Opublikowano dnia 27 kwietnia 1M1 r. f y«*»^ 6«J tfOfi \ POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44347 KL 63 c, 48 Zahnradfabrik Friedrichshafen Aktiengesellschaft*) Friedrichshafen, Niemiecka Republika Federalna Wspomagany wzmacniaczem uklad kierowniczy z ograniczeniem kierowania zwlaszcza do samochodów Patent trwa od dnia 7 maja 1960 r.Wynalazek dotyczy wspomaganego wmacnia- czem ukladu kierowniczego z ograniczeniem kie¬ rowania, zwlaszcza do samochodów, z tlokiem jednostronnego lub dwustronnego dzialania pod wplywem czynnika sprezonego.W dotychczasowych urzadzeniach tego rodza¬ ju, bedacy pod dzialaniem czynnika sprezonego tlok wzmacniacza jest poruszany w obydwóch kierunkach az do stalych krancowych zderza¬ ków przy pelnym dzialaniu czynnika sprezone¬ go, na skutek czego sprezyny osi i elementy ich zamocowania sa dodatkowo bardzo obciazone.Zadaniem wynalazku jest usuniecie wspom¬ nianych wad i stworzenie urzadzenia, które za¬ pewnialoby niezawodne dzialanie ukladu kie¬ rowniczego ze wzmacniaczem.Wedlug wynalazku uklad zostal w ten sposób *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Erich Jablonsky. skonstruowany, ze jest wyposazony w dwa ze¬ spoly sterujace, odpowiadajace kazdemu z kie¬ runków kierowania i skladajace sie ze zderza¬ ka i elementu sterujacego, przy czym zespoly te po osiagnieciu przez tlok wzmacniacza kazde¬ go z nastawianych polozen krancowych wyla¬ czaja wzmacnianie od czynnej w danej chwili strony naciskajacej, podczas gdy przy nastep¬ nym z kolei przeciwnym kierunku kierowania w pelni czynne jest wzmocnienie po drugiej stronie naciskajacej.W ten sposób skonstruowany uklad unika wad zwiazanych z ukladami znanymi. Ponadto wy¬ laczana zostaje zawsze tylko strona bedaca pod cisnieniem, przy czym umozliwione zostaje dal¬ sze kierowanie reczne bez wzmacniania az do zderzaka kierowanych kól lub przy montowa¬ niu ukladu kierowniczego na stanowisku prób¬ nym az do zderzaka krancowego w tym ukla¬ dzie. Przy nastepnym obróceniu kola kierów-nicy w przeciwnym kierunku cisnienie po od¬ powiedniej stronie tloka roboczego ksztaltuje sie normalnie..Inna cechajcHarakterystycznli wynalazku po¬ lega na tym, ze kazdej stronie tloka dwustron¬ nego dzialania podporzadkowany jest element przelaczajacy, który steruje zaworem wylacza¬ jacym oraz zderzak, który uruchamia element przelaczajacy, a jest umieszczony na elemencie nieruchomym.Jednakze wynalazek nie ogranicza sie do po¬ danego tu przykladu i mozna sobie wyobrazic jeszcze inne postacie jego wykonania. Na przy¬ klad odlaczanie wzmacniacza moze odbywac sie równiez za pomoca styków elektrycznych oraz za pomoca sterowanych przez nie elektrohy¬ draulicznych zaworów.Na rysunku sa przedstawione zgodne z wy¬ nalazkiem przyklady wykonania, a szczególy sa wyjasnione w dalszej czesci opisu, przy czym £i£. 1 uwidacznia uklad kierowniczy z wzmac- tiiaczem w przekroju wzdluznym, fig. 2 — jego przekrój wzdluzny przez plaszczyzne oznacziona Unia II — 71 na fig. 1, fig. 3 — jego przekrój przez plaszczyzne oznaczona linia III — III na fig. 1, fig. 4 — jego przekrój przez plaszczyzne, oznaczona linia IV — IV na fig. 1, fig. 5 — przekrój miejscowy wedlug fig. 3 jednej z po¬ staci wykonania urzadzenia wylaczajacego, fig. 6 — przekrój miejscowy odmiennej postaci wy¬ konania ukladu kierowniczego, fig. 7 — widok z góry wykonania wedlug fig. 6, fig. 8 — uklad kierowniczy w powiazaniu z odmiennym urza¬ dzeniem wzmacniajacym, w przekroju wzdluz¬ nym plaszczyzna przechodzaca przez tlok wzdluz linii VIII — VIII na fig. 9, fig. 9 — uklad kie¬ rowniczy ze wzmacniaczem w przekroju wzdluz¬ nym przez plaszczyzne, oznaczona linia IX — IX na fig. 8, oraz fig. 10 — przekrój przez plasz¬ czyzne, oznaczona linia X — X na fig. 8.Fig. 1—5 przedstawiaja przyklad ukladu kie¬ rowniczego ze wzmacniaczem, w którym za po¬ moca walu 1 kierownicy i jego gwintu jest przestawiana uksztaltowana jako zawór steru¬ jacy nakretka kierujaca i na skutek tego czyn¬ nik sprezony odpowiednio do kierunku obrotu recznego kola kierowniczego zostaje doprowa¬ dzany poprzez przewody sterujace do przesitrze- ni 3 lub 4 cylindra przed odpowiednia czesc 6 lub 7 tloka wzmacniacza. Do tloka 6, 7 jest przylaczony przegubowo korbowód 9, który po¬ przez korbe 11 przekazuje jego ruch na wal kie¬ rowniczy 12. Oslona 14 ukladu kierowniczego ze wzmacniaczem jest uksztaltowana jako cy¬ linder cisnieniowy tloka roboczego 6, 7. Stero¬ wanie czynnika sprezonego jest przewidziane wewnatrz tloka roboczego 6, 7 i nie jest tu uwi¬ docznione ze wzgledu na przejrzystosc rysunku.Na laczacym obydwie czesci 6, 7 tloka ele¬ mencie posredniczacym 16 przewidziane jest urzadzenie zaworowe, podporzadkowane kazdej ze stron naciskajacych 6, 3 lub 7, 4 i wzajem¬ nie niezaleznie dzialajace. W dalszym ciagu opi¬ su drugi z zaworów wylaczajacych bedzie ozna¬ czony za pomoca odnosnych liczb z indeksem.W uklad zaworów wylaczajacych wchodzi ele¬ ment przelaczajacy, to jest dzwignia 18, 18', która jest ulozyskowana na elemencie posred¬ niczacym 16 za pomoca sworznia 17, 1T roz¬ ciaga sie we wzajemnie przeciwnych kierun¬ kach i jest uksztaltowana jako element przela¬ czajacy, przy czym jej powierzchnia przelacza¬ jaca na czesci 19, 19' jej dlugosci jest odgieta do góry. W celu uzyskania szybkiego zadziala¬ nia zaworu wylaczajacego, nachylenie powierz¬ chni przelaczajacej 19 winno byc dosc strome.Szybkie zadzialanie zaworu ma te zalete, ze w czasie spadku cisnienia ruch obrotowy dzwi¬ gni walu kierownicy jest bardzo maly. Wyla¬ czanie jest zatem bardzo czule. Przy stromym nachyleniu powierzchni przelaczajacej 19 daje ona tylko czesciowy skok przynaleznego tlocz¬ ka zaworowego, przy czym do wykonania bra¬ kujacej czesci skoku tego tloczka, jakiego nie spowodowala powierzchnia wylaczajaca 19, mo¬ ze byc przewidziany drugi element przelaczaja¬ cy, wbudowywany w miare potrzeby.W otworze kazdego wystepu 15, 15', uksztal¬ towanego w elemencie posredniczacym 16, jest nieruchomo osadzony czop 20, 20', którego swo¬ bodny koniec jest wyposazony w glebokie prze¬ ciecie prowadzace 21, 21', odpowiadajace szero¬ kosci dzwigni 18, 18' i jej wahliwemu rucho¬ wi. Osadzona na czopie 20, 20' sciskana spre¬ zyna 22, 22' opiera sie na wystepie 15, 15' i na elemencie przelaczajacym 18, 18', na skutek cze¬ go element ten zostaje utrzymywany w poloze¬ niu obojetnym. Do swobodnego konca elemen¬ tu przelaczajacego 18, 18' jest przylaczony prze¬ gubowo korbowód 24, 24', który wspólpracuje z zaworem tloczkowym 25, 25'.Zawór tloczkowy 25, 25' jest osadzony w wal¬ cowym otworze 26, 26'. Przez powierzchnie tego otworu i przewidzianego na tloorfcu 25, 25' wy¬ toczenia zostaly utworzone przestrzenie pierscie¬ niowe 29, 29' lub 30, 30'. Przestrzen pierscienio¬ wa 29, 29' poprzez przewód 33, 33' jest pola¬ czona z przestrzenia naciskal $ lub 4, najtoniiast przestrzen pierscieniowa 30;. 30' poprzez otwór 34, 34' i przewód 35. 35' {lig. 2) ma ujscie do ^ % —przewodu (37) - ptotwtfotnego czynnika sprezo¬ nego. W polozeniu uwidocznionym na rysunku (fig. 1 do 4) powrót czynnika sprezonego jest odciety od przestrzeni tlocznej 3 lub 4 za po¬ moca tloczka zaworowego 25, 25' i moze istniec cisnienie przed czescia 6 lub 7 tloka. Dla kaz¬ dego urzadzenia zaworowego na nieruchomej obudowie 14 jest przewidziany nastawny zde¬ rzak. Zderzaki te skladaja sie ze sruby regula¬ cyjnej 38, 38', która na stale jest zwiazana z opierajaca sie na obudowie tarcza 39, 39', oraz z-przeciwnakretki 40, 40' zabezpieczajacej srube regulacyjna 38, 38' od niezamierzonego przesta¬ wienia. Tarcze 39, 39' sa wyposazone w pier¬ scien uszczelniajacy zderzaka 41, 41', który uszczelnia na zewnatrz srodkowa przestrzen ci¬ snieniowa 36 i jest przytrzymywany w wybra¬ niu obudowy za pomoca pierscienia sprezynuja¬ cego 42, 42' (fig. 3, 5, 10). Przy odpowiednim przestawieniu tloka, krazek 47 lub sruba regu¬ lacyjna 50 (fig. 5) zaczyna stykac sie z powierz¬ chnia przelaczajaca 19, 19' elementu przelacza¬ jacego 18, 18'.Koniec sruby regulacyjnej 38, 38' jest wkre¬ cony w tulejke 45, 45', przy czym w tulejce tej za pomoca osi 46, 46' jest osadzony krazek 47, 47'. Tulejka 45, 45' w swym dolnym polozeniu przylega za pomoca kolnierza 48, 48' do wy¬ stepu obudowy, a za pomoca wybrania i osa¬ dzonego nieruchomo w obudowie krazka 49, 49' jest zabezpieczona przeciwko obracaniu sie. Kra¬ zek umozliwia slizganie sie bez tarcia zderzaka po powierzchni przelaczajacej 19, 19' elementu przelaczajacego 18, 18'. Po prawej stronie fig. 3 sruba regulacyjna 38' wraz z jej krazkiem 47' jest uwidoczniona w innym polozeniu niz sruba regulacyjna 38. Elementy przelaczajace (18, W 54, 54', 86, 86') sa wymienne na podobne ele¬ menty o innym pochyleniu ich powierzchni przelaczajacych. Na fig. 5 zostala uwidoczniona w wiekszej podzialce konstrukcja zderzaka od¬ powiadajaca fig. 1. Trzpien srubowy 50 sluzy przy tym jako zderzak, który jest bezposrednio wkrecony w obudowe 14. Przestrzen cisnienio¬ wa 36 jest uszczelniona na zewnatrz za pomoca uszczelki 51, a sruba regulacyjna 50 jest zabez¬ pieczona przeciwko niepozadanemu przestawia¬ niu za pomoca przeciwnakretki 53.' Na fig. 6 i 7 uwidoczniono postac wykonania z zaworami, umieszczonymi równolegle do osi tloka wzmacniacza. Skonstruowane w ten spo¬ sób urzadzenie zaworowe nadaje sie do wbu¬ dowania do ukladów kierowniczych ze wzmac¬ niaczem o malej srednicy cylindra. Uksztalto¬ wanie elementów przelaczajacych 54, 54' jest przy tym takie same, jak juz zostalo uwidocz¬ nione na fig. 1. Do swobodnego ramienia ele¬ mentu przelaczajacego1 54, 54' za pomoca czopa 55, 55' jest przegubowo przylaczona dzwignia katowa swym jednym ramieniem 56, 56', nato¬ miast jej drugie ramie 57, 57' laczy sie z tlo¬ kiem 58, 58' zaworu. Ulozyskowanie uzyskuje dzwignia katowa za pomoca czopa 59, 59', prze¬ widzianego na elemencie posredniczacym 16.Urzadzenia sprezynowe 61, 61' lub 62, 62', tak jak to juz bylo opisane przy omawianiu fig. 1, utrzymuja elementy przelaczajace 54, 54' w ich uwidocznionym na rysunku polozeniu spoczyn¬ kowym, które odpowiada polozeniu zamykaja¬ cemu tloczka zaworowego 58, 58'. Liczbami 63 lub 63' oznaczono przy tym powierzchnie prze¬ laczajace elementów przelaczajacych 54, 54'.Tloczek 58, 58' zaworu jest osadzony w sluza¬ cym jako cylinder otworze w tlokowym elemen¬ cie posredniczacym 16 i jest wyposazony w wy¬ toczenie, tworzace przestrzen pierscieniowa, 70, 70', która poprzez przewód 75, 75' znajduje uj¬ scie do przestrzeni cylindrowej 3 lub 4. Za po¬ moca tulei 71, 71' zostaje utworzona w cylin¬ drze przestrzen pierscieniowa 72, 72'. Przestrzen pierscieniowa 70, 7(f poprzez przewód 74, 74' ma polaczenie z przewodem powrotnym 37 czyn¬ nika sprezonego we wnetrzu tloka. Przewidzia¬ ne w obudowie 14 nieruchome zderzaki 76, 76' do uruchamiania zaworu 58, 58' sa skonstruowa¬ ne tak samo, jak na fig. \. Tloczek 58, 58' jest uwidoczniony na rysunku w polozeniu neutral¬ nym, przy czym w przestrzeni tlocznej 3 lub 4 moze panowac cisnienie.Na fig. 8 —10 jest uwidoczniony uklad kie¬ rowniczy ze wzmacniaczem, w którym dwu¬ stronnie dzialajacy tlok 80, 80' wzmacniacza jest umieszczony w ulozonym prostopadle do walu kierowniczego 101 cylindrze 81 wzmacnia¬ cza, przy czym tlok 80, 81' wzmacniacza dziala na krazek naciskajacy 82. Poprzez urzadzenie sterujace czynnika sprezonego zostaje on dopro¬ wadzany odpowiednio do kierunku obrotu kola kierownicy badz do przestrzeni cylindrowej 83, badz tez do przestrzeni 84. Na laczacym oby¬ dwie czesci 80, 80' tloka elemencie posrednicza¬ cym 85 umieszczone sa przegubowo elementy przelaczajace 86, 86' za pomoca przewidzianego na elemencie posredniczacym 85 czopa lozysko¬ wego 89, 89' i za pomoca wykonanych na ele¬ mencie przelaczajacym 86, 86' podluznych otwo¬ rów 90, 90'. Do swobodnego konca elementu przelaczajacego 86, 86', którego konstrukcja od¬ powiada elementom przelaczajacym, uwidocz- — 3 —nionym na fig. 1, jest przylaczony tloczek 95, 95' zaworu, który moze przesuwac sie w otworze walcowym 96, 96', ulozonym prostopadle do kie¬ runku przesuwu tloka 80, 80' wzmacniacza. Na tloczku zaworu jest utworzona przestrzen pier¬ scieniowa 97, 97', która poprzez przewód 98, 98' laczy sie z przestrzenia 83 lub 84 cylindra, na¬ tomiast utworzona w cylindrze 96, 96' przestrzen pierscieniowa 99, 99', poprzez przewód 100, 100' znajduje ujscie do przewodu powrotnego 102 czynnika sprezonego. Urzadzenie sprezynowe 103, 103' utrzymuje elementy przelaczajace 86, 86' w ich polozeniu obojetnym, przy czym zaczy¬ naja one swe dzialanie za pomoca nacisku na ich powierzchnie przelaczajace 107, 107' zde¬ rzaków 106, 106', umieszczonych przestawnie na nieruchomej obudowie 81.Dzialanie urzadzenia wylaczajacego opisano ponizej.Skoro kolo kierownicy lub wal kierownicy 1 zostanie obrócony, to poprzez nie uwidocznione na rysunku urzadizanie sterujace czynnikiem sprezonym zostaje on odpowiednio do kierunku obrotu kola kierownicy doprowadzony do prze¬ strzeni cylindrowej 3 lub 4. Jezeli czynnik spre¬ zony zostal doprowadzony, do przestrzeni cylin¬ drowej 3, to na skutek tego tlok 6, 7 wzmacnia¬ cza zostal przesuniety na prawo. Sruba 38 zde¬ rzaka zostala tak nastawiona, ze jej trzpien lub uwidoczniony na fig. 3 krazek 47, przy okre¬ slonej drodze tloka 6, 7 wzmacniacza, na przy¬ klad na prawo, zaczyna stykac sie z powierzch¬ nia przelaczajaca 19 elementu przelaczajacego 18.Przy dalszym ruchu na prawo tloka 6, 7 wzmac¬ niacza, na skutek wznoszenia sie powierzchni przelaczajacej 19, element przelaczajacy 18 prze¬ suwa sie ku dolowi wbrew dzialaniu sprezyny 22 lub 22'. Za pomoca korbowodu 24 tloczek 25 zaworu zostaje przy tym przesuniety do dolu : poprzez przewód 33, przestrzen pierscieniowa 29 i przewód 35 otwiera droge do przewodu po¬ wrotnego 37 czynnikowi sprezonemu, znajduja¬ cemu sie w przestrzeni cylindrowej 3. Na sku¬ tek tego spada cisnienie w przestrzeni cylin¬ drycznej 3 i wspomaganie kierowania przez wzmacniacz zostaje przerwane. Teraz juz kierowanie az do zderzaka krancowego moze sie dalej odbywac tylko recznie. Zde¬ rzak 38 i ksztalt elementów przelaczajacych umozliwiaja wylaczanie wzmacniania tuz przed osiagnieciem lewego lub prawego polozenia krancowego tloka 6, 7 wzmacniacza. W podobny sposób odbywa sie dzialanie drugiego urzadze¬ nia wylaczajacego z elementem wylaczajacym 18', przy przeciwnym ruchu tloka 6, 7 wzmac¬ niacza. Sposób dzialania konstrukcji uwidocznio¬ nych na fig. 3—10 odpowiada przytoczonemu wyzej opisowi. PL