Znane i stosowane dotychczas wykonania hydraulicznych urzadzen podnoszacych wy¬ wrotek samochodowych maja liczne wady, z których najwieksza jest ich skomplikowana konstrukcja.W rezultacie czas potrzebny do uruchomie¬ nia urzadzenia jako czas nieproduktywny, jest wybitnie dlugi, gdyz w tym czasie umieszczo¬ ny w skrzyni zaladowczej wywrotki samocho¬ dowej material nie moze byc ani wyladowa¬ ny, ani zsuniety. Skomplikowanie istniejacych wykonan uruchamiania urzadzenia podnoszace¬ go nie zezwala na domiar kierowcy w wiek¬ szosci przypadków na jednoczesne manewro¬ wanie samochodem, gdyz zanim nie skonczy sie prze-chylanie ladunku, samochód musi stac na miejscu.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa Miroslav Hromas i inz.Zdenek Dadak.Wywrotki sa uruchamiane za pomoca dwóch czesci zasadniczych: A) za pomoca zamkniecia zaworu sterujacego, B) za pomoca uruchomienia zródla sprezone¬ go oleju (pompy).Odnosnie punktu „A": czynnosc te wykonuje sie w zasadzie mechanicznie za pomoca poru¬ szania dzwigni, za pomoca obrotu kólka recz¬ nego lub innego organu, zwykle niezaleznie od czynnosci „B".W przypadku punktu „B": wlaczanie zródla sprezonego oleju równiez wykonuje' sie me¬ chanicznie, zwykle za pomoca ukladu dzwigni, przez wlaczenie posredniczacej przekladni do któregos kola skrzynki biegów, przez przeklad¬ nie zmniejszajaca obroty lub wprost przez po¬ laczenie z napedem walu korbowego silnika.Ta czynnosc wymaga calego szeregu dalszych manipulacji jak to nacisniecie pedalu sprzega, wlaczenie jakiegos biegu itp.Pewne uproszczenie uruchamiania, a tym samym skrócenie czasu potrzebnego do jego wykonania w istniejacych konstrukcjach moz- ria uzyskac w te*n sposób, ze zródlo sprezonego oleju stale pozostaje w ruchu, nie wylacza sie go w czasie jazdy samochodu, a uruchamianie urzadzenia podnoszacego odbywa sie za pomo¬ ca zaworu sterujacego. Gdy jednak czas jazdy jest dluzszy, niz czas wlasciwego wyladowy¬ wania materialu, to wówczas powstaje nienor¬ malne zuzywanie sie stale pracujacych elemen¬ tów zródla sprezonego oleju. Jest to w konsek¬ wencji przyczyna czestych zaklócen dzialania i gdy bierze sie pod uwage jazde samochodu z wlaczonym zródlem sprezonego pleju, to na¬ stepuje przekraczanie dopuszczalnych obrotów zródla i nagrzewanie oleju w ukladzie pod¬ noszacym na skutek ciaglego obiegu oleju. Wy¬ laczanie hydraulicznego uruchamiania odby¬ wa sie nastepnie w odwrotnej kolejnosci ma¬ nipulacji i jest tak samo skomplikowane i za¬ biera równiez duzo czasu.Skomplikowane wlaczania i wylaczania ist¬ niejacych wykonan hydraulicznych urzadzen wywrotek samochodowych w czasie pracy po¬ woduje straty czasu, meczy kierowce i zmniej¬ sza jego spostrzegawczosc przy kierowaniu sa¬ mochodem.Wszystkie te wady usuwa opisany nizej wy¬ nalazek. Uruchamianie wywrotki odbywa sie przez nacisniecie tylko przycisku ze stanowi¬ ska kierowcy. Zamkniecie urzadzenia steruja¬ cego i uruchomienia zródla sprezonego oleju odbywa sie w chwili nacisniecia przycisku za pomoca elektrogneumatycznego serwomecha¬ nizmu i w te» slposób odpadaja wszystkie wy¬ zej opisane' czynnosci.W czasie wyladowywania nie trzeba naciskac przycisku w ciagu calego czasu przechylania wywrotki. Skoro tylko skrzynia zaladowcza wywfotki osiagnie maksymalne- przechylenie i material zostanie zsuniety, nastepuje samo¬ czynne wylaczenie calego ukladu hydrauliczne¬ go bez jakiegokolwiek zabiegu kierowcy samo¬ chodu i skrzynia zaladowcza wraca samoczyn¬ nie z powrotem do swego pierwotnego polo¬ zenia. A zatem za pomoca elektropneuinatycz- nego serwomechanizmu nastepuje przerwanie napedu sprezonego oleju i organ sterujacy zo¬ staje otwarty. Takie urzadzenie umozliwia uproszczenie calego szeregu czynnosci i skom¬ plikowanego uruchamiania urzadzenia wywrot¬ kowego do jednej nieskomplikowanej czynnos¬ ci nacisniecia przycisku, skraca czas tracony do minimum albo usuwa strate czasu, calko¬ wicie, gdyz wlasnie to uproszczenie czynnosci nie przeszkadza kierowcy w kierowaniu sa¬ mochodem, nie odrywa jego uwagi od drogi (terenu) i w ten sposób wyladowywanie moze wykonywac kierowca w czasie jazdy równiez w nierównym terenie lub podczas dojezdzania samochodu na miejsce, gdzie material ma byc wyladowany.Gdy nie jest wymagane, aby skrzynia zala¬ dowcza wywrotki przy wyladowaniu osiagala maksymalne przechylenie, to w dowolnej chwi¬ li mozna zarzadzic przerwanie wyladowywa¬ nia i powrót skrzyni do pierwotnego polozenia wyjsciowego przez nacisniecie drugiego, do¬ stepnego z miejsca kierowcy przycisku.Nowy sposób sterowania umozliwia równiez tzw. „wytrzasanie" skrzyni zaladowczej wy¬ wrotki, tzn. wyladowywanie za pomoca drgan w przechylonym polozeniu wówczas, gdy na przyklad trzeba wyladowac gliniasty material, który przylgnal do scian skrzyni zaladowczej.Takie wytrzasanie wykonuje sie tylko przez powtarzanie naciskan przycisku do wlaczania ukladu.Jak widac z opisu, zródlo sprezonego oleju pracuje tylko w czasie wlasciwej pracy urza¬ dzenia wywrotkowego, a przy jezdzie samo¬ chodu pozostaje w spoczynku.Przedmiot wynalazku jest schematycznie przedstawiony na rysunku.Po nacisnieciu przycisku 1 zostaje zamkniety obwód pradu elektrycznego, zaznaczony na ry¬ sunku cienka ciagla linia 37, a mianowicie obwód idacy od baterii 28 przez bezpiecznik 2 i styki 3, przy których dzieli sie on na dwa odgalezienia: odgalezienie pierwsze, idace przez cewke 4, która tworzy pole magnetyczne, przy¬ trzymujace przycisk 1 w stanie wlaczonym, przez styki wylaczajace 5, przycisk 6, styki wylaczajace 7, wylacznik 8 az do masy 29, i odgalezienie drugie — idace od styków 3 do styków 9 przycisku 1,.dalej od styków 10 przy-' cisku (, a stad juz plynie do wylaczników 11 zaworu elektrycznego 12 i do masy 30 Gdy prad przeplywa przez zawór elektryczny 12, to wówczas rurociag 13 czynnika sprezanego, bedac zasilanym sprezonym powietrzem ze zbiornika powietrza 14, jest polaczony z ruro¬ ciagiem 25, doprowadzajacym sprezone powie¬ trze do cylindrów sterujacych 16 i 17, w któ¬ rych przesuwa ono tloki sterujace w prawe skrajne polozenie (na rysunku nie pokazane).Nie uwidoczniony na rysunku tlok cylindra 16 powoduje za pomoca sprzegla ciernego (rów¬ niez nie widocznego na rysunku) wlaczenie — 2 —\ napedu zródla sprezonego oleju 18, które po¬ przez rurociag 31, jak to przedstawiono na rysunku pelna strzalka, przetlacza olej ze zró¬ dla sprezonego oleju 18 do narzadu sterowa¬ nia 29, który za pomoca ruchu tloka w cylin¬ drze 17 zostaje w taki sposób nastawiony, ze przepuszcza on sprezony olej tylko do cylindra roboczego 20 do jego przestrzeni pod tlokiem roboczym. Tlok zostaje zmuszony do porusza¬ nia sie w kierjunku na lewo, wysuwa na zew¬ natrz cylindra tloczysko 21, które nastepnie za pomoca mechanizmu dzwigniowego 22 przeno¬ si nacisk na wywrotke i' unosi ja do góry.W cylindrze roboczym 20 przestrzen nad tlo¬ kiem jest równiez wypelniona olejem, który w czasie ruchu tloka roboczego jest tloczony przez rurociag 31 w kierunku pokazanym pel¬ na strzalka do narzadu sterujacego 19, a stad do zbiornika 23, skad znów jest zasysany^przez zródlo sprezonego powietrza 1&.Ten stan trwa az do chwili, gdy skrzynia zaladowcza wywrotki zostanie przechylona maksymalnie. W tej chwili poruszajacy sie mechanizm dzwigniowy 22 naciska na wylacz¬ nik 8, który rozwiera styki 7 i zaraz po tym zwiera styki 24. Powiazania wylacznika ze stykami 24 jest w ten sposób wykonane,, ze miedzy stykami 7 i 24 umieszczony jest uklad sprezynowy (na rysunku nie uwidoczniony), który zapewnia natychmiastowe rozwarcie sty¬ ków 7 a jednoczesnie zwarcie styków 24 i dzie¬ ki temu nie ma mozliwosci, aby wylacznik 8 mógl pozostac w polozeniu posrednim pomie¬ dzy stykami 7 i 24. Wskutek rozwarcia sty¬ ków 7 przestanie plynac prad elektryczny w odgalezieniu pierwszym, a tym samym prze¬ stanie plynac prad przez cewke 4, zniknie tam pole elektromagnetyczne i przycisk 4 rozewrze styki 3 i 9 na skutek dzialania sprezyny po¬ wrotnej 33. W ten sposób zostanie przerwany równiez obwód odgalezienia drugiego, zawór elektryczny 12 zostanie wylaczony i^ przerwie polaczenie rurociagu 13 z rurociagiem 15, a tym samym i z cylindrami 16 i 17, które po¬ laczy z atmosfera. Pb rozwarciu styków 7 przez wylacznik 8, jednoczesnie nastapi zwar¬ cie styków 24 i zamkniecie obwodu pradu elektrycznego 36, zaznaczonego na schemacie linia kreskowa, a prad z baterii 28 poplynie poprzez bezpiecznik 2 i styki 24 wylacznika 8 do wylacznika 25 zaworu, elektrycznego 12 i na mase 30. Zawór elektryczny 12 jest znów pod pradem z ta jednak róznica, ze jego dzia¬ lanie przejawia sie przepuszczaniem sprezone¬ go powietrza z rurociagu 13 do rurociagu 26. dzieki czemu sprezone .powietrze zostaje do¬ prowadzane na przeciwna, niz to bylo w przy¬ padku wlaczenia, strone (nie uwidocznionych na % rysunku) tloków sterujacych cylindrów 16 i 17. Tloki sterujace (nie uwidocznione na ry¬ sunku) przesuna sie w lewe skrajne polozenie i spowoduja wylaczenie zródla sprezonego ole¬ ju 18 i otwarcie narzadu sterujacego 19 w ta¬ ki sposób, ze pod dzialaniem ciezaru skrzyni zaladowczej wywrotki i jej mechanizmu po¬ wrotnego olej zacznie plynac w przestrzen pod tlokiem roboczym 32 cylindra 20 w kierunku przedstawionym na schemacie przerywana strzalka 34, a zatem przez narzad sterujacy 19 z powrotem do przestrzeni nad tlokiem robo¬ czym 32 w cylindrze 20. Róznica objetosciowa w cylindrze roboczym 20 powyzej i ponizej tloka zostaje nastepnie odprowadzona do zbior¬ nika 23.W ten sposób odbywa sie opuszczanie skrzy¬ ni zaladowczej wywrotki do polozenia wyj¬ sciowego i mechanizm przechylajacy skrzynie jest gotów do powtórzenia calego cyklu po na¬ cisnieciu przycisku 1.Gdy nie jest konieczne, aby skrzynia zala¬ dowcza wywrotki osiagnela maksymalne prze¬ chylenie, ustalone dzialaniem wylacznika 8, to wówczas w odpowiedniej chwili wystarczy tylko nacisnac przycisk 6, który przez rozwar¬ cie styków 5 i 10 i zwarcie styków 27 wyko¬ na te sama czynnosc, co i wylacznik 8, gdy skrzynia zaladowcza osiagnela maksymalne przechylenie. A zatem przycisk 6 wylacza ob¬ wody pierwszy i drugi i wlacza obwód uwi¬ doczniony na schemacie linia punktowa. Te¬ raz prad elektryczny z baterii 28 poplynie przez bezpiecznik 2 i zwarte styki 27 do wlacz¬ nika 25 zaworu elektrycznego 12, który wyko¬ na opisana juz czynnosc wylaczenia zródla sprezonego oleju 12 a otwarcia narzadu - ste¬ rujacego 19, a zatem opuszczenie wywrotki do polozenia wyjsciowego.Potrzasanie skrzyni zaladowczej dla zsunie¬ cia lepkiego materialu w najwyzszym poloze¬ niu przechylenia odbywa sie za pomoca kil¬ kakrotnego wlaczania przycisku. 1, a tym sa¬ mym za pomoca samoczynnego wylacznika 8 . i to w ten sposób, ze przez nacisniecie przy¬ cisku 1 odbywa sie podnoszenie skrzyni zala¬ dowczej do maksymalnie przechylonego polo¬ zenia, w którym styki 7 przez nacisniecie me¬ chanizmu dzwigniowego 22 na wylacznik 8 zostaja rozwarte, a styki 24 zwarte i skrzynia zaladowcza zaczyna sie znów opuszczac Skrzy¬ nia zaladowcza nie powinna osiagnac normal-nego opuszczonego polozenia, lecz przycisk 1 powinien byc znów nacisniety w dowolnym polozeniu skrzyni, wskutek czego zacznie sie ona przechylac, jak podano poprzednio w opi¬ sie dzialania. Przy znacznej predkosci prze¬ chylania, a takze opuszczania skrzyni zala¬ dowczej (okolo 4 sekundy do polozenia nor¬ malnego do polozenia maksymalnie przechylo¬ nego), to kilkakrotne wylaczanie ukladu za pomoca wylacznika 8 i wlaczanie za pomoca przycisku 1 wyrazi sie gwaltownym potrzasa¬ niem zaladowczej skrzyni wywrotki w jej ma¬ ksymalnie przechylanym polozeniu. W polo¬ zeniu posrednim potrzasanie mozna uzyskac za pomoca na zmiane wykonywanego wlacza¬ nia przycisków I i 6.Rózne wykonania tego elektropneumatycs- • nego serwomechanizmu do uruchomiania hy¬ draulicznego urzadzenia podnoszacego wywro¬ tek samochodowych moga róznic sie od opisa¬ nego przykladu w szczególach elementów skla¬ dowych, narzadów oraz w ogólnym skladize. PL