W hamulcach na sprezone powietrze do po-j jazdów szynowych maja zastosowanie zawo¬ ry sterujace do odhamowywania stopniowego lub bezstopniowego.Zawory sterujace do bezstopniowego odhamo¬ wywania oprózniaja calkowicie cylinder hamul¬ cowy zupelnie z powietrza juz przy malym wzro¬ scie cisnienia w glównym przewodzie powietrz¬ nym i z tego powodu nadaja sie do pociagów ja¬ dacych po równinnych liniach, poniewaz zape¬ wniaja one latwe odhamowywanie pociagu.Zawory sterujace do stopniowego odhamowy¬ wania zmniejszaja cisnienie w cylindrze hamul¬ cowym powoli w miare jak zwieksza sie cisnienie w przewodzie glównym. Nadaja sie one z tego powodu do pociagów na liniach górskich, ponie¬ waz zapewniaja niewyczerpywanie calkowicie powietrza.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Josef Danek.Zawory sterujace do bezstopniowego odhamo- |jfwywania zawieraja zazwyczaj tak zwany dwu- cisnieniowy zawór rozrzadczy, który reguluje na¬ pelnienie cylindra hamulcowego w zaleznosci od dwóch cisnien — cisnienia w przewodzie glów¬ nym i cisnienia w zbiorniku pomocniczym. Spo¬ sób dzialania zaworów sterujacych do stopnio¬ wego odhamowywania regulowany jest przewaz¬ nie przez trójcisnieniowy zawór rozrzadczy, ste¬ rowany przez cisnienie powietrza w glównym przewodzie powietrznym, w zbiorniku powie¬ trza sterujacego i w cylindrze hamulcowym.W niektórych systemach hamulców (Hildebrand- Knorr, Breda, Hardy) dla stopniowego odhamo- wania stosuje sie kombinacje zaworów rozrzad- czych dwucisnieniowych i trójcisnieniowyeh.Urzadzenia wymienione wyzej maja te wade, ze odhamowuja albo tylko bezstopniowo lub tyl¬ ko stopniowo. Nadaja sie wiec tylko albo na li¬ niach równinowych albo na liniach górskich.Znane sa równiez urzadzenia odbamowujaceMMityMewo lub ttoptilowo, które zaopatrzo¬ ne ta w urzadzenie sprezynujace i komory o zmiennym cisnieniu. Urzadzenia te sa jednak zbytnio skomplikowaiu* Zasada taialania tego urzadzenia polega na t3rm,fe Jest ono; wyposazone zarówno w dwuci- snieniowy zawór jak równiez w trzycisnieniowy zawór i ze w przypadku przestawienia zaworu sterujacego na odhamowywanie bezstopniowe, podczas hamowania powietrze z pomocniczego zbiornika powietrza plynie do cylindra hamul¬ cowego przez dwudsnieniowy zawór lub przez trzycisnieniowy zawór a podczas odhamowania powietrze z cyUndri hamulcowego wyplywa do atmosfery tylko przez zawór dwucisnieniowy.Przy przestawianiu zaworu sterujacego na od- hamowanie stopniowe dwucisnieniowy zawór zo¬ staje wylaczony a napelnienie i opróznianie cy¬ lindra hamulcowego odbywa sie tylko przez za¬ wór trzycisnieniowy.Zawór sterujacy wedlug wynalazku pokazany jest schematycznie wraz z Innymi przyrzadami hamulca na rysunku, na którym litera A ozna¬ czono zawór dwucisnieniowy, a przez litere B — zawór trzycisnieniowy.W czesci A zawierajacej zawór dwucisnienio¬ wy do glównego przewodu powietrznego 11 przy¬ laczony jest za pomoca kolnierza 53 zawór zwrotny 34 który polaczony jest z pomocniczym zbiornikiem powietrznym 38 za pomoca dyszy 35 i przewodu 36. Przewód 36 polaczony jest z komora 40 przepony 41 zaworu rozrzadczego A i z przewodem 37 za pomoca odga¬ lezienia 54, zawierajacym przyrad przestawia¬ jacy 29. Na przewodzie 41 spoczywa tarcza 42 z trzpieniem 43, który w górnej czesci ma wy¬ drazenie, tak ze wydrazenie 44 polaczone jest z komora 55 po przez otwór 56. Górny koniec trzpienia 43 wraz z gniazdem 70 maja wylot do komory 45. Ta ostatnia zamykana jest na gnie¬ zdzie zaworowym 57, na którym osiada dwuci¬ snieniowy zaworowy grzybek 46. Komora 58 po¬ wyzej grzybka zaworowego 40 polaczona jest z przewodem 39 i z przyrzadem przestawiaja¬ cym 29.Nastepnie Jcomora 45 jest.polaczona z przewo¬ dem 59 za pomoca kanalu 33, a komora 55 z przy¬ rzadem przestawiajacym 30 z dysza 47 za pomo¬ ca kanalu 52 i komora 51 z przewodem glównym powietrza U za pomoca przewodu 18.W czesci B zawierajacej zawór dwucisnienio¬ wy do przewodu glównego powietrza 11 przyla¬ czony jest za pomoca odgalezienia 60 zawór zwrotny 12, który polaczony jest ze zbiornikiem pomocniczym powietrza 15 za pomoca dyszy 13 i przewód 61 a za pomoca kanalu 14 z komora 16 pod membrana 17. Na membranie spoczywa tarcza 19, której trzon 20 posiada w górnej cze¬ sci wydrazenie, gniazdo 71 i druga tarcze 23. Na tej ostatniej spoczywa przepona 24. Wydrazenie 21 w trzonie 20 polaczone jest z komora 62 przez otwór 63. Komora 25 nad membrana 24 konczy sie gniazdem 64, na którym lezy podwójny za¬ wór 27. Komora 68 pod membrana 24 jest pola¬ czona z atmosfera przez otwór 69. Komora 65 nad zaworem podwójnym 27 jest polaczona z przewodem 59 przez dysze 48 i kanal 28. Na¬ stepnie komora 50 jest polaczona z przewodem 18 przez kanal 66, komora 62 z przyrzadem prze¬ stawiajacym 30 przez kanal 22, komora 25 z za¬ worem zwrotnym 32, polaczonym równiez z prze¬ wodem 59 przez kanaly 26 i 31. Cylinder ha¬ mulcowy 49 jest polaczony z kanalami 26 i 31 przez przewód 67.Sposób dzialania urzadzenia wedlug wynalaz¬ ku jest nastepujacy: a, Napelnianie hamulca do cisnienia robocze¬ go. Podczas napelniania hamulca, powietrze sprezone pismie z przewodu glównego powietrza 11 przez podniesiony zawór 12, dysze 13 i kanal 61 do zbiornika pomocniczego powietrza 15, a przez kanal 14 do komory 16 pod membrana 17. Równoczesnie zawór zwrotny 34 zostaje pod¬ niesiony przez sprezone powietrze z przewodu glównego 11 a zbiornik pomocniczy powietrza 38 wraz z komora 40 pod membrana 41 zostaja napelnione przez dysze 35 i kanal 36.Powietrze ze zbiornika pomocniczego 38 plynie równiez przez kanal 37 do przyrzadu przesta¬ wiajacego 29 i stosownie do nastawienia przy¬ rzadu albo do komory 58 nad zaworem podwój¬ nym 46 lub do komory 65 nad zaworem podwój¬ nym 27. Równoczesnie komora 50 powyzej mem¬ brany 17 i komora 51 powyzej membrany 41 zo¬ staja napelnione sprezonym powietrzem z prze¬ wodu glównego 11. W ten sposób hamulec zostaje napelniony do cisnienia roboczego, które wynosi normalnie 5 kg/cm*. b. Hamowanie przy przestawieniu hamulca na bezstopniowe odhamowanie. Przestawienie ha¬ mulca na odhamowanie bezstopniowe wykonane zostaje przez przyrzady przestawiajace 29 i 30.Polaczenie kanalów na skutek wymienionego przestawienia pokazane jest na rysunku liniami pelnymi. Hamowanie nastepuje na skutek spad¬ ku cisnienia w przewodzie glównym powietrza U, a tym samym równiez w komorze 51 nad membrana 41. Na skutek wiekszego cisnienia powietrza w zbiorniku pomocniczym 38 i w ko¬ morze 40 zostaje podniesiona membrana 41 z tarcza 42.Zawór podwójny 46 zostaje podniesiony przez -»~trzon 43 tarczy 42i powietrze spreione ze zbior¬ nika pomocniczego J8 plynie do komory 58 przez kanal 37, urzadzenie przestawiajace 29 i kanal 39, przez podniesiony zawór podwójny 46 do ko¬ mory 45 i stamtad do komory 65 nad zaworem podwójnym 27 przez kanal 35 i 28 i dysze 48.Na skutek spadku cisnienia w glównym prze¬ wodzie powietrznym 11 i w komorze 50 nad membrana 17 powstaje przewaga cisnienia w ko¬ morze 16, która polaczona jest ze zbiornikiem pomocniczym powietrza 15.Ta przewaga cisnienia podnosi membrane 17, tarcze 19, trzon 20 i druga tarcze 23 z przepona 24. Gniazdo 71 trzonu 20 dochodzi do zaworu po¬ dwójnego 27 i podnosi gó. Przez podniesiony za¬ wór podwójny 27 sprezone powietrze plynie do komory 25, a stad do cylindra hamulcowego 49 przez kanal 26. Cisnienie w cylindrze hamulco¬ wym 49 przenosi sie równiez na membrane 24 i druga tarcze 23 w komorze 25. Komora 68 pod druga tarcza 23 polaczona jest z atmosfera przez otwór 69. Jak tylko wzrost cisnienia w cylindrze hamulcowym i jego nacisk na druga tarcze 23 zrówna sie ze strata cisnienia w przewodzie glównym 11 i w komorze 50, tarcza 19 i druga tarcza 23 zostaja przesuniete w dól. Przez to opada zawór podwójny 27 tak, ze zamyka on gniazdo 64, przez które powietrze sprezone ply¬ nie ze zbiornika pomocniczego 38 do cylindra hamulcowego 49. Drugie ruchome gniazdo 71, które stanowi trzon 20 tarczy 19 wspólnie z po¬ dwójnym zaworem 27, pozostaje równiez zam¬ kniete tak, ze stopien hamowania jest ukonczo¬ ny. Przez dalsze obnizenie cisnienia w przewo¬ dzie glównym 11 tarcza 19 i druga tarcza 29 zo¬ staja razem z podwójnym zaworem 27 podnie¬ sione z powrotem do góry i do cylindra hamul¬ cowego 49 doprowadzona zostaje nowa ilosc sprezonego powietrza. Doplyw powietrza zastaje na nowo przerwany, jezeli zmniejszenie cisnie¬ nia w glównym przewodzie powietrznym U zo¬ stanie zrównane ze wzrostem cisnienia w cylin¬ drze hamulcowym 49. Szybkosc przeplywu po¬ wietrza sprezonego do cylindra hamulcowego 49 regulowana jest przez dysze 48. Poniewaz ci¬ snienie powietrza w zbiorniku pomocniczym 38 w czasie przebiegu hamowania jest wieksze od cisnienia powietrza w przewodzie glównym U, tarcza 42 i zawór podwójny 46 pozostaja stale podniesione i wielkosc stopnia hamowania re¬ gulowana jest tylko przez trójcisnieniowy zawór rozrzadczy. c. Odhamowanie przy przestawieniu na odha- mowanie bezstopniowe. Odhamowanie uskutecz¬ nione zostaje przez wzrost cisnienia w przewo¬ dzie glównym powietrza IX. Jezeli cisnienie w przewodzie glównym powietrza- 11 i w ko¬ morze 51 zrówna sie z cisnieniem w zbiorniku pomocniczym 38, które równa sie cisnieniu w ko¬ morze 40, tarcza 42 razem z zaworem podwój¬ nym 46 przesunieta zostaje w dól. Zawór po¬ dwójny 46 osiada na zewnetrzne gniazdo 57 r na skutek dalszego poruszania sie tarczy 42 w dól zostaje otwarte ruchome gniazdo 70, które sta¬ nowi zawór podwójny 46 i drazek 43. Powietrze, sprezone z cylindra hamulcowego 49 plynie przez kanal 31 ponad podniesiony zawór zwrotny 32, przez kanal 33 do komory 45 a stad przez wy¬ drazenie 44, otwór 56, kanal 52, urzadzenie przestawiajace 30 i dysze 47 do atmosfery. W ten sposób cylinder hamulcowy zostaje oprózniony zupelnie z powietrza. Poniewaz cisnienie powie¬ trza w przewodzie glównym 11 podczas procesu odhamowywania jest mniejsze od cisnienia robo¬ czego, a nastepnie mniejsze równiez od cisnienia w zbiorniku pomocniczym 15 i od cisnienia w ko¬ morze 16, tarcza 19 i druga tarcza 23 zostaja podniesione razem z zaworem podwójnym 27 Zawór podwójny 46 zaworu dwucisniowego, rozrzadczego jest zamkniety tak, ze powietrze ze zbiornika pomocniczego 38 nie moze plynac do cylindra hamulcowego 49 i dwucisnieniowy, zawór rozrzadczy A zapewnia zupelnie opróz¬ nienie z powietrza cylindra hamulcowego 49* d. Hamowanie przy przestawieniu hamulca na stopniowe odhamowanie.Polozenie przyrzadów przestawiajacych 29 i 30 przy przestawieniu na stopniowe odhamo¬ wanie pokazane jest na rysunku kreskami. Dwu- cisnieniowy zawór rozrzadczy A jest w tym przy¬ padku wylaczony i napelnienie cylindra hamul¬ cowego 49 sterowane jest tylko przez trzycisnie- niowy zawór rozrzadczy. Powietrze ze zbiornika pomocniczego 38 zostaje, doprowadzone bezpo¬ srednio do komory 65 nad zaworem podwójnym 27, a praca trzycisnieniowego zaworu rozrzad¬ czego B jest podczas hamowania stopniowego taka sama, jak przy przestawieniu hamulca na bezstopniowe odhamowanie, e. Odhamowanie przy przestawieniu na stop¬ niowe odhamowanie/ Przy wzroscie cisnienia w przewodzie glów¬ nym powietrza U i w komorze 50, tarcza 19, trzon 20 i druga tarcza 23 zostaja przesuniete w dól i tym samym ruchome gniazdo 71 otwar¬ te, które stanowi trzon 20 razem z zaworem po¬ dwójnym 27. Powietrze sprezone z cylindra ha¬ mulcowego 49 plynie przez Jcanal 26 do komory 25 i stad przez wydrazenie 21 w trzonie 20, otwór 53. kanal 22, przyrzad przestawiajacy 30 i dysze 47 do atmosfery. Z powodu spadku ci¬ snienia w cylindrze hamulcowym 49 i w komo-rzeZ5zostaje zmnieJMonasHa dzialajaca ila dru¬ ga tarcze 23 i jezeli zmniejszenie sily wyrówna sie z sila dzialajaca na tarcze 19, która osiag¬ nieta zostaje przez wzrost cisnienia w przewo¬ dzie glównym powietrza 11, tarcza 19 i druga tarcza 2^ zostaja przesuniete do góry i ruchome gniazdo fi zaworu podwójnego 27 zostaje zam¬ kniete. Przez to opróznianie cylindra hamulco¬ wego 49 zostaje przerwane. Dalsze zmniejszanie cisnienia w cylindrze hamulcowym 49 zostaje .osiagniete przez dalszy wzrost cisnienia w prze¬ wodzie glównym powietrza 11; W ten sposób mozliwe jest osiagniecie odhamowania w dowol¬ nych stopniach. Przy wzroscie cisnienia w prze¬ wodzie glównym powietrza 11 urzadzenie steru¬ jace dwucisnieriiowego zaworii rozrzadczego A zostaje ustawione w polozeniu odhamowania.Kanal 52 zostaje jednak zamkniety przez przy¬ rzad przestawiajacy 30, tak ze sprezone powie¬ trze z cylindra hamulcowego nie moze byc wy^ puszczone da atmosfery przez dwucisnieniowy zawór rozrzadczy A i odhamowanie sterowane Je*t tylko przez trzycisnieriiowy zawór rozrzad¬ czy fi.Jak wynika z opisu zaworu sterujacego we¬ dlug Wynalazku, przez proste przestawienie moze W6* zapewnione bezstopniowe odhamowanie i przez to latwe odhamowanie dlugich pociagów na równinnych liniach, ale moze byc tez urucho¬ mione stopniowe odhamowanie, które zapewnia niewyczerpalnosc hamulca w pociagach na li¬ niach górskich.Zawór zwrotny £2, przez który powietrze spre¬ zone plynie podczas odhamowania z cylindra ha¬ mulcowego 49 do dwucisnieniowego zaworu roz¬ rzadczego A, moze byc zastapiony w swoim dzia¬ laniu przez zawór podwójny 57, który zostaje podniesiony przez wieksze dsnianie w cylindrze hamulcowym 49 i wpuszcza powietrze do dwu¬ cisnieniowego zaworu raotaadcsego A. PL