Wynalazek dotyczy ulepszenia urzadzenia do wlaczania samoczynnie uruchamianych sprze¬ giel do pojazdów mechanicznych wedlug paten¬ tu nr 41940, a przede wszystkim nadaje sie do sprzegiel samoczynnych, w których wylacza¬ nie i wlaczanie sprzegla podczas jazdy w czasie przelaczenia biegu odbywa sie za pomoca za¬ sysania powietrza, za pomoca powietrza spre¬ zonego lub za pomoca cisnienia oleju. W urza¬ dzeniach takich sa przewidziane urzadzenia sterujace, które powoduja stopniowe i lagodne wlaczanie sie sprzegla po przelaczeniu biegu, dopóki kierowca nie doda gazu. Aby zapobiec rozbieganiu sie silnika przy dodaniu gazu po przelaczeniu biegu, znane urzadzenia posiada- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Richard Binder. ja dodatkowe narzady sterujace, które powo¬ duja w tym czasie przyspieszanie wlaczania sprzegla. Takie narzady sterujace do przyspie¬ szania wlaczenia sprzegla sa uruchamiane cze¬ sciowo mechanicznie, przy czym narzad steru¬ jacy sprzegla samoczynnego jest sprzezony z pedalem lub drazkiem do gazu albo tez jest sterowany za pomoca podcisnienia w przewo¬ dzie ssacym silnika mianowicie w ten sposób, ze podcisnienie w kolektorze ssacym silnika, które przy naglym dodaniu gazu gwaltownie spada, powoduje przyspieszenie wlaczenia sprzegla za posrednictwem przepony. Wedlug patentu nr 41940 znane sa urzadzenia, w któ¬ rych szybkosc wlaczania sprzeaa po zmianie biegu podlega oddzialywaniu/ przyspieszenia i opóznienia samego pojazdu, a mianowicie badz pod wplywem sil reakcji, dzialajacych najakakolwiek czesc pojazdu, np. na os pedna, albo za posrednictwem inercyjnej masy regula¬ cyjnej, która pod wplywem^ opóznienia i przy¬ spieszenia pojazdu przesuwa sie wywierajac .^ wplyw na narzady sterujace wlaczaniem A sprzegla.Celem wynalazku, stanowiacego dalsze roz¬ winiecie wynalazku wedlug patentu nr 41940, jest urzadzenie czyli nastawnik do przyspie¬ szania ponownego wlaczania sprzegla po zmia¬ nie biegu, które jest bardzo proste a wiec i ta¬ nie w produkcji, a przede wszystkim zapewnia lagodne i stopniowe przyspieszenie wlaczania sprzegla. Istota wynalazku polega na tym, ze za pomoca masy regulacyjnej, pozostajacej pod wplywem przyspieszenia pojazdu, oddzialuje sie na narzad sterujacy, np. zawór redukcyjny ste¬ rowania, sprzeganiem w ten sposób, ze otrzy¬ muje sie stopniowa i lagodna zmiane lub przy¬ spieszenie zabiegu sprzegania.Na fig. 1 i 2 uwidoczniono w dwóch poloze¬ niach roboczych przyklad wykonania urzadze¬ nia wedlug wynalazku, zastosowany do urza¬ dzenia sterujacego, przeznaczonego do urucha¬ miania sprzegla za pomoca podcisnienia, nato¬ miast fig. 3 przedstawia przyklad urzadzenia do uruchamiania sprzegla za pomoca sprezonego powietrza lub oleju pod cisnieniem, przy czym za pomoca masy regulacyjnej pozostajacej pod dzialaniem przyspieszenia pojazdu otrzymuje sie stopniowe powiekszenie przeswitu przeply¬ wowego czynnika uruchamiajacego sprzeglo.Na fig. 1 i 2 cyfra 1 oznacza obudowe za¬ woru sterujacego dla uruchamiania sprzegla.Cyfra 2 oznacza elektromagnes, który przy uruchamianiu dzwigni zmiany biegów zostaje wlaczony w obwód pradu i jest polaczony z grzybkiem zaworowym 4 za posrednictwem rdzenia 3. Dopóki elektromagnes jest pozba¬ wiony pradu rdzen 3 zamyka za posrednictwem sprezyny srubowej 5 gniazdo zaworowe 6 w obu¬ dowie 1 i zamyka kanal 7, prowadzacy do przewodu ssacego silnika pojazdu. Kanal 8 jest polaczony z nastawnikiem uruchamiajacym sprzeglo, natomiast otwór 9 daje polaczenie z atmosfera. Otwór 9 jest zamykany zaworem redukcyjnym 10 za pomoca sprezyny srubowej U, której napiecie moze byc regulowane srub¬ ka nastawna 12. W dolnej czesci obudowy za¬ worowej 1 jest umieszczona masa regulacyjna 13 w postaci wahadla, zawieszonego na osi 14.Wahadlo posiada krótsze ramie, polaczone z za¬ worem redukcyjnym 10 za pomoca trzonka 16.Urzadzenie sterujace jest umieszczone w pojez¬ dzie w ten sposób, ze plaszczyzna wahan wa¬ hadla lezy w przyblizeniu w kierunku jazdy, a mianowicie tak, ze podczas przyspieszenia pojazdu wahadlo 19 odchyla sie w prawo i za posrednictwem trzonka 16 wywiera na zawór 10 nacisk, który przy wiekszym szarpnieciu moze byc tak duzy, ze zostaje przezwyciezone napiecie sprezyny 11 i zawór 10 zostanie otwarty.Urzadzenie dziala w sposób opisany ponizej.Dopóki elektromagnes 2 nie jest wzbudzony, a wiec dopóki dzwignia zmiany biegów nie jest uruchomiona, zawór 4 zamyka przewód ssacy do silnika i nastawnik jest polaczony z atmosfera przez kanal 8 i zawór redukcyjny 10 oraz maly otwór dyszowy 17. Nastawnik jest wiec nieczynny, a sprzeglo calkowicie wlaczo¬ ne. Z chwila uruchomienia dzwigni zmiany biegów zostaje zwarty styk elektryczny i elek¬ tromagnes 2 wzbudza sie, a zawór 4, przezwy¬ ciezajac napiecie sprezyny srubowej 5, zosta¬ je docisniety do gniazda 18 w -budowie 1, przez co przewód ssacy 7 zostaje polaczony przez kanal 8 z nastawnikiem. Wskutek tego nastawnik pod dzialaniem podcisnienia silni¬ ka wylacza sprzeglo. Po ukonczeniu tego za¬ biegu z chwila puszczenia dzwigni zmiany bie¬ gów zostaje przerwany obwód elektromagnesu 2, wskutek czego zawór 4 pod dzialaniem spre¬ zyny srubowej 5 zostaje znowu docisniety do gniazda 6 w obudowie 1 i polaczenie miedzy nastawnikiem i przewodem ssacym silnika zo¬ staje przerwane. Jednoczesnie zostaje ustano¬ wione polaczenie kanalu 8 nastawnika z zawo¬ rem redukcyjnym 10 i otworem dyszowym 17.Dzieki zaworowi redukcyjnemu 10 podcisnie¬ nie w nastawniku zostaje bardzo szybko spro¬ wadzone do wysokosci ustalonej przez napie¬ cie sprezyny srubowej 11. Nastawienie sprezy¬ ny 11 przeprowadza sie w ten sposób, ze wiel¬ kosc podcisnienia, okreslona napieciem tej sprezyny, powoduje tylko czesciowe wlaczenie sprzegla z nieznacznym momentem obrotowym, wskutek czego sprzeglo rozpoczyna bardzo la¬ godne sprzeganie. Jezeli kierowca nie przy¬ spiesza silnika, to wahadlo 13 nie wywiera zadnego dzialania na zawór redukcyjny 10, a reszta istniejacego jeszcze w nastawniku podcisnienia zostaje bardzo powoli wyrównana , przez dysze 17, tak iz sprzeglo. wlacza sie stop¬ niowo w ciagu kilku sekund az do pelnego wlaczenia. Jezeli kierowca po zmianie biegu doda gazu, to pojazd zostanie przyspieszony, skoro tylko liczba obrotów silnika przekroczy liczbe obrotów walu napedowego i to przy sto¬ sunkowo malym momencie obrotowym, jaki _ 2 —przenosi wówczas sprzeglo. Takie przyspiesze¬ nie pojazdu wywiera na mase wahadlowa 13 sile przeciwna kierunkowi jazdy, a wiec skie¬ rowana na rysunku w prawo, tak ze wahadlo za posrednictwem ramienia 15 i trzonka 16 wy¬ wiera nacisk na zawór redukcyjny 10 wbrew dzialaniu sprezyny srubowej 11, czyli cisnie- nie to zmniejsza nacisk zamykajacy na zawór 10 i tym samym podcisnienie w nastawniku zostaje zniesione szybciej niz przez dysze 17.Taki spadek podcisnienia przebiega tym szyb¬ ciej, im wieksze jest przyspieszenie pojazdu, a mianowicie takie oslabienie podcisnienia od¬ bywa sie bez skoków i delikatnie, poniewaz wlaczanie sprzegla odbywa sie praktycznie bez wstrzasów i stosownie do woli kierowcy.Ten rodzaj polaczenia masy wahadlowej z za¬ worem redukcyjnym moze byc zastosowany oczywiscie równiez do sprzegiel samoczynnych, w których uruchomienie nastawnika odbywa sie za pomoca sprezonego powietrza lub ci¬ snienia oleju. W tym celu wymagana jest tylko zmiana ukladu zaworu redukcyjnego lub polo¬ zenia kanalów polaczeniowych.Fig. 3 przedstawia przyklad zaworu sprzegla, uruchamianego sprezonym powietrzem lub ci¬ snieniem oleju. Urzadzenie to posiada elektro¬ magnes 20, który laczy przewód sprezonego po¬ wietrza 25 z przewodem 26, prowadzacym do nastawnika, skoro tylko grzybek zaworowy 22 po przezwyciezeniu sprezyny srubowej 23 zo¬ stanie docisniety do gniazda 27 w obudowie 19.Z chwila przerwania obwodu elektromagnesu sterujacego 20, sprezyna srubowa 23 dociska znowu grzybek zaworowy 22 do gniazda 24, a wiec w polozeniu przedstawionym na ry¬ sunku, i sprezone powietrze moze teraz prze¬ chodzic z nastawnika przez otwór dyszowy 29, regulowany zaworem iglicowym 28. Wlaczenie sprzegla odbywa sie wiec za pomoca zaworu iglicowego bardzo powoli, tak iz sprzeglo wla¬ cza sie lagodnie. Podczas przyspieszenia pojaz¬ du wahadlo 30, obracalne dokola punktu 31, odslania powoli dodatkowy otwór przeplywo¬ wy 32 przez stozkowa iglice 33, polaczona z krótszym ramieniem 34 wahadla. A zatem i w tym przypadku, podobnie jak i w pierw¬ szym przykladzie, dopóki kierowca nie przy¬ spiesza silnika, wlaczanie sprzegla jest stero¬ wane tylko zaworem iglicowym 28 i z okreslo¬ na z góry predkoscia. Z chwila gdy liczba obrotów silnika przekroczy liczbe obrotów Wa¬ lu napedowego nastepuje przyspieszenie po¬ jazdu, które przesuwa wahadlo 13 przeciw kie¬ runkowi jazdy, to jest w prawo, wskutek cze¬ go iglica 33 zostaje przesunieta w lewo, a otwór 32 jest stopniowo odslaniany, co powoduje przyspieszenie wlaczania sprzegla.Szczególna zaleta wynalazku polega na tym, ze przyspieszenie wlaczania sprzegla odbywa sie bez skoków, a, wiec zupelnie lagodnie, przez co unika sie szarpniec, przy czym zaleta wy¬ nalazku jest szczególna prostota urzadzenia.Zawór wyposazony w takie sterowanie wahad¬ lowe nie wymaga do sterowania procesu sprze¬ gania zadnego innego polaczenia ani natury mechanicznej, jak np. z mechanizmem wlacza¬ nia gazu, ani za pomoca weza dla bezposred¬ niego polaczenia z podcisnieniem silnika, ani tez dodatkowego polaczenia elektrycznego do osi pednej pojazdu dla wykorzystania sil re¬ akcyjnych, powstajacych podczas przyspie¬ szania. PL