Obciazenie rozciagajace ciegna, np. liny, dru¬ ty lub tym podobnych elementów, moze byc zmierzone przez odchylenie naprezanego cie¬ gna. Przy zadanej sile odchylenia droga od¬ chylenia lub przy zadanej drodze odchylenia, niezbedna do tego sila odchylenia sa miara obciazenia rozciagajacego.Zastosowanie tej zasady pomiaru odchylenia ]in wyciagowych górniczych urzadzen wycia¬ gowych powoduje ze wzgledu na obowiazuja¬ ce górnicze przepisy bezpieczenstwa pewne trudnosci. Przy wychyleniu bowiem lina jest dodatkowo naprezona. Te dodatkowe napre¬ zenia nie pozwalaja z przyczyn bezpieczenstwa na przeprowadzenie obliczen bez zadnych wat¬ pliwosci oraz z niezbedna dokladnoscia.Zadaniem wynalazku jest przezwyciezenie tych trudnosci. Zadanie to moze byc rozwia¬ zane wedlug wynalazku na podstawie rozezna¬ nia, ze .przy odchyleniu liny wystepujace ob¬ ciazenia dodatkowe moga byc utrzymane W do¬ puszczalnych granicach, a wiec jezeli zostanie ono zmierzone tylko przy nieruchomej linie, czyli tylko wtedy, jezeli odpadaja dynamicz¬ ne obciazenia liny. Odpowiednio do tego wy¬ nalazek zaleca odchylac tylko nieruchoma line za pomoca czlonu pomiarowego przeznaczonego do pomiaru sily obciazenia liny, a wiec po¬ zostawic nieczynnym czyli w pozycji wyla¬ czonej czlon pomiarowy podczas riichu 'liny przy wyciaganiu. Wedlug tego czlon pomiaro¬ wy powinien byc wlaczony tylko ód pfzypad- ku do przypadku w przerwach pracy lirza- dzenia wyciagowego, a po ustaleniu wartosci pomiarowej przed uruchomieniem napadli urzadzenia wyciagowego powinien b^c ponow¬ nie odlaczony przez skasowanie odchylenia li¬ ny. Zalete ta jak i inne dalsze zalety przed¬ miotu wynalazku uwidaczniaja na rysunku przyklady wykonania.Fig. 1 przedstawia wlaczany i odlaczany czlon odchylajaco pomiarowy miedzy tarczanapedu urzadzenia wyciagowego z tarcza od¬ chylajaca line, fig. 2 i 3 przedstawiaja wyla¬ czone urzadzenie pomiarowe z czlonem odchy- lajaco pomiarowym i przypora, fig. 4 przed¬ stawia urzadzenie pomiarowe dla wyciagu wy¬ posazonego w cztery liny, które sklada sie z czterech pojedynczych urzadzen pomiaro¬ wych wedlug fig. 2 i 3, fig. 5 — urzadzenie pomiarowe, które jako miare obciazenia liny mierzy sile odchylenia dla podanego odchyle¬ nia liny, fig. 6 — urzadzenie pomiarowe pra¬ cujace wedlug tej zasady w zastosowaniu do wydobywania za pomoca czterech lin, fig. 7 — 9 przedstawiaja urzadzenie pomiarowe w skali powiekszonej wedlug fig. 5, fig. 10 — przedstawia odmiane urzadzenia wedlug fig. 5, i 7—9, a fig. 11 — odmiane urzadzenia do wy¬ dobywania za pomoca czterech lin.W wykonaniu wedlug fig. 1 czlon wychy- lajaco pomiarowy jest uksztaltowany jako wy¬ dluzony but 1, którego powierzchnia stykajaca sie z lina jest dopasowana do przebiegu od¬ chylonej liny 2, co obniza naprezenia dodat¬ kowe powstale przy odchyleniu sie liny. But odchylajacy ] ulozony jest ruchomo na zer¬ dzi 3 poprzecznej do liny. Zerdz 3 opiera sie jednym koncem na ramieniu wahliwym 4 za¬ mocowanym na przegubie 5, a na drugim kon¬ cu jest prowadzona przesuwnie w lozysku przechylnym 6, jak równiez jest zlaczona prze¬ gubowo z dzwignia laczaca 7. Na zerdzi pro¬ wadzacej 3 zaczepiony jest za pomoca liny 8 ciezar 9, który wywiera sile odchylajaca na but 1. Lina 8 przebiega poprzez rolke 10. Za pomoca dzwigni 7 przy podniesieniu ciezaru 9 zerdz 3 moze byc przesunieta ha lewo i przez to but odchylajacy 1 zostanie podniesiony na dostateczna odleglosc od liny 1. Dla uprosz¬ czenia obslugi zaleca sie zastosowanie sterowa¬ nia zdalnego, za pomoca którego czlon pomia¬ rowy 1, z miejsca nadzoru, np. z pomieszcze¬ nia dla maszynisty, moze byc wygodnie wla¬ czony lub wylaczony w przerwach pracy urza¬ dzenia wyciagowego. Przedstawiony na fig. 1 przyrzad pomiarowy jest obslugiwany zdalnie, np. za pomoca silnika nastawczego 11, którego korbowód 12 zlaczony jest z dzwignia 7. Dzwi¬ gnia 7 sluzy takze do sterowania wbudowa¬ nego w obwód pradowy blokady urzadzenia wyciagowego wylacznika 13. W pozycji po¬ miarowej wedlug fig. 1, wylacznik 13 jest utrzymywany w polozeniu otwartym za po¬ srednictwem dwigni 7. Obwód pradowy ste¬ rowany wylacznikiem 13 pozostaje wiec w po¬ zycji pomiarowej rozwarty. Tym samym urza¬ dzenie wyciagowe jest zabezpieczone przeciw¬ ko nieprzewidzianemu ruszeniu z miejsca.Przy podniesieniu buta odchylajacego 1 od li¬ ny 2 wylacznik 13 wraca z powrotem do po¬ zycji zamknietej i podnosi tym samym zabez¬ pieczenie blokady maszyny wyciagowej.Zerdz 3 posiada wskazówke 14, która wska¬ zuje na stalej skali 15 droge odchylenia 2 spo¬ wodowana przez ciezar 9 jako miare obciaze¬ nia liny.W takim wykonaniu dlugosc liny miedzy tarcza napedzajaca 16 i tarcza odchylajaca 17 liny jest dlugoscia mierzona. Dodatkowa przy¬ pora liny, która okresla dlugosc mierzona, jest wiec zbyteczna.. Pomiarowe urzadzenie odchy¬ lajace moze byc umieszczone takze na innej linie szybowej 2', co dla przykladu uwidocznia fig. 2 i 3. Dlugosc mierzona okresla w tym przypadku przypora, która sklada sie ze spre¬ zyny plaskiej 18 z umieszczona na jej kon¬ cach nakladka, przy czym przypora 18, 19, po¬ dobnie jak but odchylajacy 1 w ukladzie we¬ dlug fig. 1, jest umieszczona w sposób dajacy sie wlaczac i wylaczac na trzpieniu nastaw- czym 20. Przy odkreceniu trzpienia 20 naklad¬ ki 19 zostana odsuniete od liny 2' tak, ze lina wraca do swojego poprzedniego polozenia i od¬ suwa sie przy tym takze ód umieszczonego na stale siodla odporowego 21.Z odczytanego na skali 22 wygiecia sprezyny 18 w polaczeniu ze zmierzona przez przyrzad pomiarowy 23 wielkoscia odchylenia uzyskuje sie wartosc obciazenia liny.Przy wydobywaniu wielolinowym, np. za po¬ moca czterech lin, np. wedlug fig. 4, dla kaz¬ dej poszczególnej liny przewiduje sie pojedyn¬ cze urzadzenie pomiarowe. W razie potrzeby, obciazenia poszczególnych lin moga byc jedno¬ czesnie zmierzone.Przy wyciaganiu urobku za pomoca kilku lin mniej interesujace sa absolutne wartosci obciazenia poszczególnych lin. Raczej zalezy na nadzorowaniu rozkladu obciazenia na poszcze¬ gólne liny i wykryciu róznicy obciazen, aby dla zachowania bezpieczenstwa uchwycic w odpo¬ wiednim czasie powstawanie przeciazenia jed¬ nej liny.W wykonaniu wedlug fig. 5—9, dlugosc mie¬ rzonej liny okreslona przez przypore 18' jest stala po to, aby przy zadanej wielkosci od¬ chylenia sila odchylenia mogla byc uwazana jako miara obciazenia liny. W odmianie wy¬ konania wedlug fig. 2 i 3 zarówno przypora 18' jak równiez but odchylajacy 1 dla wyla- — 2 —czenia urzadzenia pomiarowego zostana odsu¬ niete nawzajem w kierunkach przeciwnych do liny 2\ Ruch przeciwbiezny wytwarza silnik nastawczy którego cylinder 25 (fig 7, 8) jest ulozony w sposób przesuwny do tloka 26 w lo¬ zysku slizgowym 27, np. z zastosowaniem pro¬ wadzenia w postaci jaskólczego ogona. Cylinder 25 dzwiga na swoim koncu obróconym do li¬ ny 2' but odchylajacy 1. Przypora 18' laczy dwie zlaczki z umieszczona na korbowodzie 26' czescia slizgowa. Obydwie zlaczki 28 chwytaja przymocowana na cylindrze 25 pokrywe 25\ Na koncach cylindra 25 wystaja przewody 30, 31 .prowadzace srodowisko cisnace. Jezeli sro¬ dowiskiem jest scisniony olej doprowadzony przewodem 31 do cylindra, wtedy but 1 i przy¬ pora 18' przesuwaja sie wzajemnie przeciw¬ bieznie w pozycje pomiarowa. Ten posuw jest ogranicozny przez czesci 32 (fig. 7), które w tym przykladzie wykonania sa nastawne i wbudowane w cylinder 25.Do wylaczenia urzadzenia pomiarowego ci¬ snienie sterujace jest przelaczane z przewodu 31 na przewód 30 tak, ze tlok i cylinder poru¬ szaja sie jeden w drugim, a tym samym za¬ równo but odchylajacy 1 jak równiez przypo¬ ra 18' odchylaja sie od liny w kierunkach na¬ wzajem przeciwnych (fig, 8). W lozu poslizgo¬ wym mozna umiescic odbój 27', ograniczajacy wielkosc skoku wylaczajacego. Cisnienie w prze¬ wodzie 31, które wskazuje manometr 33 (fig. 6), wytwarza w danym przypadku uklad pom¬ py z akumulatorem cisnienia, który moze byc napedzony recznie za pomoca dzwigni 35.Przy wydobywaniu wielolinowym, np. czte- rolinowym, przewody rurowe 30 i 31 sa pro¬ wadzone poprzez stacje zaworowa 36 która do¬ wolnie laczy z pompa 34 przynalezne do po¬ szczególnych lin cylindry 25. Obciazenia po¬ szczególnych lin sa mierzone kolejno, aby za¬ oszczedzic na instalowaniu wielu pomp, np. po jednej dla kazdej liny Oczywiscie urzadzenie wedlug fig. 7—9 mo¬ ze byc takze w ten sposób uzywane, aby prze¬ wód 31 byl dolaczony do zadanego (stalego) cisnienia, to znaczy aby lina byla odchylona z uprzednio zalozona sila. W tym przypadku droga odchylenia liny moze byc zmierzona ja¬ ko funkcja jednoznaczna obciazenia liny.Ten sposób pomiaru umozliwia w przypadku wydobywania wielolinowego (przy zastosowa¬ niu tylko jednej pompy 34) jednoczesny pomiar wszystkich lin pojedynczych.W pewnym przypadku w celu uproszczenia konstrukcji mozna nie stosowac nastawnej przypory 18', a w miejsce tej nastawnej przy¬ pory dla ograniczenia dlugosci pomiarowej mo¬ ga byc zastosowane krazki 37 (fig. 10). Krazki 37 moga w danym przypadku znajdowac sie w urzadzeniu na linie 2', poniewaz one w wy¬ prostowanej linie nie obciazaja dodatkowo li¬ ny ruchomej.To wykonanie przynosi o tyle uproszczenie, o ile podwójnie oddzialywajacy silnik nastaw- czy 25, 26 wedlug fig. 7—9 jest zastapiony po¬ jedynczo dzialajacym silnikiem, który wytwa¬ rza za pomoca pompy 34 cisnienie dla wlacze¬ nia buta odchylajacego 1, jak równiez odchy¬ lenia liny, a pod dzialaniem sprezyny nasta¬ wienia zwrotnego 38 po zwolnieniu oddzialywa¬ nia cisnienia w przewodzie 31 ponownie powra¬ ca do pozycji wylaczonej; W pozostalych rozwiazaniach istnieje takze dowolna mozliwosc pomiaru sily lub odchylenia.Uproszczenie które daje pojedynczo Ipddzia- lywajacy silnik jest korzystne w szczególnosci w urzadzeniach pomiarowych przy wydobywa¬ niu wielolinowym (fig. 11) dlatego, iz dla kaz¬ dego pojedynczego urzadzenia pomiarowego odpada przewód 30 (fig. 6—9).Aby utrzymac dokladnosc pomiaru w do¬ puszczalnych granicach, nalezy wybrac dToge odchylenia dostatecznie duza. Po to, aby przy wystarczajaco duzym odchyleniu liny bylo zmierzalne dodatkowe naprezenie liny, mozna zwiekszyc dlugosc mierzona.Dlugosc liny, która zwykle znajduje sie mie¬ dzy tarcza napedowa 16 i tarcza odchylajaca 17, zezwala z reguly na dostatecznie duza wiel¬ kosc odchylenia przy pomiarach, bez niebez¬ pieczenstwa przeciazenia liny. Przy umieszcze¬ niu urzadzenia pomiarowego na linie szybowej 2' istnieje do dyspozycji dostatecznie duza dlu¬ gosc mierzona. PL