Jezeli powloki lub inne warstwy meta¬ lowe, wytworzone rozpylaniem plynnego lub tylko ogrzanego metalu, nie poddaje sie zgeszczeniu zapomoca obróbki mecha¬ nicznej lub termicznej, to w warstwach powstaja mikroskopijne pory, które pod wielu wzgledami wplywaja niekorzystnie na wlasciwosci wymagane od takich po¬ wlok.Wedlug wynalazku niniejszego prze¬ mienia sie strukture takich warstw powsta¬ lych przez rozpylanie, natryskiwanie lub skraplanie w parach metalu w ten sposób, ze dziala sie na nie w czasie ich powsta¬ wania lub potem srodkami wypelniajace- mi o takiej wlasciwosci, ze, po wypelnia¬ niu porów warstwy metalowej, sa one od¬ porne wogóle na wiekszosc chemicznych oddzialywan, a w szczególnosci na dziala¬ nie takich kwasów, lugów, par i podobnych zwiazków, których wplywowi dana war¬ stwa ma wlasnie ulegac. Moga to byc np. materjaly maczkowe jak cement, gips, wap¬ no lub inne, które tworza z woda rzadkie mieszaniny lub rozczyny, a po wyparowa¬ niu, zwiazaniu lub odciagnieciu wody — pozostaja w porach metalu w stanie stward- nietym, przyczem pory te w zupelnosci wypelniaja i zalepiaja. Moga to byc takze lakiery, tluszcze, masy bitumiczne, chemi- kalje i podobne materjaly, które podobnie jak poprzednie po uplywie pewnego cza¬ su lub pod dzialaniem ogrzania, przecho¬ dza ze stanu plynnego lub papkowatego w stan staly i twardy, albo tez tworza z metalem, którego pory wypelniaja, nieroz-<^szc|ain0 sdle Itlb takfc csady, które dzia- Maja zno^ru Yjfypolpiajaco, lepiaco i uszczel- lHaiajadp^ A * $ -Toostatnie wytwarzanie soli i osadu mo¬ ze sie tez uskuteczniac przez kolejne prze¬ nikanie wiekszej ilosci róznych cial, wcho¬ dzacych ze soba w pewne okreslone che¬ miczne dzialania. Da sie to wykonac w ten sposób np., ze pierwszy chemiczny rozczyn wnika w pory warstwy metalowej, która go wchlania i przytrzymuje, poczem drugi rozczyn np. wstrzykniety w warstwe me¬ talowa lub wcisniety w pory sila przez za¬ stosowanie cisnienia i nizkiej temperatury, tworzy osad ze znajdujacym sie tam roz- czynem pierwszym.Jako przyklad mozna tu wymienic prze¬ miane siarczku baru na chlorek baru i do¬ wolny siarczek. Uzywajac tych metod dazy sie do uzyskania osadów niekrystalipznych, lecz o ile moznosci bezpostaciowych i utrzy¬ mac je w postaci koloidalnej. Wytwarza¬ nie takich osadów jest zreszta zbyt znane, aby je trzeba bylo objasniac.Mozliwy jest tez taki sposób, ze wytwa¬ rza sie te nierozpuszczalne osady nietyl- ko juz naprzód na obrabianym przedmio¬ cie (materjal podstawowy) lub w nalozo¬ nych warstwach metalu, lecz wytworzenie tego osadu pozostawia sie dzialaniu tych materjalów, których wplywom przedmioty obrabiane podlegaja pózniej. Mozna to u- skutecznic w ten sposób, ze warstwy te na¬ syca sie cialami, które tworza pózniej, e- wentualnie, w czasie uzywania przedmio¬ tów, z dzialajacemi na nie materjalami, nierozpuszczalne lub trudno rozpuszczal¬ ne osady, albo tez powoduja np. stward¬ nienie lub podobne dzialanie.Mozna wreszcie stosowac srodki, pod dzialaniem których nierozpuszczalny osad lub materjal, majacy miec szczególnie wiel¬ ka odpornosc, powstaje pod wplywem cial nagryzajacych na warstwie metalowej, wy¬ tworzonej przez natryskiwanie, przyczem proces ten powstawania moze sie ewentu¬ alnie odbywac w kilku fazach. Jezeli np. warstwy glinowe podda sie rozkladowemu dzialaniu alkaljów, to naprzód powstaja gliniany, które moga byc przemienione, szczególnie w obecnosci soli amonowych i przy ogrzaniu, w wodorotlenki, i wre¬ szcie przez silniejsze i dluzsze ogrzanie przechodza w bezwodny tlenek glinu, któ¬ ry posiada bardzo wielka ogniotrwalosc i odpornosc na wplywy chemiczne wszel¬ kiego rodzaju. * Wprowadzanie w pory warstw metalo¬ wych cial, wypelniajacych lub zawieraja¬ cych albo wytwarzajacych je, plynnych wzglednie papkowatych mieszanin lub roz- czynów mozna uskuteczniac przezj wtry¬ skiwanie, wcieranie, zanurzanie lub pokry¬ wanie zapomoca pedzli przedmiotów obra¬ bianych w czasie wytwarzania metalowej warstwy natryskowej lub tez potem; ko¬ rzystne jest takze ogrzewanie obrabianych przedmiotów przed wniknieciem cial wy¬ pelniajacych, gdyz wtedy pory sie powiek¬ szaja, a zawarte w nich powietrze czescio¬ wo uchodzi. Jezeli srodek wypelniajacy wcisnie sie w ogrzane warstwy, a przed¬ miot obrabiany szybko ochlodzimy, to po¬ ry w tejze chwili wciagna srodek wypel¬ niajacy. Zabieg ten powtarza sie kilkakrot¬ nie i zaleca sie stosowac go nie po zupel- nem wykonczeniu ostatecznej gruboscfna- tryskiwanej warstwy metalowej, lecz w miedzyczasie, to znaczy jeszcze przed u- zyskaniem ostatecznej grubosci warstwy metalicznej. Gdyby zabieg byl stosowany tylko powierzchownie, to pory, lezace gle¬ biej w warstwie metalicznej, bylyby tak wypelnione powietrzem, ze jego rozrze¬ dzenie i nastepujace potem wsysanie srod¬ ka wypelniajacego wskutek oziebienia od¬ bywaloby sie tylko na powierzchni lub na malej glebokosci. Jezeli jednak przedmiot obrabiany poddaje sie dzialaniu tych ply¬ nów zgeszczajacych w czasie powstawania natryskiwanej warstwy metalowej, to o- grzanie powietrza w porach uskutecznia siejuz pod dzialaniem plomienia metalizato- ra, i gdy to rozrzedzone powietrze oziebia sie wskutek zetkniecia z chlodnym srod¬ kiem wypelniajacym, to wciaga ten ostatni do wnetrza porów, W wielkim wyborze nierozpuszczalnych cial, jakie chemja ogólna daje do dyspo¬ zycji, trzeba znalezc najodpowiedniejsze to znaczy mozliwie takie osady, które nie zawieraja wody krystalicznej, przede- wszystkiem jednak takie, które sa niewra¬ zliwe na dzialanie kwasów i lugów, lub in¬ ne ciala, mogace w danym razie dzialac na powierzchnie gotowych wyrobów. W wielu wypadkach jest wskazanem zastosowanie rozczynów obojetnych zamiast kwasowych, w innych wypadkach zas konieczne jest u- zycie rozczynów alkalicznych, zamiast kwa¬ snych lub obojetnych, aby zapobiec rdza¬ wieniu lub nagryzaniu w czasie wytwarza¬ nia nierozpuszczalnego wypelnienia lub pózniej.W tych wypadkach, gdy zwieksza sie chemiczna i fizyczna odpornosc wytworzo¬ nej warstwy przez bezposrednie dzialanie jakiegos ciala na osadzany metal, to che¬ miczny proces daje dosc silne oddzialywa¬ nie odczynnika, i to na zyczenie az do zu¬ pelnego zastapienia warstwy metalowej nowo utworzonem cialem, lub tylko az do wypelnienia porów powstalych w warstwie osadzonej przez natrysk metalu.Zamiast wypelniac pory w warstwach metalowych powstalych przez rozpylanie lub natryskiwanie lotnych par metali, za- pomoca cial niemetalicznych, mozna je takze wypelnic takiemi masami metaliczne- mi, które nie powstaja droga natryskiwa¬ nia.Znany jest sposób wyrobu powlok me¬ talowych, które powstaja bez uzycia ze¬ wnetrznego zródla pradu, bez topienia lub stapiania, lecz tylko przez zetkniecie. Me¬ tody te uzyskaly w praktyce tylko bardzo ograniczone zastosowanie, bo daja powlo¬ ki bardzo cienkie i mechanicznie nie dosc odporne. Jednakze przez skombinowanie tych metod z natryskowym sposobem wy¬ robu warstw ochronnych, mozna znacznie zgescic i poprawic strukture warstw natry¬ skowych, wytwarzajac w ich porach meta- lowe osady metoda styku. Mozna to w ten sposób wykonac, ze naprzód stosuje sie jedna metode potem druga, albo kilkakrot¬ nie obie metody po sobie lub równocze¬ snie, albo tez naprzemian.Wedlug metody stykowej mozna wszy¬ stkie metale o wyzszem, elektrolitycznem natezeniu rozpuszczania jak np. cynk, cy¬ na, zelazo i podobne metale spowodowac do wydzielania sie z rozczynów innych me¬ tali, które maja, jak np. miedz, olów, sre¬ bro, slabsze elektrolityczne natezenie roz¬ puszczania. Jezeli sie to odbywa w rozczy- nach okreslonego skladu i o stosownem stezeniu, to wydzielanie to uskutecznia sie czesto na zanurzonym np. metalu w posta¬ ci zwiezlej i mocno trzymajacej sie war¬ stwy.Jak wiadomo przebieg ten odbywa sie takze wtedy, gdy metal o mniejszem elek¬ trolitycznem natezeniu rozpuszczania be¬ dzie nalozony na metal o wyzszem nateze¬ niu rozpuszczania w postaci stosownie zlo¬ zonej pasty, papki lub smarowidla, przy- czem koncentracja jonowa w pascie, papce lub smarowidle jest decydujaca dla zdol¬ nosci wydzielania sie metalu. Jak wiado¬ mo w niektórych metalach, slabo dodat¬ nich elektrycznie, nie odbywa sie to wy¬ dzielanie metalu przez samo umieszczenie w rozczynie lub przez zetkniecie z odpo¬ wiednio zlozona pasta, papka lub smarowi¬ dlem, wzglednie ciecza do smarowania.Mozna je jednak jak wiadomo wywolac, je¬ zeli zetknie sie metal z metalem bardziej dodatnim elektrycznie, jak np. cynk, glin, zelazo i podobne metale, przyczem rózni¬ ce potencjalów zmieniaja sie, a odpowiedni prad elektryczny umozliwia wydzielanie sie metalu w postaci powloki metalowej na nizej dodatnim metalu. Jak wiadomo np. — 3 —cynk powleka sie miedzia bezposrednio w rozczynie miedziowego azotanu potasowe¬ go, a zelazo dopiero wtedy, gdy sie je ze¬ tknie z cynkiem; mosiadz nie powleka sie bezposrednio w rozczynie siarczanu miedzi, lecz wtedy gdy sie styka z cynkiem lub zelazem. Na tern wspomnianem sumowaniu sie róznic potencjalów opieraja sie wla¬ sciwe sposoby wyrobu powlok przez styk w scislejszem znaczeniu, w odróznieniu od tych, zwanych niekiedy falszywie powle¬ kaniem metalami metoda stykowa, zapo- moca których powloka metalowa powsta¬ je przez zanurzenie, wcieranie, smarowanie lub natryskiwanie jednego tylko rodzaju metalu bez zastosowania specjalnego srod¬ ka stykowego, przyczem w kazdym razie dzialaja czynniki fizykalno-chemiczne lub elektryczne bez zastosowania zewnetrzne¬ go zródla pradu, tak samo jak we wlasci¬ wej metodzie stykowej.Wreszcie znany jest jeszcze sposób wy¬ twarzania powlok metalowych, tak, ze osa¬ dzanie metalu na innym metalu, wzgled¬ nie tworzenie stopu tych metali, odbywa sie takze bezposrednio przez styk lub ze¬ tkniecie, bez stosowania elektrolitu i bez potrzeby przeprowadzania metalu powle¬ kajacego w stan plynny lub parowy, lecz przez rteciowanie to znaczy tworzenie zwiazków rteciowych.Znana jest duza liczba poszczególnych przepisów wyrobu powlok metalowych wszystkich wymienionych rodzajów, wedlug których nie stosuje sie ani zewnetrznego zródla pradu ani topienia lub stapiania me¬ talu powlekajacego i które to sposoby, za¬ leznie od rodzajów czynnosci, zanurzania, nacierania, smarowania lub natryskiwania z zastosowaniem srodka stykowego lub bez niego, nazywa sie zwykle metoda zanurza¬ nia, nacierania, smarowania lub metoda stykowa. Kazda z tych metod wchodzi w zakres wynalazku, w tym kierunku, ze kaz¬ da kombinacja sposobu natryskiwania me¬ talu zapomoca wspomnianych metod moze sluzyc do zgeszczania struktury materjalu uzyskanego w sposób natryskowy przy po¬ mocy innej metody.Jezeli warstwe natryskowa metalu np. cynku zanurzy sie w takim rozczynie soli metalicznych, np. w siarczanie miedzi, któ¬ ry jest zdatny do wydzielania metalu, np. miedzi, wedlug metody stykowej, to luz¬ niejsza struktura warstw powstalych przez natryskiwanie, ich pory i rysy umozliwia¬ ja znacznie obfitsze wydzielanie sie osadów metalowych w porównaniu z powierzchnia¬ mi gladkiemi, przyczem osady te wnikaja nietylko w powierzchnie warstw natryska¬ nych, lecz dochodza wglab az do zetkniecia sie z powierzchnia powlekanego przedmio¬ tu, wypelniaja szczeliny i dzialaja tern sa¬ mem podobnie jak kleiwo. Takiem zastoso¬ waniem obu sposobów metalizowania uzy¬ skuje sie nietylko nalozenie lub zesumowa- nie poszczególnych wykonanych warstw me¬ talowych, lecz ich zrosniecie sie, powieksze¬ nie gestosci i wytrzymalosci przy najko¬ rzystniej szem wyzyskaniu struktury, wyni¬ kajacej ze sposobu wyrobu i wlasciwosci obu poszczególnych sposobów metalizowania.Przedewszystkiem jednak zmniejsza sie, a nawet zupelnie zanika przepuszczalnosc tych, jakby spojonych ze soba, warstw.Zarzuty, ze grubosc warstwy powljoki metalowej, uzyskanej metoda stykowa, jest zbyt mala nie maja tu znaczenia, a na¬ wet w zestawieniu tej ostatniej metody ze sposobem natryskowym, cienkosc warstwy ma te zalete, ze zachowuje sie ogólny ksztalt zewnetrznej powierzchni, np. utrzy¬ muje sie chropowatosc powierzchni powle¬ kanych przedmiotów lub nalozonego me¬ talu. Gdyby mianowicie osady wytworzone metoda stykowa nie wchodzily w pory, lecz ukladaly sie z zewnatrz i wygladzaly chro¬ powata powierzchnie, to nastepne warstwy nalozone metoda natryskowa nie trzymaly¬ by sie mocno, bo dla tej metody szorstki podklad jest warunkiem zasadniczym. Po¬ niewaz jednak metalizacja metoda styko- - 4 -Mla jgst dosc cienka, aby file wplywala nie¬ korzystnie na ksztalt wyrobów, wiec mozna stosowac zestawienie wedlug wynalazku niniejszego w dowolnem nastepstwie i z najrózniejszemi metalami, albo naprzemian z temi samemi metalami na tym samym Wyrobie, przez co wzmaga sie jeszcze ko¬ rzystne dzialanie jakie sie uzyskuje przez zestawienie obu metod.Wreszcie zestawienie obu metod ma jaszcze jedno zastosowanie, a mianowicie wygodne wytwarzanie warstw metalowych lub podkladów posrednich do wyrobu sto¬ pów i zwiekszania przyczepnosci. Doswiad¬ czenie mianowicie uczy, ze np. niektóre me¬ tale natryskiwane na pewne metale pod¬ kladowe, np. cyna na zeliwie, przyczepiaja sie niepewnie lub tylko z trudnoscia uzy¬ skac mozna ich lepsza przyczepnosc, zasto¬ sowanie zas wymienionego zestawienia me¬ tod daje prosty sposób nakladania podkla¬ dów posrednich, bo wiekszosc sposobów mozna stosowac bez wiekszych kosztów i bez znaczniejszego zapotrzebowania ener¬ gii ! PL