Przedmiotem niniejszego wynalazku jest mo¬ torowy konwój statków, skladajacy sie z kom¬ binacji: przegubowych urzadzen sprzegajacych kolejne statki konwoju, urzadzenia przeznaczo¬ nego do dodawania do czesci sily napedzajacej, przekazywanej przez kazde z urzadzen sprzega¬ jacych, regulowanego momentu powrotnego po¬ miedzy kolejnymi statkami, zmieniajacego sie wraz z odchylaniem sie od linii prostej tych statków, w celu ich samoczynnego ponownego wyprostowywania po zniknieciu sil zaklócaja¬ cych, które spowodowaly odchylenie statków od linii prostej, oraz dwóch urzadzen sterujacych zamocowanych na przodzie pierwszego statku i w tyle ostatniego statku konwoju w ten spo¬ sób, ze konwój jest z jednej strony utrzymy¬ wany w linii prostej przez oddzialywanie w zwykly sposób na jedno z tych urzadzen ste¬ rujacych, a z drugiej strony jest zakrzywiany przez odchylanie przedniego urzadzenia steru¬ jacego w tym samym kierunku, a tylnego urza¬ dzenia sterujacego w kierunku przeciwnym do kierunku normalnie stosowanego dla pojedyn¬ czego statku, gdy wprowadza sie go na tor krzy¬ woliniowy o tym samym kierunku krzywizny, aby uzyskac przykladanie do dzioba statku pierwszego i tylu statku ostatniego sil skiero¬ wanych do wnetrza krzywizny. Wynalazek z jednej strony pozwala na zestawienie z pewnej liczby jednakowych statków konwoju o naj¬ mniejszej dlugosci, a z drugiej strony umozli¬ wia usuniecie indywidualnego sterowania i za¬ logi, potrzebnych do manewrowania statkami, pozostawiajac jednakze kazdemu ze statków moznosc swobodnego przemieszczania sie w stosunku do statków sasiednich, co jednakze nie pozwala im na zmiane kierunku.Przedmiotem wynalazku jest ponadto urza¬ dzenie sprzegajace, wiazace dwa kolejne stat¬ ki ciagnionego lub popychanego przegubowe¬ go konwoju statków, usilujace samoczynnie ustawiac te statki w linii prostej, i skladajace sie z kombinacji dwóch elementów, z których kazdy sklada sie z jednej lub kilku czesci identycznych, i które to elementy wiaza wza¬ jemnie przegubowo dwa statki dokola co naj¬ mniej dwóch wzajemnie prostopadlych osi i pracuja odpowiednio pod dzialaniem sil roz¬ ciagajacych i sciskajacych, przy czym jeden z tych elementów jest pozbawiony wlasciwos¬ ci sprezynowania, natomiast drugi sprezynuje i jest wstepnie naprezany ,w sposób regulo¬ wany, ma skok wystarczajaco dlugi, a reago¬ wanie sprezyste wystarczajaco slabe, aby nie stanowic przeszkody przeciw dowolnemu zakrzywianiuv konwoju za pomoca manewrowa¬ nia jego urzadzeniami sterujacymi, ani tez prze¬ ciw chwilowemu odchylaniu sie od linii pro¬ stej statków, które sie na niego skladaja, pod dzialaniem sil zaklócajacych takich jak falo¬ wanie, przy czym ten element sprezynujacy dziala jako element utrzymujacy statki w linii prostej i dzieki swej sprezystosci przywraca sa¬ moczynnie takie ich ustawienie po zniknieciu sil, które wywolaly to odchylenie, natomiast sily naprezania wstepnego, przylozone do ele¬ mentu pracujacego na rozciaganie, sprezystego i umieszczanego na konwoju ciagnionym, oraz przylozone do urzadzenia pracujacego na scis¬ kanie, sprezystego i umieszczanego na konwoju popychanym, sa odpowiednio wieksze od czes¬ ci sil napedowych przekazywanych przez od¬ powiednie urzadzenie sprzegajace. Ze wzgle¬ du na mozliwosci pomieszczenia elementów wiazacych, kazdy z tych elementów jest w za¬ sadzie umieszczony symetrycznie wzgledem wzdluznej plaszczyzny symetrii konwoju, w je¬ go polozeniu prostoliniowym.Kazde z tych dwóch elementów kombinacji w ten sposób zdefiniowanej moze byc zreali¬ zowany w znacznej liczbie róznych odmian.Elementy pracujace na rozciaganie i poz¬ bawione wlasciwosci sprezynowania moga byc na przyklad utworzone badz z lin, badz z lan¬ cuchów, badz tez z belek lub dragów o nie¬ zmiennej dlugosci, stosowanych w kombinacji z czopami kulistymi, linami, lancuchami itd.O ile chodzi o elementy pracujace na scis¬ kanie pozbawione wlasciwosci sprezynowania, to moga one byc na przyklad utworzone z be¬ lek lub dragów o niezmiennej lub zmiennej dlugosci, stosowanych w kombinacji z czopami kulistymi, linami, lancuchami itd., albo tez mo¬ ga wynikac nawet ze stykania sie statków o profilu odpowiednio do tego celu dostosowa¬ nym.Co sie tyczy elementów pracujacych na roz¬ ciaganie lub na sciskanie, o powrocie sprezys¬ tym i o dlugim skoku, to moga one w zasadzie zawierac rozciagana lub sciskana sprezyne me¬ chaniczna o duzym skoku, ale wydaje sie ko- - % -rzystniejszym stosowanie poduszki pneumatycz¬ nej o konstrukcji analogicznej na przyklad do dzwignika pneumatycznego lub hydropne¬ umatycznego. Tego rodzaju poduszka pneuma¬ tyczna moze byc badz nie sterowana i nie kon¬ sumowac wcale sprezonego powietrza lub kon¬ sumowac go tylko w ilosciach niezbednych dla wyrównania strat przez nieszczelnosci, badz tez moze byc polaczona ze zródlem sprezonego powietrza za pomoca rurociagów, a to w celu dowolnego zwiekszania lub zmniejszania ilos¬ ci plynu, powietrza lub oleju, zawartego w tym urzadzeniu, azeby zwiekszac lub zmniejszac wspólczynnik sprezystosci dla dostosowywania go do charakterystyki konwoju, na przyklad konwoju nie zaladowanego lub zaladowanego, oraz do okolicznosci zewnetrznych, wiekszych lub mniejszych promieni krzywizny toru, wiek¬ szego lub mniejszego falowania itd- Naped konwoju jest zapewniony za pomoca wszystkich znanych elementów napedowych, takich jak jedna lub kilka srub napedowych, kól lopatkowych lub wszelkiego rodzaju innych elementów napedzajacych.Kierowanie konwojem jest zapewnione za pomoca znanych urzadzen sterujacych, takich jak stery, kierowane silniki napedowe i inne, umieszczone na jednym z konców konwoju, a i w przypadku gdy od konwoju wymaga sie plywania po krzywoliniowych drogach zeglu¬ gowych lub we wszystkich innych przypadkach, gdy to sie okaze konieczne, kierowanie kon¬ woju sklada sie z urzadzenia sterujacego ta¬ kiego, jak jeden lub kilka sterów, silniki kie¬ rowane lub inne, umieszczone na drugim kon¬ cu konwoju, badz na samym statku ostatnim, badz tez na malym statku pomocniczym z nim zwiazanym.W celu uproszczenia opisu, elementy pracu¬ jace na rozciagania i sciskania beda odpowied¬ nio nazywane: „elementami rozciaganymi" i „elementami sciskanymi". Odksztalcajace sie konwoje, uzyskiwane przez stosowanie tych elementów, beda nazywane „konwojami prze¬ gubowymi" w cely odróznienia ich od konwo¬ jów odksztalcajacych sie, dotychczas znanych.Opis który teraz nastapi z powolaniem sie na rysunki, podane tytulem nie wiazacych przykladów, pozwoli lepiej zrozumiec w jaki sposób wynalazek moze byc zastosowany w praktyce, oraz pozwoli ujawnic inne jeszcze jego szczególy konstrukcyjne.Fig. 1—3 przedstawiaja schematycznie urza¬ dzenie sprzegajace z elementem rozciaganym o powrocie sprezystym za pomoca plynu i o du¬ zym skoku, wedlug trzech róznych sposobów zamontowania, przeznaczone dla dwóch stat¬ ków konwoju przegubowego, stykajacych sie wzajemnie plaskimi powierzchniami czolowymi.Fig. 4 przedstawia schematycznie sposób za¬ silania elementów rozciaganych, o powrocie sprezystym za pomoca plynu i o dlugim sko¬ ku, z ukladów pokazanych na fig. 1—3.Fig. 5 przedstawia odmiane pokazanego aa fig. 2 elementu rozciaganego o powrocie spre¬ zystym i o dlugim skoku, który jest utworzo¬ ny ze sprezyny.Fig. 6 przedstawia schematycznie konwój przegubowy, w którym zespól urzadzen sprze¬ gajacych jest sterowany za pomoca jednego jedynego elementu rozciaganego o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, umieszczonego w wzdluznej plaszczyznie symetrii konwoju.Fig. 7 przedstawia schematycznie konwój przegubowy, w którym zespól urzadzen sprze¬ gajacych jest sterowany przez dwa elementy rozciagane o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, umieszczone po bokach.Fig. 8 przedstawia odmiane urzadzenia z fig. 7, w którym dwie liny lub dwa lancuchy umieszczone po bokach sa polaczone za pomo¬ ca jednego jedynego elementu rozciaganego o powrocie sprezystym i o dlugim skoku.Fig- 9 i 10 przedstawiaja dwie odmiany urza¬ dzenia pokazanego na fig. 1, w którym statki stykaja sie wzajemnie czescia szerokosci swych powierzchni czolowych, z których odpowiednio jedna czesc ograniczona jest plaszczyzna prze¬ kroju poprzecznego, a pozostale czesci sa za¬ okraglone wedlug linii krzywej.Fig. 11 przedstawia odmiane urzadzenia po¬ kazanego na fig. 1, w którym statki stykaja sie wzajemnie jednym punktem .powierzchni czolowych, które sa tu powierzchniami krzy¬ wymi na calej swej szerokosci, przy czyni sprzegniecie sklada sie z dwóch elementów rozciaganych o powrocie sprezystym i o dlu¬ gim skoku, umieszczonych po obydwóch stro¬ nach wzdluznej plaszczyzny symetrii konwoju.Fig. 12 przedstawia schematycznie sprzegnie¬ cie dwóch statków konwoju przegubowego za¬ wierajacego krazki, obracajace sie dokola za¬ wieszonej osi poziomej, umieszczonej pomie¬ dzy plaskimi powierzchniami czolowymi dwóch statków oraz element rozciagany ,q powrocie sprezystym i o dlugim skoku.Fig. 13 jest rzutem bocznym w czesciowym przekroju ukladu z fig. 12, pokazujacym prze- 3suniecie pionowe w jakim moga sie znalezc obydwa statki, badz na skutek falowania, badz tez na skutek róznego stopnia ich zaladowania.Fig. 14 przedstawia schematycznie urzadze¬ nie sprzegajace dwa statki konwoju przegubo¬ wego, skladajace sie z dwóch elementów teles¬ kopowych sciskanych nie sprezystych oraz z elementu sciskanego o powrocie sprezystym i o dlugim skoku.Fig. 15 przedstawia schematycznie urzadzenie sprzegajace dwa statki konwoju przegubowego, skladajace sie ze sciskanych belek sprezynu¬ jacych oraz z elementu rozciaganego o powro¬ cie sprezystym i o dlugim skoku.Fig. 16 przedstawia schematycznie urzadze¬ nie sprzegajace dwóch statków konwoju prze¬ gubowego, skladajace sie, jako urzadzenie scis¬ kane nie sprezynujace, z dwóch wystepów two¬ rzacych czesc statku bedacego na przodzie i ota¬ czajacych statek bedacy w tyle a powiazane z nim za pomoca dwóch lin lub lancuchów, a takze za pomoca elementu rozciaganego o po¬ wrocie sprezystym i o dlugim skoku.Fig. 17 przedstawia schematycznie urzadzenie sprzegajace dwóch statków konwoju przegu¬ bowego, skladajace sie z dwóch elementów rozciaganych o powrocie sprezystym i o dlu¬ gim skoku oraz z nie sprezystego draga sciska¬ nego, przylaczonego przegubowo za pomoca czopów kulistych do obydwóch statków.Fig. 18 przedstawia schematycznie urzadze¬ nie sprzegajace dwóch statków konwoju prze¬ gubowego, skladajace sie, po kazdej stronie wzdluznej plaszczyzny symetrii konwoju, z ele¬ mentu rozciaganego o powrocie sprezystym i o dlugim skoku oraz z elementu sciskanego nie sprezystego.Fig. 19 przedstawia schematycznie w dwóch plaszczyznach' urzadzenie sprzegajace dwóch jednostek plywajacych konwoju przegubowego, przeznaczone do przemieszczania sie wewnatrz plynu jednorodnego, przy czym te dwie jed¬ nostki wzajemnie stykaja sie za pomoca jed¬ nego z elementów sciskanych nie sprezystych, pokazanego schematycznie na figurze poprzed¬ niej, ale w wykonaniu dwuwymiarowym, i za¬ wierajacego element rozciagany o powrocie spre¬ zystym i o dlugim skoku, umieszczony w srod¬ ku elementu sciskanego.Fig. 20 i 21 przedstawiaja schematycznie kon¬ wój przegubowy statków skladajacych sie z dwóch lub trzech rzedów statków umieszczo¬ nych obok siebie w szachownice, polaczonych wzajemnie w kierunku wzdluznym za pomoca elementów rozciaganych o powrocie sprezysz tym i o dlugim skoku oraz polaczen sciska¬ nych nie sprezystych.Fig. 22 przedstawia schematycznie urzadze¬ nie sprzegajace dwóch statków konwoju prze¬ gubowego, skladajace sie z elementu sciska¬ nego o powrocie sprezystym i o dlugim skoku i z dwóch elementów rozciaganych nie spre¬ zystych.Fig. 23 przedstawia zespól konwoju wraz z jego urzadzeniami napedowymi i steruja¬ cymi, którego jednostki sa wzajemnie powia¬ zane za pomoca jednego z urzadzen sprzegaja¬ cych, pokazanych na fig. 1—22, przy czym konwój plynie po linii krzywej.W postaci wykonania zilustrowanej na fig. 1, statki 1 i 2 stykaja sie plaszczyznami 3 i 4 swych powierzchni czolowych, które tworza urzadzenie sciskane za pomoca elementu roz¬ ciaganego o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, utworzonego przez element wyposazony w poduszke pneumatyczna lub hydropneuma¬ tyczna, skladajacy sie z cylindra 5, przecho¬ dzacego pomiedzy statkami 1 i 2 i zamocowa¬ nego za pomoca przegubu kulistego 6 na stat¬ ku 1, a w którym przemieszcza sie tlok 7 z dragiem tlokowym 8 polaczonym z przegu¬ bem kulistym 9 na statku 2. Komora 10 tego cylindra, w której przemieszcza sie drag tlo¬ kowy 8, jest napelniona sprezonym powietrzem lub ciecza taka jak olej i laczy sie z pojemni¬ kiem 11, zawierajacym pewna ilosc sprezonego powietrza, regulowana w celu wstepnego na¬ prezenia elementu rozciaganego i w celu uzys¬ kania moznosci zmieniania odpowiednio do potrzeby charakterystyk dzialania urzadzenia sprzegajacego.Sprezone powietrze, skierowane poczatkowo do pojemnika 11 i ewentualnie do komory 10., ma cisnienie, które dociska wzajemnie dwa statki 1 i 2 z sila poczatkowa, wystarczajaca aby nadac konwojowi poczatkowa sztywnosc, potrzebna dla utrzymywania styku pomiedzy statkami konwoju, gdy znajduje sie on na po¬ stoju lub gdy w przypadku konwoju popycha¬ nego jego jednostka napedzajaca plynie z ty¬ lu. W przypadku konwoju ciagnionego, dajaca naprezenie wstepne sila, wywierana przez spre¬ zone powietrze, jest nastawiana na wielkosc wieksza od wielkosci sily napedowej, przykla¬ danej do konwoju, azeby zachowac wystarcza¬ jaca sztywnosc konwoju ciagnionego, a to w celu unikniecia jakiegokolwiek wzajemnego odsuwa¬ nia sie statków. Cisnienie poczatkowe tego powie- -4-trza jest ponadto dobierane w celu uzyskania po¬ czatkowego momentu powrotnego, konieczne¬ go do zapewnienia wyprostowanemu konwo¬ jowi odpowiedniej sztywnosci, azeby umozli¬ wic jego normalne plywanie bez nieoczekiwa¬ nych odksztalcen pod wplywem slabych sil zaklócajacych.Podczas plywania na wzburzonych wodach lub podczas manewrowania krzywoliniowego konwoju, drag tlokowy 8 tloka 7 wychodzi z cylindra 5 i czyniac to, wiecej spreza powie¬ trze zamkniete poczatkowo w pojemniku 11 oraz ewentualnie w komorze 10. Sprezanie tego powietrza powoduje wzrost sily rozciagajacej, dociskajacej wzajemnie statki, a na skutek tego i wzrost momentu wyprostowujacego i do¬ prowadzajacego konwój do linii prostej, jak tylko przestana dzialac sily zaklócajace, wzbu¬ rzone wody lub sily powodujace zakrzywienie konwoju. W przypadku plyniecia po linii krzy¬ wej, styk pomiedzy statkami odbywa sie za po¬ moca krawedzi wierzcholkowej, jaki jedna z plaszczyzn 3 lub 4 powierzchni czolowej two¬ rzy z plaszczyzna druga.Sposób sprzegania pokazany na fig. 2 rózni sie od sposobu pokazanego na fig. 1 tylko tym, ze umieszczony calkowicie na statku element 5a z poduszka pneumatyczna ma drag tloko¬ wy 8a tloka 7a sprzegniety z lancuchem lub lina 12, przechodzaca przez krazki kierujace 13 i 14, osadzone na statku la, i zamocowana w miejscu 15 na statku 2a- Ponadto powierzchnie czolowe statków sa uksztaltowane w sposób specjalny w celu ulat¬ wiania obrotu jednej z tych powierzchni wzgle¬ dem drugiej, bez niebezpieczenstwa poslizgu bocznego, a to za pomoca wybran 16 statków, w które wchodza wystepy 17 umieszczone na tych statkach.Sposób sprzegania przedstawiony na fig. 3 rózni sie od sposobu przedstawionego na fig. 2 tylko tym, ze element 5b o poduszce pne¬ umatycznej, zamiast ulozenia równoleglego do wzdluznej plaszczyzny symetrii statku Ib, jest ulozony ukosnie. Inne elementy tego ukladu oznaczone sa tymi samymi liczbami jak na fig. 2 ale z wskaznikiem b. W celu ulatwienia wzajemnego obrotu tych statków bez ryzyka poslizgu, w tym ukladzie w wybraniach 16a, wykonanych na obydwóch statkach stosuje sie niezalezne od tych statków elementy 18, takie jak walki pionowe, które moga byc wykonane z dowolnego materialu, takiego jak kauczuk naturalny lub syntetyczny, i które eliminuja bezposrednie stykanie sie samych statków.W przedstawionej na fig. 4 postaci wyko¬ nania, poszczególne elementy rozciagane Sc, 5d... o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, z których kazdy wyposazony jest w komora robocza lOc, 10d...9 polaczona ze swym pojem¬ nikiem pomocniczym lic, lid..., sa same pola¬ czone wspólnym rurociagiem 19, zaopatrzonym: w gietkie polaczenia 19a, w przerwach pomie¬ dzy dwoma statkami konwoju, w nastawiany reduktor cisnienia 20 z manometrem 21, umiesz¬ czony na zapasowym zbiorniku 22 sprezonego powietrza, takim jak butla sprezonego powie¬ trza. Na rurociagu jest umieszczony zawór zwrotny 23 i manometr 24, ewentualne zespo¬ ly skladajace sie z zaworów zwrotnych i ma¬ nometrów, identyczne dla kazdego odgalezie¬ nia.Przestawiajac reduktor cisnienia 20, regu¬ luje sie cisnienie powietrza jednoczesnie wpro¬ wadzanego do elementów z poduszka pneuma¬ tyczna zespolu urzadzen sprzegajacych kon¬ woju.W ten sposób mozna dostosowywac sile napre¬ zenia wstepnego do rodzaju zastosowanego na¬ pedu, a wielkosc momentu wyprostowujacego w zespole urzadzen sprzegajacych do dzia¬ lajacych na przegubowy konwój sil, które zmieniaja sie stale w czasie jego eksploatowa¬ nia, odpowiednio do liczby statków konwoju, ich stopnia zaladowania, szybkosci bezwzgled¬ nej konwoju w funkcji warunków zeglugowa- nia: na wodach stojacych, przeciw pradowi lub z pradem, oraz odpowiednio do wielkosci falowania- Ponadto mozna zróznicowac te momenty wy¬ prostowujace na kazdym urzadzeniu sprzega¬ jacym, oddzialywujac indywidualnie na obje¬ tosc i cisnienie sprezonego powietrza w pojem¬ nikach pomocniczych lic, lid.., a to w celu dostosowania ich do zmian momentów zgina¬ jacych, dzialajacych po prawej stronie tego sprzegniecia, podczas manewru zakrzywiania konwoju.Fig. 5 przedstawia sposób sprzegniecia po¬ dobny do sposobu przedstawionego na fig. 1, ale w którym element rozciagany o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, zamiast z po¬ duszki pneumatycznej, jest utworzony z wstep¬ nie naprezonej sprezyny mechanicznej 25 o dlu¬ gim skoku, umocowanej w miejscu 26 na statku lf i sprzegnietej z lancuchem lub lina 27, która mocuje sie w miejscu 27 na statku - ? -2f, przeprowadzajac ja przez krazki prowadza¬ ce 29 i 30, umieszczone na statku If.W celu uproszczenia rysunku i opisu, na nastepnych figurach elementy rozciagane o powrocie sprezystym i o dlugim skoku beda przedstawiane w takiej postaci, jaka zostala zastosowana na fig. 5 i beda oznaczane licz¬ ba 31.W postaci wykonania przedstawionej na fig. 6 element rozciagany 31 o powrocie sprezys¬ tym i o dlugim skoku, umocowany na ostat¬ nim statku 32 konwoju, w jego wzdluznej plaszczyznie symetrii, wytwarza moment wy¬ prostowujacy w urzadzeniu sprzegajacym wspo¬ mniany konwój za pomoca liny, lancucha lub ciegna 33, idacego od urzadzenia sprzegaja¬ cego tylnego do urzadzenia sprzegajacego przed¬ niego, zamocowanego na drugim statku skraj¬ nym 32c w miejscu 34, a prowadzonego na statkach srodkowych 32, 32a i 32b za pomoca krazków lub prowadnic 35, przy czym lancuchy 35a ustalaja granice katów, jakie moga wza¬ jemnie tworzyc czolowe powierzchnie stat¬ ków. Ten uklad nadaje sie do stosowania zwlaszcza dla statków o plaskim pokladzie.Postac wykonania przedstawiona na fig. 7 rózni sie od postaci wykonania przedstawio¬ nej .na fig. 6 tylko tym, ze urzadzenie rozcia¬ gane zawiera dwa elementy rozciagane 31 o powrocie sprezystym i o dlugim skoku wraz z ich linami, lancuchami lub ciegnami 33 i urza¬ dzeniami je prowadzacymi 35, umieszczonymi po obydwóch stronach, symetrycznie wzgle¬ dem wzdluznej plaszczyzny symetrii konwo¬ ju przegubowego statków 32d... 32g.Postac wykonania przedstawiona na fig. 8 rózni sie od postaci przedstawionej na fig. 7 tylko tym, ze umieszczone przy kazdej burcie kable, liny lub ciegna 33a maja swe tylne kon¬ ce polaczone za pomoca jednego tylko elemen¬ tu rozciaganego 31 o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, po przejsciu przez prowadnice lub krazki 36- Uklady wedlug fig. 7 i 8 nada¬ ja sie zwlaszcza dla przegubowych konwojów statków o wnetrzu otwartym.Wykanie z fig. 9 rózni sie od wykonania z fig. 1 i 2 tylko tym, ze powierzchnie czolo¬ we 3g i 4g statków opierajac sie wzajemnie pod dzialaniem elementu rozciaganego 31 o po¬ wrocie sprezystym i o dlugim skoku, maja mniejsza szerokosc niz szerokosc statków Ig i 2g.Tak samo przedstawione na fig. 10 powierzch¬ nie czolowe statków Ih i 2h maja swe ^srod-i kowe czesci plaskie 3h i 4h, zakonczone czes¬ ciami zaokraglonymi 37 i 38 w postaci linii krzywej. W ten sposób punkt stykania sie dwóch statków oddala sie od wzdluznej plasz¬ czyzny symetrii wraz z wzrostem kata, utwo¬ rzonego przez wzdluzne plaszczyzny symetrii dwóch kolejnych statków Ih i 2h. Styk jest utrzymywany za pomoca elementu rozciaga¬ nego 31 o powrocie sprezystym i o dlugim skoku.W sposobie wykonania przedstawionym na fig. 11 powierzchnie czolowe 39 i 40 statków li i 2i sa krzywoliniowe na calej ich szerokosci, tak ze stykanie sie statków, nawet gdy konwój jest wyprostowany, odbywa sie zawsze w jed¬ nym punkcie, który przemieszcza sie, poczy¬ najac od wzdluznej plaszczyzny symetrii az do brzegu wraz z wzrostem kata utworzonego przez wzdluzne plaszczyzny symetrii dwóch ko¬ lejnych statków. Styk jest utrzymywany przez dwa elementy rozciagane 31 o powrocie spre¬ zystym i o dlugim skoku, których odleglosc od wzdluznej plaszczyzny symetrii zapewnia sztyw¬ nosc poczatkowa, konieczna do umozliwienia normalnej zeglugi bez niepozadanych odksztal¬ cen pod dzialaniem slabych sil zaklócajacych.Tego rodzaju elementy 31 nie dzialaja juz ja¬ ko urzadzenia rozciagane, gdy odleglosc pomie¬ dzy ich punktami przyczepienia na statkach jest mniejsza od jej wartosci poczatkowej, a to na skutek istnienia opór 31a.Uklad ten, a równiez uklady z fig. 1—3 i 5, 9 i 10, o bezposrednim stykaniu sie powierzch¬ ni czolowych statków, stosuje sie zwlaszcza do konwojów przegubowych, zlozonych ze stat¬ ków na ogól o ksztalcie prostokatnym, specjal¬ nie skonstruowanych do tego rodzaju zeglugi i operujacych na drogach zeglugowych bez wiekszego falowania.W sposobie wykonania przedstawionym na fig. 12 i 13 pomiedzy czolami statków lj i 2j sa umieszczone krazki 41, obracajace sie do¬ kola wspólnej osi poziomej 42 zawieszonej za pomoca lancuchów lub lin 43 na wspornikach 44 i 45, zakonczonych przedluzeniami 46 i 47.Gdy konwój jest wyprostowany krazki 41 przenosza sile sciskajaca, wywierana przez ele¬ ment rozciagany 31 o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, zmniejszana lub zwiekszana o sile ciagniecia lub popychania, przekladana do konwoju. Podczas manewrów krzywolinio¬ wych sily te sa przekazywane bezposrednio przez krance 37a i 3Sa powierzchni czolowych.Ten uklad nadaje sie szczególniej do konwoju -* -okreslonego wyzej, ale przeznaczonego do ope¬ rowania na drogach zeglugowych podlegaja¬ cych znaczniejszemu falowaniu.Zamiast przekazywania sily sciskajacej, wy¬ wolywanej przez elementy rozciagane i zmniej¬ szanej lub zwiekszanej o sile napedu za pomo¬ ca zetkniecia powierzchni czolowych kolejnych statków konwoju, które to zetkniecie dziala jako urzadzenie sciskane, tak jak to jest przed¬ stawione na fig 1^3, 5 i 9—13, stosuje sie na fig. 14 dwa boczne dragi teleskopowe, któ¬ re tworza element sciskany, skladajacy sie z czesci rurowych 48 i 48a, zamocowanych na statku ,49 za pomoca przegubów kulistych 50 i 50a i--;wewnatrz których, pomiedzy dwoma oporami 48b i 48c, przemieszczaja sie elemen¬ ty 51 i 51a, umocowane na statku 52 za po¬ moca przegubów kulistych 53 i 53a. Dragi te moga byc w razie potrzeby zaopatrzone w amor¬ tyzatory uderzen, ustepujace pod dzialaniem sil ciagniecia lub popychania, wiekszych od sil wynikajacych z naprezen sciskajacych wy¬ wolywanych przez element rozciagany o po¬ wrocie sprezystym i o dlugim skoku i zmniej¬ szanych lub zwiekszanych przez ciagniecie, lub popychanie jednostki napedzajacej., Element rozciagany 31 o powrocie sprezys¬ tym i o dlugim skoku poza rola elementu scis¬ kajacego spelnia role elementu wzajemnie srod¬ kujacego statki 49 i 52, a to na skutek tego, ze rozstawienie punktu powiazania 54 i pun¬ ktu prowadzenia 55 tego urzadzenia jest mniej¬ sze niz rozstawienie pomiedzy przegubami ku¬ listymi 50, 53, a 50a, 53a powiazan ze statka¬ mi dragów teleskopowych.Uklad ten nadaje sie specjalnie dla konwo¬ jów przegubowych; utworzonych z dwóch stat¬ ków majacych konce spiczaste lub zaokraglo¬ ne oraz dla konwojów przeznaczonych do ze¬ glugi na wodach wzburzonych.W wykonaniu przedstawionym na fig. 15 dwa statki 56 i 57, zaopatrzone w element rozcia¬ gany 31 o powrocie sprezystym i o dlugim sko¬ ku, sa ponadto wyposazone w element sciska¬ ny, utworzony z dwóch dragów bocznych 58 i 58a, powiazanych za pomoca lancuchów lub lin 59, 60 i 59a, 60a z obydwoma statkami.Dragi 58 i 58a opieraja sie. na krzywkach 61, tila i 62, 62at zamocowanych na statkach.W ten sposób dragi 58 i 58a sluza jednoczes¬ nie do przekazywania sil sciskajacych i mo¬ mentu wyprostowujacego.W wykonaniu przedstawionym na fig. 16, jeden ze. statków a mianowicie 63, ma dziób 64 zaostrzony lub zaokraglony, otoczony tylem wkleslym 65 drugiego statku 66. Zakonczenia w tej wkleslej postaci sa zwiazane ze stat¬ kiem 63 za pomoca lancuchów lub lin 67 i 67a, przy czym ich zespól tworzy element sciskany.Statki sa wzajemnie dociskane za pomoca ele¬ menty rozciaganego 31 o powrocie sprezystym i o dlugim skoku. Ten sposób wykonania urza¬ dzenia sprzegajacego nadaje sie zwlaszcza dla konwojów przegubowych, skladajacych sie z statku tylnego o przodzie zaostrzonym, popy¬ chajacego statek bedacy na przodzie.Przedstawione na fig. 17 urzadzenie sprze¬ gajace dwóch statków 68 i 69 zawiera sztyw¬ ny drag 70, zamocowany na tych dwóch stat¬ kach, odpowiednio za pomoca przegubów ku¬ listych 71 i 72, przy czym drag 70 gra role elementu sciskanego. Statki sa wzajemnie scia¬ gane za pomoca dwóch elementów rozciaga¬ nych 31 o powrocie sprezystym i o dlugim sko¬ ku, umieszczonych po obydwóch stronach drar ga 70. W celu unikniecia wahan urzadzenia sprzegajacego na skutek slabych impulsów zew¬ netrznych elementy 31 sa urzadzone tak, ze nie sa rozciagane skoro odleglosc pomiedzy ich punktami powiazania ze statkiem jest mniejsza od swej wartosci poczatkowej, a to dzieki oporom 31a.Równiez przedstawione na fig. 18 urzadze¬ nie sprzegajace statków 49a i 52a, tak samo jak urzadzenie sprzegajace pokazane na fig. 14, zawiera dwie boczne rury teleskopowe 48 i 48a, które sa zamocowane na statku 49a za pomo¬ ca przegubów kulistych 50 i 50a i w których pomiedzy dwiema oporami 48b i 48c przemiesz¬ czaja sie elementy 51 i 51a, zamocowane na statku 52a za pomoca przegubów kulistych 53 i 53a- Element rozciagany o powrocie sprezy¬ stym i o dlugim skoku zawiera dwa elementy 31, których punkty zamocowania i prowadze¬ nia 54 i 55, 54at 55a sa umieszczone w mniej¬ szej odleglosci niz odleglosc istniejaca pomie¬ dzy przegubami kulistymi 50, 53 i 50a, 53a po¬ wiazania ze statkiem dragów teleskopowych.Wykonanie przedstawione na fig. 19 nadaje sie zwlaszcza dla konwojów przegubowych, przeznaczonych do poruszania sie wewnatrz cieczy jednolitej i wymagajacych swego* wza¬ jemnego sprzegniecia przegubowego w dwóch plaszczyznach prostopadlych. Dwa elementy 73, 74 opieraja sie jeden na drugim cala powierzch¬ nia swych scianek czolowych, dzialajac jako urzadzenie sciskane, przy czym sciskanie jest zapewnione za pomoca elementu rozciaganego — 7 —no powtfoci* sprezystym i o dlugim skoku, uróieszcttmego w kierunku wzdluznej plaszczy¬ zn? sy?net*il, wspólnej dla tych dwóch ele¬ mentów w polozeniu wyprostowanym.Jest oczywiste, ze wszystkie postacie wyko¬ nania przedstawione na fig. 1—18 i 22 moga byc zastosowane w przypadku konwojów po¬ laczonych przegubowo w dwóch plaszczyznach przez zwiekszenie wówczas liczby elementów sciskanych i rozciaganych z powrotem sprezy¬ stym i dlugim skokiem, jak i bez powrotu sprezystego i dlugiego skoku.W wykonaniu przedstawionym na fig. 20 ko¬ lejne statki konwoju T5a—7fc, wyposazone w elementy rozciagane 31 o powrocie sprezystym i o dlugim skoku, sa powiazane ze statkami bocznymi 76d—7tW, które same sa wyposazo¬ ne w elementy rozciagane II o powrocie spre¬ zystym i o dlugim skoku i które odgrywaja role elementów sciskanych dzieki swemu po¬ wiazaniu ze statkami konwoju za pomoca Mn lub lancuchów 77.Urzadzenie sprzegajace przedstawione na fig. 21 rózni sie od urzadzenia sprzegajacego przed¬ stawionego na fig. 20 tym, ze statki 78a i 78c konwoju, wyposazone w swoje elementy roz¬ ciagane 31 o powrotne sprezystym i o dlugim skoku sa polaczone ze statkami bocznymi, umieszczonymi po obydwóch ich bokach, przy czym te statki boczne 79, T9a, 80 i 80a sa po¬ wiazane ze statkami konwoju za pomoca lin lub lancuchów W.Urzadzenia sprzegajace przedstawione na fig. 20 i 21 nadaja sie zwlaszcza dla konwojów przegubowych, skladajacych sie ze statków o malej szerokosci, takich jak barki kanalowe, zeglujace w konwoju na rzekach, pojemniki plywajace, które moga byc wyjmowane z wody dla umozliwienia szybkiego wyladunku.We wszystkich opisanych wyzej wykona¬ niach wlasnie element rozciagany sluzy jako spre¬ zyste urzadzenie o dlugim skoku. W ukladzie przedstawionym na fig. 22 sprezyste dzialanie powrotne o dlugim skoku nalezy do elementu sciskanego. Dwa statki 82 i 88 sa sprzegnie¬ te za pomoca dwóch lin 84 i Mo, sluzacych jako element rozciagany. Element sciskany jest utworzony przez czesc wyposazona w pneu¬ matyczna lub hydropneumatyczna poduszke, zawierajaca cylinder 35, który Jest umocowany za pomoca przegubu kulistego 86 na statku 82 i w którym przemieszcza sie tlok *7, którego drag tlokowy 88 jest zamocowany za pomoca pntgutm kulistego 89 na statku 88. Komora 98 tego cyttndra, po przeciwnej stronie draga tlokowego 88, jest napelniona powietrzem epne- zonym lub taka ciecza jak olej i tajemy sse z pojemnikiem H zawierajaejm pewna re¬ gulowana ilosc powietrza sprezonego a to w ce¬ lu wywolania naprezenia wstepnego w elemen¬ cie sciskanym i umozliwienia amteniania w mia¬ re potrzeby charakterystyk tego spisegniacia.Cisnienie powietrza sprezonego jest regolo- wane w celu utrzymywani* statków w odpo¬ wiednim eddafentu zarówno w czasie postoju jak i w czasie plyniecia naprzód lub w tyl.Podczas zeglugi na wzburzonych wodach lub podczas manewru zakrzywiania konwoju, drag tlokowy 88 popycha tlok w cylindrze 85, spre¬ zajac jeszcze bardziej powietrze zawarte po¬ czatkowo w pojemniku W i ewentualnie w ko¬ morze 98. Sprezanie tego powietrza powoduje wzrost sily sciskajacej, usilujacej oddalic siat¬ ki jeden od drugiego, przy czym jedna z dwóch lin 84 lub 84a jest rozciagana, podczas gdy druga zwisa swobodnie. Zamiast stosowac sprze¬ gniecie pneumatyczne mozna by w ukladzie przedstawionym na fig. 22 zastosowac sciska¬ na sprezyne, umieszczona w komorze 98.Skok elementu wiazacego o powrocie spre¬ zystym wedlug któregokolwiek z rozwiazan przedstawionych na fig. 1, 5 i 22 jest dobiera¬ ny wystarczajaco duzy, a sila wyprostowuja- ca jaka on wywiera — wystarczajaco mala, aby umozliwic dowolne zakrzywianie konwo¬ ju za pomoca manewrowania jego urzadzenia¬ mi sterujacymi albo tez aby umozliwic chwi¬ lowe odchylenia od lmii prostej statków, któ¬ re go tworza pod dzialaniem stosunkowo znacz¬ nych sil zaklócajacych, takich jak falowanie.Fig. 23 przedstawia pelny uklad konwój* przegubowego, zestawionego dla zeglugi po krzywoliniowych drogach zeglugowych. Konwój ten zawiera: statek tylny 92* wyposazony w sruby napedowe 9S, &3a umieszczone za stera¬ mi 84. 9ta, pewna liczna statków posrednich 98, 96 i jeden statek przedni 87, zaopatrzony w stery przednie Sao—ftfc, przy czym wszyst¬ kie te statki sa wzajemnie powiazane sn po¬ moca urzadzen sprzegajacych wedlug którego¬ kolwiek z ciosanych wyzej wykonan, zawiera¬ jacych elementy rozciagane i sciskane, jodzie lub drugie wsposazone w powrót spnezysty i dlugi skok.Konwój jest przedstawiony podczas mane¬ wru zakrzywiania za pomoca sterów przednich $8a—98c, przestawionych w tym sasajsn kie¬ runku, w jakim bylyby przestawione stary — f -przednie pojedynczego statku przed jego wply¬ nieciem na krywoliniowy tor o tej samej krzy- wiznie, natomiast stery tylne 94, 94a sa prze¬ stawione w kierunku przeciwnym, niz kieru¬ nek w jakim bylyby przestawione stery tylne pojedynczego statku przed jego wplynieciem na tor krzywoliniowy o tej samej krzywiznie.W ten sposób, w tylnym koncu statku 92 i na przednim koncu statku 97 wywiera sie sily skierowane do wnetrza krzywizny, równowa¬ zace sily odsrodkowe,.dzialajace na statki kon¬ woju. Moment zakrzywiajacy na prawo od kaz¬ dego ze sprzegniec konwoju jest równowazony przez moment wyprostowujacy wytwarzany przez urzadzenie sprzegajace, gdy wymagany kat pomiedzy dwoma kolejnymi statkami zo¬ stanie osiagniety.Gdy konwój plynie w linii prostej, a sily zaklócajace usiluja wzajemnie odchylic statki od linii prostej, to utrzymanie konwoju w linii prostej odbywa sie przez manewrowanie w zwy¬ kly sposób sterami przednimi 98a—98c albo tylnymi 94, 94a.Manewrowanie przednimi i tylnymi stera¬ mi jest wykonywane z jednego jedynego most¬ ku sterowniczego, umieszczonego najkorzyst¬ niej na statku ostatnim dla konwoju popycha¬ nego i na statku przednim dla konwoju ciag¬ nietego.W celu zapewnienia statecznosci konwoju, utworzone przez belki lub dragi elementy scis¬ kane o dlugosci stalej lub zmiennej maja dlu¬ gosc wieksza niz elementy rozciagane, odpo¬ wiadajacego urzadzenia sprzegajacego, jak i urzadzenie opisane juz z powolaniem sie na fig. 14 i 18.Nalezy zaznaczyc, ze w wykonaniu wedlug fig. 2 i 3, dwa statki sa wzajemnie polaczone przegubowo tylko dokola dwóch osi prosto¬ padlych, jednej poziomej i poprzecznej, dla ruchu wywolanego przez kolysanie podluzne i drugiej, pionowej i nieruchomej, dla ruchów przy zakrzywianiu konwoju. We wszystkich innych ukladach dwa statki sa wzajemnie po¬ laczone przegubowo dokola trzech osi prosto¬ padlych, pierwszej poziomej i poprzecznej, dla ruchów kolysania wzdluznego, drugiej pozio¬ mej, wzdluznej i ruchomej, dla ruchów spo¬ wodowanych przechylaniem bocznym, i trzeciej, pionowej ruchomej, dla ruchów po torze krzy¬ wym.Jest oczywiste, ze nie wykraczajac poza ramy niniejszego wynalazku, do opisanych wyzej sposobów wykonania moglyby byc wprowa¬ dzone modyfikacje zasugerowane przez wyko¬ nanie techniczne lub przez zastosowanie prak¬ tyczne. A wiec zamiast stosowania w urzadze¬ niu sprzegajacym jednego sprezystego elemen¬ tu powrotnego o dlugim skoku, tak jak to by¬ lo pokazane na fig. 1—3, 5, 9, 10 i 12—16, moz¬ na by ich zastosowac dwa lub wiecej, umiesz¬ czonych po jednej i drugiej stronie wzdluz¬ nej plaszczyzny symetrii statków ustawionych w linii prostej tak, jak to bylo pokazane na fig. 11 i 17. Podobnie, zamiast zastosowania na fig. 17, mozna by zastosowac dwa elementy sciskane, umieszczone po jednej i drugiej stro¬ nie wzdluznej plaszczyzny symetrii statków ustawionych w linii prostej, tak jak to bylo pokazane na fig. 14 i 15. Równiez stosowanie jednego lub dwóch elementów rozciaganych lub sciskanych o powrocie sprezystym i o dlu¬ gim skoku dla wszystkich statków konwoju, tak jak to bylo przedstawione na fig. 6 i 8, mogloby byc polaczone z zastosowaniem ele¬ mentów sciskanych lub rozciaganych, takich jak elementy przedstawione na fig. 14—17 i 20 —22. Skoro dwa elementy tworza urzadzenie rozciagane lub sciskane, to elementy te, za¬ miast umieszczenia równoleglego do plaszczy¬ zny symetrii wzdluznej dwóch statków usta¬ wionych w linii prostej, moglyby byc umiesz¬ czone ukosnie w stosunku do tej plaszczyzny, a to w celu utworzenia trapezu. PL