Wynalazek dotyczy sposobu wytwarzania obrazkowej plyty grajacej skladajacej sie z rdze¬ nia, najlepiej z materialu termoplastycznego, z dwóch umieszczonych po obu stronach tego rdzenia kartek zadrukowanego papieru, o sred¬ nicy celowo mniejszej anizeli srednica plyty gra¬ jacej i z pokrywajacej zadrukowane kartki pa¬ pieru dostatecznie grubej przezroczystej folii, wykonanej z materialu nadajacego sie do naci¬ nania rowków.Sposób wedlug wynalazku nie ogranicza sie jedynie do mas termoplastycznych bedacych do tej pory w uzyciu, lecz bedzie mógl byc tez za¬ stosowany wówczas, gdy znane juz beda masy dajace sie ksztaltowac na zimno pod cisnieniem i hartujace sie pod wplywem samego cisnienia.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami ^ilpiiazku sa Luise Bardowicks ur. ifctfetzko i Konrad Haseloff.Obie strony znanych plyt grajacych wykona¬ nych ^ ciemnych, przewaznie czarnych, surow¬ ców zaopatruje sie w srodkowej czesci kartka¬ mi zadrukowanego papieru (etykietami), na któ¬ rych podaje sie na przyklad date produkcji ply¬ ty, nazwe producenta, tytu|l utworu, nazwiska wykonawców itp. W celu umozliwienia zaopa¬ trzenia plyty grajacej równiez we wskazówki objasniajace, a takze pouczajace, produkowano tez plyty grajace zlozone z wiekszej ilosci warstw, które okreslano jako obrazkowe plyty grajace. Obie zewnetrzne warstwy znanej obraz¬ kowej plyty igrajacej, skladaja sie z mas przez¬ roczystych, na przyklad z folii z estrów celulo¬ zy, w której wyciskano rowki przed zlaczeniem tej folii z jedna lub wieksza iloscia innych warstw.Wieksza ilosc warstw z róznych materialów ukladano tez jedna na druga, a rowki wyciskane dopiero w czasie prasowania w zewnetrznychprzezroczystych warstwach. Tego rodzaju plyty grajace skladaja sie zatem, jezeli sa dwustron¬ nie nagrane, z rdzenia z nieprzezroczystego ma¬ terialu (czyli masy rdzeniowej), dwóch zadruko¬ wanych kartek, na przyklad z papieru, na któ¬ ry wydrukowano lub sfotografowano tekst lub jego obrazowe .przedstawienie i z dwóch kraz¬ ków przezroczystego materialu, które pokrywaly umieszczone z obu stron rdzenia k&rtki papie¬ rowe i które w czasie sprasowywania poszcze¬ gólnych czesci plyty grajacej zaopatrywane byly w rowki grajace.W celu polaczenia tych pojedynczych czesci razem proponowano juz rózne zabiegi, które jednak nie byly zadawalajace, gdyz poszcze¬ gólne czesci skladowe juz po stosunkowo krótkim czasie, odlaczaly sie znowu od siebie.Pomimo ze trudnosci tych moznaby uniknac dzieki zastosowaniu odpowiednich srodków kle- jacych, wszystkie dotychczasowe próby wytwo¬ rzenia obrazkowych plyt grajacych spelzly na niczym, poniewaz zachodzily nieuniknione prze¬ suniecia boczne materialu plastycznego, wyste¬ pujace w czasie hartowania sie masy rdzeniowej, które powodowaly w czasie zabiegu prasowania darcie sie równiez sprasowanych wkladek obraz¬ kowych. Jezeli nawet od czasu dó czasu mozna bylo wytworzyc bez zarzutu jedna obrazkowa plyte grajaca, wystepujace odpady byly tak du¬ ze, ze nieoplacalo sie wytwarzac obrazkowych plyt grajacych.Zadaniem wynalazku jest unikniecie powyz¬ szych trudnosci, wystepujacych przy wytwarza¬ niu obrazkowych plyt grajacych i spowodowa¬ nie, aby obrazkowe plyty grajace mogly byc wytwarzane z nieduzym odpadem.Wynalazek polega na tym, ze miedzy kazda z kartek papieru a masa rdzeniowa wprowadza sie do formy prasujacej przynajmniej jedna wkladke, której powierzchnia jest mniejsza od powierzchni zadrukowanej kartki obrazkowej.W przypadku, gdy jako masy rdzeniowej do wytwarzania plyt uzywa sie masy termoplas¬ tycznej, to stosuje sie forme dwuczesciowa, ogrzewalna i ochladzalna, która umieszcza sie w prasie, przy czym kazda polowa formy posia¬ da srodkowo umieszczony kolek, z których jeden jest osiowo wysuwany. Po zalozeniu na kazda matryce prasy po jednej folii i po jednej jedno¬ stronnie zadrukowanej kartce papieru, z których kazda jest zaopatrzona w srodkowo umieszczony otwór, naklada sie na kartke papieru umieszczo¬ na w dolnej czesci formy, przykrywajac srodko¬ wy koniec kólka, wkladke w postaci mozliwie cienkiej i miekkiej folii z polichlorku winylu, na która naklada sie mase rdzeniowa w ksztalcie bryly, wypelniajacej co najmniej pozostala pusta przestrzen zamknietej formy, przy czym bryla zostaje takze powierzchniowo czesciowo przykry¬ ta równiez przynajmniej jedna jak wyzej wklad¬ ka, a nastepnie po zamknieciu formy plyta zosta¬ je sprasowana w znany sposób, przy uzyciu ciepla i cisnienia.W czasie prasowania masa rdzeniowa rozcho¬ dzi sie glównie w kierunku promieniowym i wy¬ pelnia bedaca do dyspozycji pusta przestrzen formy. Najprosciej jest dobrac objetosc ma¬ sy rdzeniowej wieksza od objetosci pustej prze¬ strzeni formy tak, aby nadmiar masy rdzenio¬ wej wystapil poza brzegi formy. Wystepujaca masa rdzeniowa twardnieje przy koncu zabie¬ gu prasowania tak, jak i sama plyta grajaca i moze byc po powtórnym otwarciu formy i wy¬ jeciu wypraski latwo odlamana, po czym na¬ lezy przeprowadzic tylko szlifowanie brzegu plyty grajacej.Próby wykazaly, ze najdogodniejszym z be¬ dacych w handlu folii ksztaltem wkladki z two¬ rzyw sztucznych, umieszczonej miedzy kartka papieru a masa rdzeniowa nie zawsze jest kra¬ zek. Jesli stosuje sie miekka folie z polichlorku winylu, której jedna powierzchnia jest gladka i blyszczaca, a druga gladka lecz matowa, wów¬ czas jest obojetne, która z powierzchni bedzie przylegala do masy rdzeniowej, a wystarczy w zupelnosci nalozyc srodkowo z obu stron bryly masy rdeniowej okragla wkladke, aby zapobiec rozdarciu sie lub innemu uszkodze¬ niu zadrukowanych kartek papieru podczas prasowania. i ! { Jezeli jednak stosuje sie folie, których jedna powierzchnia jest gladka i blyszczaca, a dru¬ ga matowa i chropowata, wówczas nie mozna uniknac naddzierania sie kartek papieru w for¬ mach, których górna czesc jest wychylana wo¬ kolo osi poziomej. Zaleca sie wówczas stosowa¬ nie wkladek, których dlugosc jest wieksza, ani¬ zeli szerokosc, przy czym wkladki winny byc tak nakladane, aby ich wieksza dlugosc prze¬ biegala w kierunku prostopadlym do osi wy- chylnej górnej czesci formy.W innej odmianie wynalazku mozna tez sto¬ sowac dwie okragle folie tego rodzaju, jezeli nalozy sie je w ten sposób, by one w stosunku do siebie byly przesuniete, przy czym przesu¬ niecie winno przebiegac w kierunku prosto¬ padlym do osi wychylnej górnej czesci formy. ~ 3 *Wkladki nie musza byc koniecznie wykonane z folii z tworzyw sztucznych. Jezeli na przy¬ klad po obu stronach nieprzezroczystej masy rdzeniowej w obrebie srodkowego otworu wy¬ konywanej plyty grajacej umiesci sie po je¬ dnym lancetowym zielonym lisciu i sprasuje sie go z poszczególnymi warstwami w wyzej opisany sposób, to wówczas równiez nie wy¬ stepuje zadne rozdzieranie zadrukowanych kar¬ tek papieru. Stosowanie tego rodzaju lisci przy seryjnie wytwarzanych plytach nie wchodzi w rachube z powodu zbyt duzej ich grubosci i poniewaz sa profilowane. Sa one widoczne przy ukosnie padajacym swietle, a poza tym w miejscu ich znajdowania sie powierzchnia plyty grajacej staje sie mleczna. Jezeli nato¬ miast jako wkladki beda stosowane folie z two¬ rzyw sztucznych, wówczas sa one w padajacym swietle niewidoczne. Wkladki takie zapobie¬ gaja jednak rozdzieraniu sie zadrukowanych kartek papieru, poniewaz odsuwaja od nich, zwlaszcza w obrebie srodkowego otworu, szko¬ dliwy wplyw przesuniec materialowych masy rdzeniowej.Znane jest wprawdzie umieszczenie miedzy okraglym rdzeniem obrazkowej plyty grajacej wykonanym ze sztywnego materialu, a obydwo¬ ma wkladkami papierowymi, pokrywajacymi powierzchnie rdzenia wiazacej warstwy srod¬ kowej, która zostaje zwiazana ze sztywnym rdzeniem przewaznie metoda zanurzeniowa. Za¬ daniem jednak warstw wiazacych jest mocne zwiazanie wkladek papierowych ze sztywna, wykonana z aluminium lub podobnego materia¬ lu tarcza rdzeniowa. Wanstwy te maja wiec inne zadanie, anizeli wkladki z tworzyw sztu¬ cznych wedlug wynalazku.Wynalazek dotyczy nie tylko sposobu wy¬ twarzania obrazkowych plyt grajacych, lecz takze samych obrazkowych plyt grajacych ja¬ ko takich.Na rysunku fig. 1 przedstawia schematycznie otwarta górna czesc dwuczesciowej formy do prasowania, dajacej sie zastosowac do wytwa¬ rzania obrazkowych plyt grajacych wedlug wy¬ nalazku w widoku z góry oraz dolna czesc for¬ my w przekroju, fig. 2 — przesuniete wzgledem siebie dwie okragle folie z tworzyw sztucznych, przed nalozeniem masy rdzeniowej do dolnej czesci formy w widoku z góry i fig. 3 — owalna folie z tworzywa sztucznego zamiast dwóch okraglych przed nalozeniem masy rdzeniowej w widoku z góry.Forma prasowa sklada sie z dolnej czesci 1 i górnej czesci 2, w których znajduja sie ka¬ naly 3 sluzace do ogrzewania i ochladzania.Kazda z no tryc 4, 5 z naniesionym negatywem rowków nagrania zostaje (przytwierdzona za) pomoca pierscieni dociskowych 6, 7f przyciska¬ jacych je do pierscieni 8, 9, na przyklad przez przysrubowanie w odpowiedniej polowie formy prasowej. Do centrowania matryc 4, 5 sluza kolki 10, U, z których kolek 10 jest zamoco¬ wany pionowo na stale w dolnej czesci formy 1, zas kolek 11 jest zamocowany pionowo, a pod wplywem nacisku sprezyny przesujwnie osiowo w górnej czesci formy 2. Kolek 10 po¬ siada ostro wystajacy kolnierz 12, podczas gdy górna czesc formy 2 posiada w tymze miejscu odpowiednie wydrazenie. Matryca 5 moze byc równiez wyposazona w odpowiedni kolnierz.Os wychylna, wokól której jest przechylana górna czesc formy nie jest przedstawiona na rysunku. Zaznaczone sa jedynie koleczki 13, którym odpowiadaja wywiercenia w dolnej czesci formy 1, dzieki czemu obie polowy for¬ my zabezpieczone sa przed wzajemnym prze¬ sunieciem na krótko przed prasowaniem i w czasie prasowania.Chcac wykonac, na skadinad znanej prasie, obrazkowe plyty grajace, wówczas wciska sie na kolek 10 najpierw przezroczysta folie 14, majaca byc zaopatrzona w rowki, której otwór posiada celowo srednice nieco mniejsza, anize¬ li srednica kolka 10, dzieki czemu folia 14 uksztaltowuje sie w obrebie kolka w ksztalt lejkowaty. Nastepnie kladzie sie na folie 14 jednostronnie zadrukowana kartke papieru 25 i przykrywa sie kolek 10 wkladka 16 z miek¬ kiej folii o malej grubosci z polichlorku winylu.Po nalozeniu na kolek U, w ten sposób folii 17, która równiez ma byc zaopatrzona w ro¬ wek grajacy i jednostronnie zadrukowanej kart¬ ki papieru 18, naklada sie na wkladke J6 roz¬ grzana w piecu mase rdzeniowa 19, która na¬ stepnie zostaje przykryta taka sama nie poka¬ zana na rysunku wkladka. Górna czesc formy 2 zostaje zamknieta i forma prasowa zostaje wsunieta do równiez nie przedstawionej na ry¬ sunku prasy. W czasie prasowania obie polówki formy prasowej sa przez pewien okreslony czas ogrzewane 1 zaraz po tym w pewnym okreslo- Inym czasie chlodzone tak, ze wypraska po wy¬ ciagnieciu z prasy i otwarciu górnej czesci for¬ my 2 moze byc wyjeta. Obrzeze powstale na skutek czesciowego wypelzniecia masy rdzenio¬ wej 19 zostaje odlamane, po czym brzeg plyty grajacej oszlifowuje sie, nastepnie plyte gra¬ jaca poddaje sie kontroli jakosci wycisniecia rowków i zapakowuje.Zaleznie od tego, z jakiego materialu skla¬ daja sie wkladki 16, mozna im nadac ksztalt plaskich krazków i przewidziec po jednej wklad¬ ce z kazdej strony masy rdzeniowej 19. Je¬ zeli po wytworzeniu wypraski okaze sie, ze nastapilo pekniecie zadrukowanego papieru, któ¬ ry rozdziera sie zawsze w kierunku strzalek 2Ót 21 prostopadle do poziomej osi wychylnej polówek form prasowych^ a wówczas nalezy umiescic po kazdej stronie masy rdzeniowej 19 dwie okragle i plaskie wkladki 16', 16" i to tak, by zakryta przez nie powierzchnia kartki papieru 15 byla wieksza w kierunku strzalki 20 i 21, anizeli w kierunku prostopadlym do po¬ przedniego lub tez nalezy stosowac po jadnej wkladce 16"' posiadajacej ksztalt owalny.Oczywiscie ksztalt wkladki moze byc inny. Za¬ sadnicza rzecza jest jedynie to, aby dlugosc wkladki 16IU tak jak w przypadku przyklado¬ wego wykonania wedlug fig. 2, byla w kierun¬ ku strzalek 20, 21 wieksza, anizeli w kierunku prostopadlym do poprzedniego.Jezeli wykonuje sie obrazkowe plyty graja¬ ce o srednicy 17 cm, wówczas nalezy przyjac srednice wkladek 16, 161 , 16 ** równa na przy¬ klad 8 cm. Jezeli powierzchnia masy rdzenio¬ wej przedstawiona za pomoca kól punktowo- kreskowych 22 (fig. 2 i 3) w pojedynczych miej¬ scach wystepuje poza podkladki, to nie ma to w praktyce zadnego znaczenia. Nie ma zatem znaczenia, ze pewna czesc masy rdzeniowej ze¬ tknie sie bezposrednio z kartka papieru 15 lub 18 przed wlasciwym zabiegiem prasowania. PL