Wynalazek dotyczy samoregulujacych pomp tloczkowych, tzn. pomp których wydajnosc na cykl, poczynajac cd pewnej okreslonej predkos¬ ci napedzania pompy, zmniejsza sie w miare jak ta predkosc wzrasta. Wynalazek odnosi sie zwlaszcza, ale nie wylacznie, do pomp wtrys¬ kowych paliwa w silnikach spalinowych (za¬ równo wybuchowych, jak i o spalaniu stopnio¬ wym).Wynalazca opisal juz w dawniejszych paten¬ tach: francuskim nr 1157507 z dnia 14 sierpnia 1956 roku i polskim nr 43780 z dnia 22 wrzes¬ nia 1958 roku pcmpy tloczkowe omawianego rodzaju, w których nawretny tlck napedzany mechanicznie z zewnatrz, podczas swego wlasne¬ go suwu naprzód, który pokrywa sie z suwam tloczenia pompy, powoduje hydraulicznie prze¬ suw naprzód elementu regulacyjnego, majacego najkorzystniej postac tloczka pomocniczego; na¬ tomiast podczas czesci okresu zawartego pomie¬ dzy poczatkiem suwu powrotnego tego tlocz¬ ka i poczatkiem nastepnego z kolei suwu na¬ przód, element regulacyjny, podczas swego wlasnego suwu powrotnego, jaki wykonuje po;d dzialaniem sily wywolywanej na przyklad za pomoca sprezyny, przetlacza ciecz poprzez dlawik, co wywiera na niego dzialanie hamu¬ jace. W ten sposób uzyskuje sie to, ze poczy¬ najac od pewnej predkosci napedu pompy, ele¬ ment regulacyjny (tloczek pomocnicza), który najkorzystniej steruje przewodem odciazajacym tloczonego przez pompe paliwa, nie dochodzi juz do swego polozenia spoczynkowego, z które¬ go normalnie rozpoczyna swój suw naprzód, lecz jest zatrzymywany wczesniej przez to, co jest nazywane „oporem cieklym", przy czym je¬ go suw staje sie w ten sposób tym krótszy, a jego ciddizialywarnie w kierunku zmniejszania wydatku uzytecznego pompy tym wieksze, im bardziej predkosc napedzania pompy przekra¬ cza predkosc okreslona.Jezeli jak to sie normalnie zdarza, ciecz którafipo^ptic(Yca|a *£Umego ele¬ mentu regulacyjnego dostala sie -pod ten ele¬ ment poprze- przewód nie wyfros&zony w dla¬ wik, Ib trzeba aby ten przewód byl zamykany podczas suwu powrotnego tego elementu regu¬ lacyjnego, aby dlawienie moglo w wymagany sposób oddzialywac na ten suw.Byla juz czyniona propozycja wlaczenia za¬ wora' zwirotncgo do przewodu, przez który ciecz, zapewniajaca suw naprzód elementu re^ gulacyjnego, dostaje sie pod niego. Moze jed¬ nakze adanzyc .sie, ze przypadkowo zawór ten nie motanie ma natychmiast liA straci *ws| szczelnosc, zwlaszcza wskutek zanieczyszczen.Gdy regulacja ©pania na zjawiskii hamowania dlawikiem zostanie zaklócona, to wynika z tego niebezpieczensliwo rozbiegania sie silnika zasi¬ lanego taka (pompa.Wynalazek ma przede wszystkim na celu usu¬ niecie tego niebezpieczenstwa.Polega on zasadniczo na zastosowaniu do ste¬ rowania przewodem, przez który decnodzi ciecz powodujaca ruch naprzód ruchomego' elementu regulacyjnego (tloczka pomocniczego lub czó¬ lenka), oprócz zaworu zwrotnego równiez ele¬ mentu roizrzadczegO' o ruchu obrotowym, umie¬ szczonym szeregowo z zaworem zwrotnym, któ¬ ry otwiera omawiany przewód nieco przed chwi¬ la, w której normalnie zawór zwrotny otwiera sae dla umozliwienia doplywu cieczy do rucho¬ mego elementu regulacyjnego, i który zamyka ten przewód natychmiast po chwili, w której normalnie zamyka sie zawór zwrotny.W ten spcisób normalne dzialanie zaworu zwrotnego nie jest zmienione przez istnienie tego elementu rozrzajdczegc<, ale jezeli zawór zwrotny zostanie unieruchomiony w swym po¬ lozeniu otwartym, to otwarcie i nastepnie zani¬ kniecie rozpatrywanego przewodu 'Test zapew¬ nione przez element rezrzadczy na przeciag czasu, który jest nieco dluzszy od przeciagu czasu na jaiki zawór zwrotny otwiera ten prze¬ wód wówczas gdy dziala normalnie. Jednakze ta róznica czasu otwarcia tego przewodu jest praktycznie bez znaczenia, ze wzgledu na krót¬ kotrwale niesprawnosci w dzialaniu zaworu zwrotnego.Na rysiunku fig. 1 przedstawia schematycznie tytulem przykladu pempe wtryskowa paliwa wedlug wynalazku w przekroju osiowym, przy czym pompa tai jest przeznaczona na przyklad do zasilania wysokopreznego silnika spalinowe¬ go, fig. 2 — przekrój plaszczyzna oznaczona li¬ nia II—II na fig 1, a fig. 3 — schematycznie jeszcze jeden sposób realizacji wynalazku.O ile chodzi o pompe wtryskowa w scislym tego? slowa znaczeniu, to sklada sie cna z cy¬ lindra glównego 2, w którym pracuje tloczek 2, wprawiany w osiowy ruch nawretny za pomo¬ ca nie pokazanej na rysunku krzywki lub inne¬ go elementu napedowego, który otrzymuje swój ruch od walu silnika, na którym jest zamonto¬ wana pompa wtryskowa. Zaraz na poczatku swego suwu „naprzód" (suw ku górze lub suw tloczenia), tloczek ten zamyka otwór 3, którym konczy sie przewód zasalajacy tego cylindra, przy czym przewód ten sam jest zasilany za pomoca nie pokazanej na rysunku pompy nazy¬ wanej zazwyczaj „pompa dolna" lub „pompa przekazujaca".Z cylindra 1 wychodzi co najmniej jeden przewód tloczny 4, zaopatrzony w zawór zwrot¬ ny 5 i prowadzacy do wtryskiwacza (nie poka¬ zanego na rysunku).Do cylindra 1 uchodzi ponadto przewód od¬ ciazajacy 6, który gdy jest otwarty uniemozli¬ wia pompie tloczenie paliwa poprzez przewód 4 do wtryskiwacza lub wtryskiwaczy. Otwiera¬ nie i zamykanie przewodu 6 jest sterowane przez element regulacyjny nazywany ,.czólen¬ kiem", majacym ksztalt "pomocniczego tloczka 7, który ma moznosc przesuwania sie wewnatrz cylindra 8 i jest wyposazony w wytoczenie 9.Gdy czólenko znajduje sie w polozeniu, w któ¬ rym to- wytoczenie stwarza polaczenie pomiedzy dwoma cdcinkaimi przewodu odciazajacego 6, z wylotami na róznych poziomach do cylindra 8, to przewód odciazajacy 6 zostaje w len sposób otwarty i paliwo tloczone przez tloczek, za¬ miast plynac do- przewodu tlocznego 4, przeply¬ wa przez przewód 6, aby powrócic na przyklad do zbiornika.Czólenko 7 jest uruchamiane i sterowane w taki sposób, ze poczynajac od pewnej okreslo¬ nej predkosci napedzania tloczka 2 pompy o- twiera ono przewód odciazajacy 6 — podczas suwu tloczenia (suw do góry) tloczka. 2 — o ty¬ le wczesniej i tym wiecej zmniejsza sie w ten spesób wydajnosc pompy podczas suwu tlocze¬ nia, im bardiziej predkosc napedzania tloczka 2 wzrasta penad te predkosc okreslona.W tym celu, podczas suwu tloczenia tlocz¬ ka 2, czólenko jest napedzane hydraulicznie w kierunku jego wlasnego suwu „naprzód" (row^ niez suwu do góry), za pomoca cieczy' tleczc- - 2 -nej przez tloczek pomocniczy 10, który pracu¬ je synchronicznie z tloczkiem gl6wnym 2 i któ¬ ry najkorzystniej jest utworzony przez powiek¬ szony stopien tego samego tloczka, przy czym ten tloczek pomocniczy 10 ma moznosc przesu¬ wania sie wewnatrz cylindra pomocniczego 11.Doprowadzanie do tego cylindra cieczy, która moze byc paliwem przeznaczonym do pompo¬ wania przez pompe lub inna odpowiednia ciecza, odbywa sie przez przewód zasilajacy 12, zamy¬ kany na poczatku suwu do góry tloczka 10, a tloczenie tej cieczy do dolnej czesci cylindra 8 odbywa sie poprzez przewód 13, zaopatrzony w elementy, które pozwalaja tylko na przeplyw cieczy w kierunku od cylindra 11 do cylindra 8, a nie w kierunku przeciwnym. Suw „naprzód'* czólenka zatrzymuje sie wtedy gdy za pomoca swej dolnej powierzchni czolowej otworzy cno przewód odciazajacy 14, majacy ujscie do cylin¬ dra 8.O ile chodzi o suw powrotny (suw ku dolowi na rysunku) czólenka, to jest on zapewniony przez sprezyne powrotna 15, która pcczais suwu „naprzód" czólenka jest sciskana. Ten suw na dól rozpoczyna sie, gdy toczek 2 rozpoczyna swój wlasny suw na dól. Ze wzgledu na ele¬ menty umieszczone w przewodzie 13 i uniemo¬ zliwiajace powrót cieczy poprzez ten przewód z dolnej czesci cylindra 8 diO' cylindra 11, czó¬ lenko podczas swego suwu pcwrotnego< musi przetlaczac te ciecz poprzez inny przewód Io, w którymi jest umieszczony dlawik 17, najko¬ rzystniej O' przekroju nastawianym za pomoca dowolnego elementu, na przyklad za pomoca sru¬ by 15 o zakonczeniu stozkowym, a który skie- rowany jest badz na zewnatrz pompy, badz tez do ¦ cylindra pomocniczego' 11. Suw powrotny jest wiec hamowany wskutek koniecznosci prze¬ chodzenia tej cieczy poprzez dlawik 17\ Dopóki tloczek 2, a wraz z nim lcczek 10, jest napedzany z predkoscia mniejsza od pewne3 predkosci okreslonej, dopóty czólenko 7 pod wplywem sprezyny 15 osiaga pcmlimo tego ha¬ mowania swe polozenie spoczynkowe; wyzna¬ czone opieraniem sie czólenka o opór 19, naj¬ korzystniej o polozeniu nastawianym., zanim tloczki 2 i 10 rozpoczna znów nastepny suw „naprzód". A zatem ponizej tej predkosci suw czólenka jest najwiiekszy i ilosc paliwa tloczo¬ nego przez tloczek 2 do przewodu tlocznego 4 oraz wtryskiwacza lub wtryskiwaczy jest rów¬ niez najwieksza. Jednakze powyzej tej okre¬ slonej predkosci Lczólenko nie.osiaga juz siwe¬ go polozenia spoczynkowego, ale jest zatrzy¬ mywane w odpowiednim czasie wskutek wytla¬ czania cieczy, która na poczatku nastepnego suwu „naprzód" jest z powrotem tloczona do przewodu cylindra 8, przy czym ta Ciecz two¬ rzy to 00 jest nazywane „oporem cieklynv\ A zatem przesuw, jaki powinno wykonac czó¬ lenko"' przed ponownym otWairciem przewodu fi, skraca sie tym wiecej im bairdziej predkosc napedzania tloczków 2 i 10 przekracza omawia¬ na predkosc okreslona, 00 pociaga za soba od¬ powiednie zmniejszenie.ilosci paliwa tloczonego przez tloczek 2 w kierunku wtryskiwacza < lub wtryskiwaczy silnika spalinowego, na którym zostala zamontowana omawiana pompa wtrys¬ kowa.Jest zrozumiale, ze wyniki regulacji uzyski - warnej za pomoca czólenka 7, zaleza od szczel¬ nosci elementów, które urriemczliwiaja tlocze¬ nie przez czólenko, podczas jego suwu powrot¬ nego, czesci cieczy poprzez przewód 13, za¬ miast poprzez przewód 16, zaopatrzony w dla¬ wik 17. Zawór zwrotny 20, wmontowany w tym celu w przewód 13, moze w pewnych oko¬ licznosciach nie zapewniac wystarczajacej szczelnosci. Z tych wlasnie wzgledów, szerego¬ wo z zaworem zwrotnym 20, który normalnie sluzy do sterowania przodem 13, umlieszcza sie element rczrzadcizy sterowany w taki sposób synchronicznie z tloczkami 2 i 10 pompy, ze otwiera on przewód 13 nieco przed chwila, w której normalnie zawór zwrotny 20 otwiera ten sam przewód, oraz ze zamyka go natych¬ miast po chwili w której normalnie pcwinien sie zamknac zawór zwrotny 20.Normalne dzialanie zaworu zwrotnego 20 nie jest zatem zmienione wskutek istnienia elemen¬ tu rczirzadczego, który tylko w przypadku gdy zawodzi dzialanie teigo zaworu zastepuje gO' na czas na ogól zreszta krótki (kilka sekund), tak ze nieznaczne przedluzenie czasu otwarcia prze¬ wodu 13, przedluzenie spowodowane dzialaniom elementu rozrzadczego, nie moze pociagnac za sciba pcwaznych zaburzen w dzialaniu silnika.Wspomniany element rozrza/Iczy moze wy¬ konywac mawretny ruch osiowy, w celu spewo¬ dowania otwierania i zamykania przewodu 13.Jednakze najkorzystniejsze jest zastosowanie obrotowego elementu rozrzadczego.Specjalnie interesujace jest zastosowanie tlo¬ czka 2 pompy lub tloczka pomocniczego 10, sta¬ nowiacego' z poprzednim jedna calosc, jako elementu rozrzadczego?, sterujacego przewodem - 3 -13. Dc odgrywania tej dodatkowej roli przez tloczek 2 lub tloczek 10, korzystne jest nadanie tym tloczikciri ruchu obrotowego dokola ich wlasnej osi, albo tez wykorzystanie w tym ce¬ lu ruchu obrotowego, jaki tloczek 2 wykonuje, na przyklad do wykonywania zadania rozdzie¬ lacza, który podczas kolejnych suwów tlocze¬ nia pompy przesyla paliwo tloczone do wielu róznych witryskiwaiczy.A zatem w pompie przedstawienej na fig. 1 tloczek pomccnliczy 10 odgrywa role elementu rozrzadiczego, który steruje przewodem 13, pod¬ czas, gdy tloczek 2 spelnia zadanie redzielacza laliwa tloczonego przez pompe podczas kazde¬ go suwu tloczenia. Dwa tloczki, które sa wy¬ konane z jednego kawalka materialu, wykonu¬ ja jednoczesnie nawrcitny ruch postepowy i obrotowy ruch dokola ich wspólnej osi, przy czym ten ruch obrotowy jest im nadawany przez elementy znane w technice pomp wtrys¬ kowych, a nie pokazane na rysunku. Ponadto w sciance bocznej cylindra 1, powyzej pozio¬ mu na którym ma ujscie do tego samego cy¬ lindra przewód zasilajacy 3, znajduje ujscie szereg (na przyklad cztery) przewodów tlocz¬ nych 4, z których kazdy jest zaopatrzony w zawór zwrotny 5 i polaczony z poszczególnym w tryskiwaczem. Poza; tym tloczek 2 w swej górnej czesci zaopatrzony jest w rowek 22 (fig. 1), który przebiega osiowo i który podczas kaz¬ dego suwu tloczenia tloczka 2, w ciagu pewnej liczby jego suwów tloczenia, które odpowiada¬ ja liczbie przewodów tlocznych 4, zapewnia, po¬ laczenie komory sprezania pompy z coraz in¬ nym przewodem tlocznym. Azeby na koncu kazdego suwu zasysania komora sprezania pom¬ py mogla ' zapelnic sie paliwem dnehedzacym przez przewód zasilajacy 3, w bocznej sciance tloczka 2 jest wykonany rowek 23, który za po¬ moca przewodu 24 laczy sie z kamera spreza¬ nia pompy.Azeby umozliwic tloczkowi pomocni czemu JO odgrywanie nie tylko roili elementu, który ste¬ rujii zasiilainiem cylindra pomocni czie@c 11, ale równiez roli elementu rezrzadczego, który ste¬ ruje przewodem 13, na powierzchni bocznej tloczka. 10 sa wykonane cztery rowki wzdluzne 25, a ich rozmieszczenie, po pierwsze w sto¬ sunku do przewodu zasilajacego' 12, lub jeszcze lepiej w stosunku dk czterech przewodów zasi¬ lajacych (fig. 2), a po wtóre w stosunku co< wyl.tu przewodu 13, przez który przewód ten uchcdizi do cylindra 11 jest taki, ze umozliwia napelnienie cylindra 11 przez przewód lub prze¬ wody 12 podczas calego suwu powrotnego tlocz¬ ka JO przy zamknietym przewodzie 13, nato¬ miast zawsze jeden z rowków 25 zapewnia po¬ laczenie pomiedzy wnetrzem cylindra JJ i prze¬ wodem 13, poczynajac od chwili gdy ziawór zwrotny 20 zostaje otwarty pod wplywem cie¬ czy, która podczas suwu „naprzód" lub do gó¬ ry tloczka JO jest tloczona przez ten tloczek do przewodu 13 oraz pod tloczek pomocniczy 7 az do chwfiili nastepujacej bezposrednio' po zam¬ knieciu zaworu 20, wskutek przerwania tlocze¬ nia cieczy przez tloczek JO do przewodu 13.Nalezy podkreslic, ze takie rozmieszczenie rowków 25 daje dodatkowa korzysc umozliwie¬ nia doplywania cieczy do cylindra JJ ¦podczas calego suwu powrotnego tloczków 2 i JO. Po¬ nadto' ulatwia sie w ten sposób nawrót pojaz¬ du jezdzacego, wyposazonego w tloczki 2 i JO opierajace sie na krzywce, która je napedza, poniewiaz cisnienie zaslilamia daje sile dzialaja¬ ca na tloczek JO skierowana w korzystnym kie¬ runku.Fig. 3 przedstawia czesc dolna pompki wy¬ konanej jako odimiana pompki pokazanej na fig. 1 i 2. Podczais gdy wedlug fiig. 1 i 2 te sa¬ me rowki 25 wykonane w tloczku pomocniczym steruja jednoczesnie przewód zasilajacy J2 cy¬ lindra pomocniczego JJ oraz przewód 13, to wedlug fig. 3 te dwie czynnosci sa rozdzielone.Czynnosc sterowania zasilaniem przypada zgo¬ dnie z fig. 3 na rowki 25a wykonane na bocz¬ nej powierzchni tloczka pomocniczego JO, pod¬ czas gdy czynnosc oitwierania. przewodu 13 przy¬ pada rowkom 26. wykonalnym w sciance bocz¬ nej tloczka 2.Dzialanie tych dwóch rodzajów rowków jest oczywiscie takie samie jak rowków opisanych wyzej, o ile chodzi o jednoczesne dzialanie row¬ ków 25. PL