmiany wymiarów poprzecznych do wzglednej zmiany dlugosci elementu, jest jak wiadomo stala dla okreslonego materialu i wy¬ nosi dla stali stopowych okolo 0,3, Obecnie stwierdzono, ze sa stale stopowe, któ¬ rych liczba Poissona w stanie uspokojonym lub cieplnie ulepszonym jest znacznie nizsza i wy¬ nosi np. tylko 0,2 lub 0,1. Wyznaczenie tej liczby moae odbywac sie w prosty sposób za pomoca urzadzenia nazwanego etlastomatem, opracowanego w Instytucie Dr Forstera w Reut- tligen. W zwiazku z tym nie ma zadnej trud¬ nosci rozrózniania stopów stali wedlug ich war¬ tosci liczby Poissona.Dla elementów znajdujacych sie podczas pra¬ cy w stanie trójosiowego naprezenia decydujace znaczenie ma to, czy naprezenia wystepujace w ich tworzywie znajduja sie w dopuszczalnych granicach. I tak np. naprezenia te przy nie¬ równomiernym rozkladzie temperatury zmienia¬ ja sie wedlug wartosci wyrazenia: a. E: (1—e.ji), gdzie a oznacza wzgledna zmiane-dlugosci, E— modul sprezystosci, fi — (liczbe Poissona, a e — wspólczynnik, który dla stanów naprezenia jednoosiowego równa sie zeru, a dla stanów naprezenia trójosiowego wynosi 2. Zgodnie z tym, w przypadku stanu naprezenia jedno¬ osiowego wielkosc liczby Poissona jest bez zna¬ czenia, poniewaz iloczyn e. fi jest zawsze równy zeru. Jezeli natomiast istnieje stan trójosiowego naprezenia, to przez obnizenie fi osiaga sie znaczne zmniejszenie naprezenia i np. obnizajac przez odpowiedni dobór tworzywa wartosc licz¬ by Poissona z 0,3 na 0,1 i nie zmieniajac przy tym pozostalych warunków, mozna uzyskac zmniejszenie naprezen do polowy. W wielu przypadkach znaczna korzysc przynosi obnize¬ nie tej liczby z 0,3 tylko do 0,25.Jak stwierdzono, stale stopowe majace w sta¬ nie uspokojonym lub cieplnie ulepszonym liczbe Poissona ponizej 0,25, zawieraja do 0,5V« wegla oraz 6 do 30°/o chromu.Przedmiotem wynalazku jest zastosowanie do wyrobu narzedzi pracujacych w stanie trójosio¬ wego naprezenia takich stopów stali, które za-wieraja do 0,5°/e C oraz 8 do 30% Or i których liczba Poissona w stanie uspokojonym lub ciepl¬ nie ulepszonym wynosi najwyzej 0,25.Takie stale moga w zaleznosci od zastosowa¬ nia zawierac niekiedy do 3% Mn, do 5% Ni, do 10% Co, do 2% Si, do 5°/o Al, jak równiez do 5% skladników tworzacych wegliki, jak wanad, molibden, wolfram, tantal, niob, tytan lub cyr¬ kon pojedynczo albo po kilka.Sklad chemiczny stali wedlug wynalazku po¬ dany jest w ponizszych przykladach, gdzie uwi¬ doczniono równiez liczbe Poissona.Przyklady.Stll C% Si% Mn# Cr$ Ni% Moj Al# L. Pois. 1 0,20 0,93 0,78 25,43 3,07 — — 0,23 2 0,08 0,54 0,41 13,43 — 1,21 — 0,21 3 0,12 0,62 0,48 15,09 0,24 — — 0,18 4 0,10 1,45 0,40 12,65 — — 1,04 0,18 5 0,09 1,6 0,38 23,47 — — 1,45 0,18 6 0,09 0,79 0,26 18,25 — — 0,93 0,10 Stale stopowe w przykladach 1, 4, 5 i 6 zba¬ dane byly w Stanie uspokojonym, a stale w przy¬ kladach 2 i 3 — w stanie ciepflnie ulepszonym.Dla porównania stal o zawartosci 0,07% C, 1,03% Si, 0,53% Mn, 6,54% Cr i 0,44% Al wy¬ kazuje w stanie uspokojonym wartosc liczby Poissona równa 0,30. PL