£ Opublikowano dnia 29 sierpnia 1959 r.POLSKIE} RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr42115 KL 42 c, 9/01 Panstwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny*) Warszawa, Polska Urzadzenie do wyznaczania profilu dna kanalu Patent trwa od dnia 13 stycznia 1939 r.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, któ¬ re w polaczeniu z wózkiem, poruszajacym sie na poziomych szynach wzdluz lub w poprzek kanalów laboratoryjnych, wyznacza profil pod¬ luzny lub poprzeczny dna kanalu. Znajduje wiec ono zastosowanie przy rejestracji piono¬ wych zmian -dna powyzej i ponizej modeli bu¬ dowli wodnych, jak równiez przy wyznacza¬ niu ksztaltu i przy pomiarach fald rumowiska wleczonego w badanych laboratoriach.Urzadzenie wraz z wózkiem tworzy calosc.Do urzadzenia najlepiej jest wykorzystac wóz¬ ki z wodowskazami szpilkowymi, posiadane przez laboratoria.Urzadzenie sklada sie z ramy. metalowej, urzadzenia piszacego, które jest polaczone zwodzidlem, poruszajacym sie po dnie kanalu, z bebna w ksztalcie walca, na który naklada sie *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Jan Henc. papier milimetrowy, oraz z mechanizmu, prze¬ noszacego obroty kola 'wózka wodowskazu szpilkowego na beben z papierem milimetro¬ wym.Na schematycznym rysunku fig. 1 przedsta¬ wia urzadzenie do wyznaczania n profilu dna kanalu w widoku w kierunku wzdluz osi pod¬ luznej walka z papierem milimetrowym, fig. 2 — urzadzenie jak na fig. 1 w. widoku w kierunku prostopadlym do osi podluznej walka z papie¬ rem milimetrowym i fig. 3 — wodzidlo poru* szajace sie po dnie kanaiu w widoku z boku* Cale urzadzenie, którego rama a jest umoco- waha za pomoca scisków c do preta b wodo- wskazu szpilkowego, porusza sie wraz z wóz¬ kiem po szynach poziomych d wzdluz lub w poprzek kanalu laboratoryjnego. Z osia e jed¬ nego z kól wózka / jest sprzezona tarcga kolo¬ wa g, która wykonuje te sama liczbe obrotów. co kolo wózka. Na tarczy tej umieszczone sa kolowo trzy rzedy otworów h, które przenoszaobroty tarczy g na kola zebate k i l. Kolo ze¬ bate k ma zeby w ksztalcie trzpieni, które wchodza ,w Otwory na tarczy kolowej g. Jest ono przesuwane wzdluz * swej osi i, której ksztalt przeitoroju poprzecznego uniemozliwia mu obroty bez jej obrotów. Kolo zebate 1 jest sprzezone na stale z osia i i przenosi swe obro« ty na prostopadle ustawione do niego kolo ze¬ bate m, przez które przechodzi wal gietki o.W zaleznosci od odleglosci rejestrowanego pro¬ filu podluznego lub poprzecznego dna kanalu od wyzej wymienionych czesci mechanizmu urzadzenia wal gietki o jest sprzegany sruba zaciskowa z kotem zebatym m. Obroty walu gietkiego o zakonczonego slimakiem p sa prze¬ noszone poprzez kolo slimakowe r na beben s z papierem milimetrowym.Mechanizm urzadzenia jest tak skonstruo¬ wany, a srednica bebna z papierem milimetro¬ wym tak dobrana, ze wykres profilu podluzne¬ go lub poprzecznego dna kanalu mozna otrzy¬ mac w trzech skalach dlugosci. Przy polozeniu kola zebatego k na pierwszy rzad otworów tarczy g skala dlugoici wykresu profilu wy¬ nosi 1:5. Chcac otrzymac wykres profilu w in¬ nej skali dlugosci przyciska sie tarcze kolowa g, kolo zebate k przesuwa sie wzdluz osi i na drugi lub trzeci rzad otworów • h, a ; nastepnie zwalnia sie tarcze kolowa g, której sprezyna przywraca jej poprzednie polozenie. Jezeli kolo zebate k ustawi sie na drugi rzad otworów h, to wykres profilu bedzie w skali dlugosci 1:10.Ghcac otrzymac wykres profilu w skali 1:20 ustawia sie kolo zebate k na trzeci rzad otwo¬ rów h. .W czasie przesuwania wózka z calym urza¬ dzeniem wzdluz kanalu laboratoryjnego kólko t, wodzidla, toczac sie po nierównym dnie kana¬ lu, powoduje ruchy ramienia u wodzidla do którego umocowana jest linka nylonowa, a do niej wózek urzadzenia piszacego w z dwoma piórkami x, umocowanymi na sprezynie docis¬ kajacej je do papieru milimetrowego na .beb¬ nie s. Urzadzenie piszace moze byc. wylaczane w razie potrzeby, a piórka, które mozna obró¬ cic o 180°, sa napelniane kazde odmiennym tu¬ szem, tak ze po wykresleniu profilu dna ka¬ nalu przed badaniem na tym samym wykresie * mozna naniesc drugi profil odmiennym kolo¬ rem jako wynik badania.Wózek urzadzenia piszacego w wykonuje po linkach strunowych z tylko ruchy pionowe przekazywane* przez ramie u wodzidla, do któ¬ rego umocowana jest linka nylonowa, przewie¬ szona przez bloczek y, a na jej koncu zawieszo¬ ne jest obciazenie j dla pokonania bezwladno¬ sci wodzidla i wózka urzadzenia piszacego.Chcac otrzymac wykres, profilu w skali wyso¬ kosci 1:1 zamccowuje sie linke nylonowa na kon:U ramienia u wodzidla nad osia kólka wo¬ dzacego t. Przenoszac zaczepienie linki nylo¬ nowej na srodek ramienia u wodzidla otrzy¬ muje sie wykres profilu w skali wysokosci 1:2, PL