Opublikowano dnia 27 kwietnia 1961 r.B0Z} SL ^tZl J POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41749 Wiktor Zinkieuricz Gdynia, Polska ki. 4a-gr2-~ Przyrzqd do drqienia gruntu Patent trwa od dnia 24 stycznia 1958 r.Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do dra¬ zenia gruntu, poruszajacy sie na skutek wbi¬ jania sie w grunt jego kadluba pod dzialaniem tloka — bijaka o ruchu postepowo-zwrotnym, umieszczonego calkowicie wewnatrz kadluba tego przyrzadu a napedzanego za pomoca sprze¬ zonego powietrza, doprowadzanego gietkim prze¬ wodem, laczacym kadlub przyrzadu ze sprezarka lub innym zródlem sprezonego powietrza, umieszczonym na zewnatrz przyrzadu do dra¬ zenia i w pewnej odleglosci od drazonego przez niego kanalu w gruncie, przy czym przyrzad ten ciagnie za soba ewentualnie linke, kabel lub inne przedmioty.Znany przyrzad tego rodzaju, pomimo pro¬ stoty jego konstrukcji i sprawnego dzialania, wykazuje nastepujace trzy zasadnicze wady.Pierwsza z tych wad jest to,* ze tlok-bijak, po dokonaniu uderzenia o dno spiczastej glowicy przyrzadu, powodujacego przesuw tego przy¬ rzadu o pewien odcinek w kierunku drazonego kanalu, jest w tym znanym przyrzadzie cofany do swego tylnego polozenia wyjsciowego pod dzialaniem sprezyny srubowej, która w chwili wspomnianego uderzenia jest sciskana. Ponie¬ waz niezawodnosc dzialania sprezyny jest z na¬ tury rzeczy niepewna, przeto zastosowanie jej do cofania tloka-bijaka zmniejsza w duzym stopniu niezawodnosc dzialania calego przy¬ rzadu. Druga wada tego znanego przyrzadu jest powstawanie duzych strat sprezonego powietrza w czasie cofania tloka-bijaka, gdyz w ciagu calego okresu jego ruchu wstecznego, dopro¬ wadzane do przyrzadu sprezone powietrze ucho¬ dzi stale na zewnatrz przez wolna przestrzen miedzy tlokiem-bijakiem a zaworem znajdu¬ jacym sie w tylnej czesci kadluba przyrzadu io drazeiaia gruntu. Wreszcie trzecia wada tego znanego przyrzadu jest trudnosc, a nawet czesto niemozliwosc, jak to wykazala praktyka, wycofania go z wydrazonego przez niego ka¬ nalu w gruncie w przypadku napotkania przez czesc dziobowa kadluba tego przyrzadu naswej drodze przeszkody nie do pokonania, np. duzego kamienia. ^ Wszystkie ^ te Jva \ wynalazku, ^którego pierwsza i nowa cecha f wyrózniajaca jest przede wszystkim to, ze zarówno ruch naprzód jak i ruch wsteczny tloka-bijaka, poruszajacego sie okresowo ru¬ chem •postepowo-zwrotnym w kadlubie przy¬ rzadu, odbywa sie wylacznie pod dzialaniem sprezonego powietrza, doprowadzanego do wne¬ trza kadluba z umieszczonego w pewnej od niego odleglosci zródla sprezonego powietrza, np. sprezarki, za pomoca urzadzenia rozrzad- czego, umieszczonego równiez w tym kadlubie i rozrzadzajacego samoczynnie wlot sprezonego powietrza na przemian do przedniej i do tylnej przestrzeni wewnetrznej kadluba tego przy¬ rzadu, najkorzystniej do przedniej i tylnej przestrzeni cylindra, znajdujacego sie wewnatrz kadluba przyrzadu wedlug wynalazku.Druga cecha przyrzadu wedlug wynalazku jest to, ze posiada on w jednej ze swoich czesci skladowych, a wiec z przodu, w srodku lub z tylu komore zaworowa, w której umieszczony jest dowolnego rodzaju zawór, np. plytkowy, suwakowy, pierscieniowy lub kulkowy, x przy czym komora ta jest polaczona z wlotem spre¬ zonego powietrza do przyrzadu oraz posiadl polaczenie za pomoca otworów i przewodów z przednia i z tylna wewnetrzna przestrzenia cylindra, wspomniany zas zawór jest przesta¬ wiany samoczynnie z jednego skrajnego polo¬ zenia, w drugie wylacznie pod dzialaniem, róz¬ nicy cisnien we wspomnianej komorze zawo¬ rowej. Ta róznica cisnien powstaje na skutek sprezania i rozprezania powietrza na przemian w przedniej i tylnej wewnetrznej przestrzeni cylindra, uzyskiwanego dzieki ruchowi poste- powo-zwrotnemu tloka-bijaka, który w swych skrajnych polozeniach otwiera krawedziami swego bocznego plaszcza odpowiednio roz¬ mieszczony zespól otworów wylotowych.Nowoscia przyrzadu wedlug wynalazku jest nastepnie to, ze wnetrze jego cylindra posiada albo tylko jedna powierzchnie uderzana, umie¬ szczona w przedniej czesci tego cylinjlra i po¬ wodujaca, w wyniku uderzania o nia tloka- bijaka, posuwanie sie naprzód w gruncie ca¬ lego przyrzadu, lub tez posiada on jeszcze druga powierzchnie uderzana, która* znajduje sie w tylnej czesci wnetrza cylindra i sluzy, w wyniku uderzania o nia tloka-bijaka, do poruszania sie przyrzadu do tylu w wydrazo¬ nym uprzednio w gruncie przez ten przyrzad kanale.Przyrzad wedlug wynalazku, znamienny jest ponadto równiez i tym, ze wnetrze jego cylindra posiada dwa zespoly otworów dowolnie na przemian otwieranych i zamykanych przez specjalnie do tego celu sluzace urzadzenie.Jeden z tych zespolów otworów po jego otwar¬ ciu, a zamknieciu drugiego zespolu otworów, powoduje okresowe uderzanie bijaka tloko¬ wego tylko w przednia powierzchnie uderzana wnetrza cylindra i zatrzymywanie sie samo¬ czynne tego bijaka w pewnej odleglosci od tyl- jnej powierzchni wnetrza cylindra i tym sa¬ mym nie powodujac uderzenia o nia, nato¬ miast drugi ze wspomnianych zespolów otwo¬ rów, po jego otwarciu a po zamknieciu pierw¬ szego zespolu otworów, powoduje okresowe ¦uderzanie tloka-bijaka tylko w tylna powierz¬ chnie uderzana wnetrza cylindra i zatrzymy¬ wanie sie samoczynne tego tloka-bijaka w pew¬ nej odleglosci od przedniej powierzchni wne¬ trza cylindra — nie powodujac uderzania o nia, dzieki czemu przyrzad wedlug wynalazku moze byc dowolnie przesterowywany z zewnatrz z bie- |gu naprzód na bieg do tylu lub odwrotnie.Nowa cecha przyrzadu wedlug wynalazku jest nastepnie to, ze w swoim kadlubie i mia¬ nowicie w jego czesci przedniej, srodkowej lub dowolnego rodzaju przesuwny zawór nawrotny, który jest dowolnie przesuwany z jednego swego polozenia skrajnego w drugie skrajne jego polozenie. Ten zawór nawrotny w jednym ze swych skrajnych polozen zamyka swoim kadlubem polaczenie z zewnetrzna atmosfera zespolu otworów, przeznaczonych do ruchów wstecz calego przyrzadu do drazenia, natomiast otwiera polaczenie zespolu otworów, przezna¬ czonych dla ruchu naprzód calego przyrzadu, -w drugim zas ze swych skrajnych polozen zamyka polaczenie z zewnetrzna atmosfera zespolów otworów, przeznaczonych dla ruchu naprzód calego przyrzadu i otwiera polacze¬ nie zespolu otworów, przeznaczonych dla ru¬ chu wstecz calego przyrzadu, przez co uzyskuje sie dowolnie posuwanie sie przyrzadu w grun¬ cie naprzód lub wstecz.W przyrzadzie wedlug wynalazku wspomnia- jna komora zaworu nawrotnego posiada stale polaczenie z doplywem sprezonego powietrza do tego przyrzadu, które to powietrze ^wywiera nacisk na zawór nawrotny z- jednej tylko jegc strony, natomiast z drugiej strony na ten zawór nawrotny wywiera nacisk, odpowiednia spre¬ zyna. Wskutek takiej konstrukcji przez dowolna zmiane cisnienia sprezonego powietrza z wiek- •pzego na mniejsze lub odwrotnie, zawór na- wrotny, np. w postaci suwaka, jest przesuwany z jednego swego skrajnego polozenia w drugie swe skrajne polozenie, dzieki czemu uzyskuje sie dowolnie moznosc posuwania sie calego przyrzadu w gruncie naprzód lub wstecz.Przyrzad wedlug wynalazku wyróznia sie crówniez i tym, ze posiada zespól przewodów wlotowych i wylotowych, które znajduja sie wewnatrz jednej lub kilku oslon, otaczajacych' wnetrze cylindra przyrzadu. Te przewody wlo- itowe i wylotowe moga byc równiez wyko¬ nane badz w zebrze lub zebrach, przylegajacych do zewnetrznej powierzchni tego cylindra, badz :tez moga przebiegac wewnatrz osobnej obudo¬ wy cylindra przyrzadu oraz wewnatrz tloka- bijaka.Przyrzad wedlug wynalazku stanowi zasad¬ niczo wydluzony kadlub o dowolnym przekroju poprzecznym, posiadajacy z przodu taki ksztalt, który umozliwia najlatwiejsze wbijanie sie calego kadluba w grunt Takim ksztaltem przed¬ niej czesci kadluba przyrzadu moze byc np. wydluzony stozek lub inna bryla geometryczna zblizona do stozka.Wewnatrz kadluba przyrzadu znajduje sie wewnetrzna komora, posiadajaca na przyklad ksztalt walca i w tej komorze przesuwa sie itlok^bijak.W kadlubie przyrzadu wedlug wynalazku umieszczone jest urzadzenie rozrzadcze pola¬ czone elastycznym wezem ze zródlem sprezo¬ nego powietrza, znajdujacym sie w dowolnej odleglosci od przyrzadu, na przyklad ze spre¬ zarka. Urzadzenie to sklada sie w zasadzie z komory o dowolnym ksztalcie na przyklad w ksztalcie walca, pierscienia walcowego lub innego ksztaltu. W komorze tej osadzony jest przesuwnie element zamykajacy zaworu, rów¬ niez dowolnego ksztaltu, na przyklad w postaci plytki, suwaka walcowego, pierscienia, kulki.Zadaniem tego urzadzenia jest kierowanie do¬ prowadzanego do przyrzadu sprezonego powie¬ trza przez odpowiednie przewody, wykonane w dowolny sposób w kadlubie przyrzadu na przemian do przedniej lub do tylnej przestrzeni wnetrz cylindra, w którym osadzony jest tlok- bijak, powodujac przez to okresowe przesuwa¬ nie sie tego tloka-bijaka do przodu i do tylu.Do urzadzenia rozrzadczego nalezy równiez umieszczony w cylindrze kadluba przyrzadu zespól otworów polaczonych odpowiednim prze¬ wodem lub przewodami . z wolna atmosfera i tak ustawiony w stosunku do dlugosci wne¬ trza cylindra jak równiez do dlugosci tloka- bijaka, ze ten tlok-bijak, poruszajacy sie wcy- lindrze ruchem postepowo-zwrotnym, uderza okresowo w powierzchnie uderzana tego cylin¬ dra umieszczona w jego przedniej czesci, za¬ trzymuje sie natomiast podczas swego ruchu powrotnego w pewnej odleglosci przed tylna scianka czolowa cylindra nie uderzajac w nia.Przyrzad do drazenia gruntu przystosowany ^lietylko do ruchu naprzód lecz takze i do ruchu wstecznego, posiada dodatkowe urzadze¬ nie. Mianowicie wyposazony jest przede wszyst¬ kim nie w jedna powierzchnie uderzana lecz w dwie, z których jedna stanowi przednia wew¬ netrzna scianke czolowa cylindra, druga zas — tylna scianke czolowa tego cylindra. Przyrzad taki przesterowywany dowolnie z biegu na¬ przód na bieg wstecz, posuwa sie w gruncie w jednym lub w drugim kierunku na skutek Uderzen tloka-bijaka w przednia lub tylna powierzchnie uderzana. Po przesterowaniu przy¬ rzadu wedlug wynalazku na ruch wsteczny tlok-bijak, poruszajacy sie w cylindrze ruchem postepowo-zwrotnym, uderza tylko w tylna powierzchnie uderzana i zatrzymuje sie pod¬ czas swego ruchu powrotnego w pewnej. od¬ leglosci od przedniej powierzchni czolowej cy¬ lindra, nie uderzajac o nia.Poniewaz zakres poruszania sie tloka-bijaka w cylindrze przyrzadu jest ograniczony roz¬ mieszczeniem w tym cylindrze zespolu otwo¬ rów, przyrzad do drazenia gruntu wedlug wy¬ nalazku, przystosowany równiez do biegu wstecznego, posiada urzadzenie nawrotne, któ¬ rego zadaniem jest dowolne zmienianie zespolu otworów cylindra z jednych na drugie i powo¬ dowanie przez to uderzen tloka-bijaka albo w przednia albo w tylna powierzchnie czolowa cylindra.Urzadzenie nawrotne moze* miec np* ksztalt suwaka o dowolnym ksztalcie, umieszczonego W kadlubie przyrzadu i przesuwajacejfs4e dowolnie z jednego skrajnego polozenia W$$N- gie skrajne polozenie w odpowiedniej komorze lub na odpowiednim lozysku. Przesuwanie su¬ waka nawrotnego jest zdalnie sterowane albo przez zmiane cisnienia roboczego powietrza doprowadzanego do przyrzadu, albo przez za¬ stosowanie urzadzenia mechanicznego, takiego fia przyklad jak cieglo, zdalnie uruchamiane.Suwak nawrotny albo bezposrednio przesta¬ wia zespól otworów wzdluz cylindra i wtedy sam swoim kadlubem stanowi ruchoma czesc wnetrza cylindra, albo przemieszczenie to wy¬ konuje przez otwieranie i zamykanie swoim kadlubem albo jednego tylko zespo*u otworów — .«przeznaczonych tylko do biegu naprzód przy¬ rzadu albo drugiego zespolu otworów, przezna¬ czonych tylko do biegu wstecz przyrzadu, przy czym w tym drugim przypadku w scianie cy¬ lindra sa wykonane dwa zespoly otworów.Zamykanie i otwieranie otworów moze na¬ stepowac posrednio przez zamykanie i otwie¬ ranie odpowiednich przewodów, laczacych od¬ powiednie zespoly otworów wylotowych z wol¬ ina atmosfera.Wszystkie niezbedne przewody laczace po- : uzczególne elementy uklady nawrotnego w przy¬ rzadzie Wedlug wynalazku przebiegaja w scia¬ nach jego korpusu lub w oslonach zewnetrz¬ nych cylindra lub w specjalnie zbudowanych wzdluz kadluba przyrzadu wydrazonych zebrach lub w specjalnym trzonie przechodzacym wew¬ natrz cylindra i wewnatrz tloka-bijaka.Przyrzad do drazenia gruntu wedlug wyna¬ lazku przeznaczony do poruszania sie w gruncie £o torze krzywoliniowym w postaci luku kola posiada odpowiednio uksztaltowany kadlub albo np. przez uksztaltowanie w postaci luku calego kadluba tego przyrzadu albo tez przez popro¬ wadzenie osi wzdluznej glowicy tego przyrzadu pod odpowiednim niewielkim katem wzgledem osi wzdluznej zasadniczego kadluba przyrzadu.Przyrzad taki moze byc zaopatrzony równiez Kv róznego rodzaju lemiesze lub pletwy pomoc¬ nicze, utrzymujace ruch przyrzadu w wyma¬ ganym kierunku i wedlug wymaganego toru.W celu umozliwienia poszerzenia drazonego w gruncie kanalu przez przyrzad wedlug wy¬ nalazku moze byc on zaopatrzony w odpo¬ wiednia tuleje poszerzajaca, nasadzona na tyl¬ na czesc kadluba przyrzadu. Przyrzad z nasa¬ dzona tuleja poszerzajaca, wprowadzony do kanalu uprzednio juz wydrazonego, przecho¬ dzac powtórnie*przez ten kanal poszerza go do wymaganej srednicy.Wynalazek jest tytulem przykladu blizej wy¬ jasniony na rysunku na którym fig. 1 i fig. 2 przedstawiaja w sposób schematyczny zasade dzialania przyrzadu wedlug wynalazku, dla 'c uproszczenia zas i ulatwienia zrozumienia tej zasady dzialania zarówno na fig. 1 i na fig. 2 kanaly tego przyrzadu lezace w róznych jego plaszczyznach podluznych sa pokazane w roz¬ winieciu na jednej plaszczyznie rysunku, przy czym fig. 1 wyjasnia dzialanie przyrzadu pod¬ czas ruchu naprzód, a fig. 2 — analogicznie dzialanie przyrzadu podczas jego ruchu wstecz, fig. 3 — przekrój wzdluzny przyrzadu wedlug (Wynalazku plaszczyzna E — E pokazana na lig. 6; fig. 4 — przekrój wzdluzny plaszczyzna lamana F — F pokazana na fig. 9; fig. 5 — Jprzekrój wzdluzny plaszczyzna lamana G — G pokazana na fig. 8; fig. 6 — przekrój po¬ przeczny plaszczyzna D — D pokazana na fig. 3; fig. 7 — takiz przekrój plaszczyzna C — C po¬ kazana na fig. 3; fig. 8 — takiz przekrój pla¬ szczyzna B — B pokazana na fig. 3; fig. 9 — takiz przekrój plaszczyzny A — A pokazana na fig. 3; fig. 10 przedstawia widok przyrzadu z tylu w kierunku oznaczonym strzalka X na fig. 3; fig. 11 przedstawia w czesciowym prze¬ kroju widok z boku przykladu wykonania przy¬ rzadu wedlug wynalazku przystosowanego do ruchu krzywoliniowego; fig. 12 — widok z góry jprzyrzadu wedlug fig. 11 i wreszcie fig. 13 — w czesciowym przekroju przyklad rozwiazania konstrukcyjnego urzadzenia do poszerzenia ka¬ nalu uprzednio juz wydrazonego przez przy¬ rzad wedlug wynalazku.Przyrzad wedlug wynalazku posiada zasadni¬ czo postac zamknietego z przodu cylindra 1, którego przedluzenie w kierunku do przodu stanowi stozkowo lub w inny sposób zaostrzo¬ na glowica 2, tylna zas czesc — walcowy ko¬ rek 3, z przewodem doplywowym 4, przez który z odpowiedniego zródla, np. ze sprezarki dopro¬ wadza sie sprezone powietrze do wnetrza cy¬ lindra 1.Cylinder 1 posiada w podanym przyklado¬ wym rozwiazaniu konstrukcyjnym przyrzadu wedlug wynalazku trzy podluzne przewody 5, t3 i 7 badz wiercone w jego sciance badz tez uzyskane w inny sposób np. przez skonstruowa¬ nie odpowiednich wydrazonych wewnatrz ze¬ ber biegnacych wzdluz zewnetrznej jego scian¬ ki. Zebra takie nie sa uwidocznione na ry¬ sunku.We wspomnianym korku 3 przyrzadu oprócz przewodu doplywowego 4 wykonany jest pola¬ czony z nim przewód 8, który za pomoca prze¬ wodu 9 laczy sie z komora zaworowa 10, oraz poprzez przewód 13 posiada polaczenie z wzdluz¬ nym wydrazeniem, w którym osadzony jest przesuwnie suwak zaworu nawrotnego 11 be- dacy pod dzialaniem sprezyny srubowej 12.Suwak zaworu nawrotnego 11, przesuwajacy sie ruchem postepowo-zwrotnym i nazwany suwakiem nawrotnym, stanowi element slu¬ zacy do samoczynnej zmiany kierunku prze¬ suwania sie przyrzadu wedlug wynalazku na¬ przód lub do tylu w wydrazonym juz przez ten przyrzad kanale w gruncie.Suwak nawrotny 11 sluzy z jednej strony do zamykania i otwierania przewodu 13 pola¬ czonego za pomoca przewodu 8 z przewodem — 4 —doplywowym 4, z drugiej zas strony do lacze¬ nia zewnetrznego otworu wylotowego 14 przy¬ rzadu badz z zespolem otworów 22 i 23 cy¬ lindra 1, przeznaczonych do przesuwania na¬ przód przyrzadu, badz tez z zespolem otworów 24 i 25 cylindra 1, przeznaczonych do przesu¬ wania sie do tylu przyrzadu, przy czym su¬ wak nawrotny 11 laczy zewnetrzny otwór wy¬ lotowy 14 z poszczególnymi zespolami otworów cylindra 1 za pomoca odpowiednich przewo¬ dów wzdluznych 6 i 7.W suwaku, nawrotnym 11, wykonanym w po¬ staci zamknietego z jednej strony cylindra, wykonane sa dwa lub Wiecej otworów 15 prostopadlych do osi wzdluznej suwaka i prze¬ chodzacych przez obydwie jego scianki.W polozeniu tylnym suwaka nawrotnego 11, przedstawionym na figi 1, polaczony z atmo¬ sfera otwór wylotowy 14 laczy sie poprzez otwory 15 suwaka z przewodem wzdluznym 6 sluzacym do przesuwania naprzód przyrzadu wedlug wynalazku, natomiast polozenie przed¬ nie suwaka nawrotnego 11, pokazane na fig. 2, laczy otwór wylotowy 14 poprzez otwory 15 su¬ waka z przewodem wzdluznym 7, sluzacym do przesuwania do tylu przyrzadu wedlug wyna¬ lazku.Wykonana w korku 3 przyrzadu komora za¬ worowa 10, która poprzez przewód doplywo¬ wy 4 oraz przewody 8 i .0 polaczona jest ze zródlem sprezonego powietrza, posiada pola¬ czenie z tylna przestrzenia 16 cylindra 1 przez przewód 17, a z przednia przestrzenia 18 tegoz cylindra — przez przewód wzdluzny 5. W ko¬ morze zaworowej 10 osadzony jest dowolnego rodzaju zawór, badz np. zawór plytkewy 19, po¬ kazany na fig. 1 i 2 badz tez np. zawór suwa¬ kowy 20 uwidoczniony na fig. 3 i dalszych.Nalezy zaznaczyc, ze konstrukcja elementów sterujacych podana zostala tutaj tylko przy¬ kladowo, poniewaz moga miec zastosowanie równiez inne znane elementy sterujace, jak np. zawory kulkowe, pierscieniowe itp.Cylinder 1 posiada polaczenie ze wspomnia¬ nymi przewodami wzdluznymi 5, 6 i 7 a miano¬ wicie jest on polaczony z przewodem 5 za po¬ moca otworu 21, z przewodem 6 za pomoca zespolu otworów 22 i 23 i z przewodem 7 za pomoca zespolu otworów 24 i 25.Wewnatrz cylindra 1 jest osadzony sluzacy jako bijak .tlok 26, posiadajacy ruch poste- powó-zwrotny.Przyrzad wedlug wynalazku przedstawiony schematycznie na fig. 1—2, dziala w sposób nastepujacy.Po uruchomieniu sprezarki, ustawionej zdala od miejsca, w którym ma nastapic pograzanie sie w grunt przyrzadu wedlug wynalazku i po¬ laczonej z tym przyrzadem za pomoca gietkiego przewodu, sprezone powietrze doprowadzone do przewodu doplywowego 4 przyrzadu, plynie dalej do przewodu 8 i dalej poprzez przewód 9 trafia do komory zaworowej 10.W polozeniu wyjsciowym, przedstawionym na fig. 1, plytka zaworu 19 zamyka doplyw powietrza do tylnej przestrzeni 16 cylindra 1, natomiast poprzez przewód 5 i otwór 21 otwiera wlot do jego przedniej przestrzeni 18, wywie¬ rajac nacisk .na przednia powierzchnie ttoka- bijaka 26 i powodujac jego ruch do tylu (na rysunku w prawo).Tlok-bijak 26 poruszajac sie do tylu, zamyka swoja tylna krawedzia zespól otworów 23 cylin¬ dra 1 i tym samym odcina polaczenie tylnej przestrzeni 16 tego cylindra z zewnetrzna atmo¬ sfera przez przewód wzdluzny 6, otwory 15 suwaka nawrotnego 11 oraz otwór wylotowy 14, wskutek czego we wspomnianej tylnej prze¬ strzeni 16 cylindra 1, polaczenie której z otwo¬ rem wylotowym 14 poprzez otwór 25 i prze¬ wód 7 jest wówczas równiez zamkniete przez suwak nawrotny 11, powstawac bedzie coraz wieksze sprezanie powietrza. W dalszym swoim ruchu do tylu tlok-bijak 26 uzyskujac poloze¬ nie pokazane na fig. 1 linia kreskowa otwiera ,swoja przednia krawedzia otwór 22 cylindra 1, wskutek czego sprezone powietrze, znajdujace ,sie w przedniej przestrzeni 18 tego cylindra zacznie gwaltownie wyplywac na zewnatrz przez otwór 22 cylindra 1, przewód 6, otwory 15 •w suwaku nawrotnym 11 i otwór wylotowy 14, powodujac tym samym spadek cisnienia w przedniej przestrzeni 18 cylindra i tym sa¬ mym zatrzymanie sie bedacego w ruchu tloka- bijaka 26 w pewnej odleglosci od powierzchni 3' Jcorka 3 przyrzadu, nie uderzajac o te po¬ wierzchnie. Jednoczesnie w komorze zaworowej {10, na skutek spadku cisnienia w przedniej przestrzeni 18 cylindra, polaczonej jeszcze wów¬ czas z komora zaworowa 10, powstanie róznica cisnien miedzy przednia czescia komory zawo¬ rowej 10 polaczona poprzez przeWód 17 z tylna przestrzenia 16 cylindra 1, gdzie znajduje sk; wówczas sprezone powietrze, a tylna jej czes¬ cia oddzielona od przedniej plytka zaworu 19.Wskutek róznicy cisnien miedzy przednia i tylna czescia komory zaworowej 10 nastapi przesu¬ niecie plytki zaworu 19 w przeciwlegle skrajne- polozenie, uwidocznione na fig. 2. Ta zmiana polozenia plytki zaworu 19 powoduje zamknie- — 5 —cie wlotu sprezonego powietrza przez wzdluz¬ ny,przewód 5 do przedniej przestrzeni 18 cylin¬ dra ly i otwarcie wlotu sprezonego powietrza przez przewód 17 do tylnej przestrzeni 16 tego cylindra, wywolujac nacisk na tylna powierz¬ chnie tloka-bijaka 26 i jego ruch do przodu.Tlok-bijak 26, poruszajac sie teraz z powro¬ tem do przodu, zamyka swoja przednia krawe¬ dzia zespól otworów 22 cylindra 1 i zaczyna sprezac powietrze w przedniej przestrzeni 18 ¦tego cylindra. Poniewaz jednak otwór 22 jest umieszczony w tak dobranej odleglosci od przedniej scianki 2' cylindra 1 ze w objetosci pozostajacej miedzy tlokiem-bijakiem 26 a prze¬ dnia scianka 2' cylindra w chwili uderzenie tloka-bijaka o scianke 2' powietrze pozosta¬ jace w przedniej przestrzeni 18 cylindra nie zostanie sprezone w takim stopniu, aby do¬ równac cisnieniu, panujacemu w tylnej prze¬ strzeni 16 cylindra 1, wiec bijak 26 uderzy w przednia scianke 2' cylindra, powodujac wbi¬ cie sie na pewna glebokosc calego kadluba przyrzadu w grunt w kierunku do przodu. Jed¬ noczesnie tylna krawedz tloka-bijaka 26 otwiera otwór 23 cylindra, przez który to otwór spre¬ zone powietrze, zawarte w tylnej przestrzeni ;1& cylindra, zacznie gwaltownie wyplywac na zewnatrz przez przewód wzdluzny 6, otwory 15 suwaka nawrotnego 11 oraz otwór wylotowy 14.Na skutek róznicy ctsnien, jaka powstanie te¬ raz w komorze zaworowej 10, miedzy przednia a tylna strona plytki zaworu 19, plytka ta zo¬ stanie przesunieta z powrotem w jej polozenie wyjsciowe przedstawione na fig. 1, po czym rozpoczyna sie nastepny cykl ruchu w przy¬ rzadzie wedlug wynalazku.Nalezy zaznaczyc, ze sily, dzialajace na -ka¬ dlub przyrzadu wedlug wynalazku w chwili hamowania tloka-bijaka 26 podczas jego ruchu do tylu za pomoca sprezonego powietrza, za¬ wartego w tylnej przestrzeni 16 cylindra 1 czyli za pomoca tak zwanej „poduszki po¬ wietrznej", oraz w czasie przesuwu tloka-bi¬ jaka' do przodu, wywolane sprezonym po¬ wietrzem naplywajacym do tylnej przestrzeni 16 cylindra a skierowane do tylu, to jest w stro¬ ne przeciwna do kierunku ruchu naprzód przy¬ rzadu, sa mniejsze niz sily tarcia wywolane zakleszczajacym dzialaniem gruntu na zaostrzo¬ na glowice 2 tego przyrzadu, oraz sily tarcia powierzchni bocznej samego kadluba przyrzadu pozostajacego w gruncie. Na skutek takiego ukla¬ du sil przy ruchu do tylu tloka-bijaka nie nastepuje cofanie sie calego przyrzadu i w ten sposób nie zachodza zadne przeszkody w sy¬ stematycznym posuwaniu sie naprzód w gruncie przyrzadu wedlug wynalazku za kazdym ude^ rzeniem tloka-bijaka 26 o przednia scianke ? cylindra 1.Jak wynika z powyzszego opisu fig. 1 przed¬ stawia schemat dzialania przyrzadu wedlug wynalazku, w którym suwak nawrotny 11 przez odpowiednio dobrane cisnienie sprezonego po¬ wietrza naplywajacego ze sprezarki jest usta¬ wiony w ten sposób, ze zamyka soba przewód wzdluzny 7 ruchu wstecznego, który przez ca- Jy czas ruchu naprzód samego przyrzadu po¬ zostaje nieczynny.Fig. 2 przedstawia schemat przyrzadu wedlug wynalazku po jego przesterowaniu na ruch wsteczny. Przesterowanie takie nastepuje przez znaczne zmniejszenie cisnienia sprezonego po¬ wietrza dostarczanego przez sprezarke lub inne jego zródlo. Sprezone powietrze o znacznie zmniejszonym cisnieniu np. dwukrotnie prze¬ dostajac sie z przewodu doplywowego 4, przez przewód 8 i 13 do komory suwaka nawrotne¬ go 11 tj. do wzdluznego wydrazenia w którym jest on osadzony, nie jest w. stanie przeciwsta¬ wic sie naciskowi sprezyny srubowej 12, dzia¬ lajacej na ten suwak. Sprezyna 12 przesuwa wówczas suwak nawrotny 11 do przodu i za¬ myka jego powierzchnia czolowa przewód 13.Jednoczesnie suwak nawrotny 11 swoim ka¬ dlubem zamyka wylot na zewnatrz przewodu wzdluznego 6 dla ruchu naprzód. Niewielkie zmiany cisnienia sprezonego powietrza nie wply¬ waja na przesterowanie suwaka nawrotnego U, poniewaz przekrój przewodu 13, który jest zamkniety powierzchnia czolowa tego suwaka 11, jest znacznie mniejszy od przekroju samego suwaka i sila nacisku sprezonego powietrza na powierzchnie czolowa suwaka 11, wyznaczo¬ na przekrojem otworu 13, przy niewielkim wzroscie cisnienia nie jest w stanie przewyz¬ szyc nacisku wspomnianej sprezyny srubowej 12 i tym samym nie moze przesunac suwaka na¬ wrotnego 11 w kierunku przeciwnym.Dzialanie przyrzadu wedlug wynalazku prze- sterowanego na ruch wsteczny jest analogiczne do opisanego wyzej dzialania takiego przy¬ rzadu podczas ruchu naprzód.Róznica w dzialaniu przyrzadu w obydwu przypadkach polega jedynie na tym, ze na skutek zamkniecia przez suwak nawrotny 11 przewodu wzdluznego 6 dla ruchu naprzód i otwarcia przewodu wzdluznego 7 dla ruchu wstecz zostaje zablokowany zespól otworów 22 i 23 cylindra 1, otwarty natomiast zostaje zespól otworów 24 i 25 tego cylindra. Zespoly _ 6 —otworów 24 i 25 sa tak rozmieszczone, ze tlok- .bijak 26, poruszajac sie w cylindrze raz w jed¬ nym i nastepnie w przeciwnym kierunku, ude¬ rza w tylna powierzchnie 3' korka 3 przyrzadu, natomiast zatrzymuje sie przed przednia po¬ wierzchnia 2* cylindra 1, nie uderzajac o nia.Sily dzialajace w kierunku przeciwnym do ru¬ chu calego przyrzadu, który w tym przypadku wycofywuje sie do tylu wzdluz poprzednio wydrazonego kanalu, a powstajace w chwili za¬ hamowania tloka-bijaka przez poduszke po¬ wietrzna tworzaca sie przed przednia powierz¬ chnia 2* cylindra 1 oraz w chwili przesuwania do tylu tloka-bijaka 26 przez cisnienie spre¬ zonego powietrza, naplywajacego do przedniej przestrzeni 18 cylindra 1 — sa zrównowazone przez tarcie powierzchni bocznej kadluba przy¬ rzadu o grunt. Nalezy zaznaczyc, ze sily dzia¬ lajace w kierunku przeciwnym sa w tym przy¬ padku znacznie slabsze niz sily dzialajace w kierunku przeciwnym podczas ruchu przy¬ rzadu naprzód, a to na skutek mniejszej ener¬ gii sprezonego powietrza doplywajacego teraz pod znacznie zmniejszonym cisnieniem. Uderze¬ nia tloka-bijaka 26 o tylna powierzchnie ude¬ rzana 3* korka 3 przyrzadu sa równiez z tego samego powodu slabsze, jednak w zupelnosci wystarczaja do przesuwania do tylu przyrzadu w poprzednio wydrazonym w gruncie otworze, poniewaz opory jakie napotyka przyrzad sa równiez stosunkowo mniejsze.Na fig. 3—10 przedstawiony jest przyklad konstrukcyjnego rozwiazania przyrzadu wedlug wynalazku opartego na wyzej opisanej za¬ sadzie dzialania.Jak wynika z przekroju wzdluznego wedlug fig. 3 i przekroju poprzecznego wedlug fig. 6, przyrzad ten posiada postac zamknietego z przo¬ du cylindra 1 z przyspawana do jego przedniego konca wydrazona glowica 2 o ksztalcie zblizo¬ nym do ostroluku pocisku. Tylna czesc cylin¬ dra jest zamknieta walcowym korkiem 3, wstawionym na odpowiedniej dlugosci w wew¬ netrzne wytoczenie cylindra 1. Korek 3 jest przytrzymywany za pomoca odpowiedniej na¬ kretki pierscieniowej 27, Wkreconej w nagwin¬ towany otwór wewnetrzny cylindra 1.Wewnatrz cylindra 1 umieszczony jest tlok- bijak 26, z przodu uksztaltowany w postaci stozka scietego. Wielkosc stozka tloka-bijaka 26 jest tak dobrana, ze w chwili uderzenia tloka- bijaka o przednia powierzchnie uderzana 2', tj. W jego przednim skrajnym polozeniu, po¬ kazanym na fig. 3—5, miedzy zewnetrzna po¬ wierzchnia stozkowa tloka-bijaka 26, a wew¬ netrzna powierzchnia stozkowa przedniego Za¬ konczenia otworu cylindra 1 istnieje pewien luz dajacy przestrzen 18. Azeby istniala rów¬ niez pewna przestrzen miedzy tylna powierz¬ chnia walcowej czesci tloka-bijaka 26 a przed¬ nia powierzchnia uderzana 3' korka 3 przy¬ rzadu, na tylnej powierzchni czolowej tloka- bijaka 26 jest wykonane walcowe wydraze¬ nie 33.Wzdluz zewnetrznej scianki cylindra 1 sa wykonane w odpowiednich miejscach i na od¬ powiedniej dlugosci trzy przewody wzdluzne 5, 6 i 7 widoczne wszystkie jednoczesnie w prze¬ kroju poprzecznym przyrzadu pokazanym na fig. 6. Te przewody 5, 6 i 7 sa na zewnatrz zamkniete wygietymi w ksztalcie luku pokry¬ wami 34, odpowiednio dopasowanymi do ka¬ dluba cylindra 1 i do niego przyspawanymi.Do przyrzadu wedlug wynalazku sprezone powietrze jest doprowadzone przewodem 4 uwi¬ docznionym na fig. 4, w lamanym przekroju wzdluznym wedlug linii F — F pokazanej na fig. 9. Ten przewód 4 w ksztalcie walcowej tulei wkrecony jest w tylna powierzchnie czolo¬ wa korka 3 a wystajacy koniec 28, przystoso¬ wany jest do nasadzania elastycznego weza doprowadzajacego sprezone powietrze ze spre¬ zarki.W komorze zaworowej 10, wykonanej w kor¬ ku 3 i widocznej na fig, S, jak równiez w prze¬ kroju poprzecznym C — C na fig. 7, osadzony jest suwak zaworu 20, majacy ksztalt-t walco¬ wej tulei, przedzielonej po srodku scianka n$ dwie czesci — przednia i tylna. Zarówno przc^fe nia jak i tylna czesc tulei suwaka zaworu 20 z jednej i z drugiej strony scianki przedzie¬ lajacej, posiada na obwodzie po cztery otwo¬ ry 35. Przez te otwory 35 sprezone powie¬ trze, doplywajace przewodem 4 przez przewód 8 i przewód 9 oraz pierscieniowe wytoczenie w wewnetrznej sciance komory zaworowej 10, widoczne w przekroju poprzecznym na fig. 7, dociera do przedniej lub do tylnej czesci cy¬ lindra zaworu suwakowego 20, w zaleznosci od jego polozenia w komorze zaworowej 10.W momencie gdy zawór suwakowy 20 znajduje sie w polozeniu przedstawionym na fig. 3, to znaczy gdy jest on przesuniety do przodu, spre¬ zone powietrze doplywa w tym przypadku przez tylne otwory 35 do tylnej czesci komory zawo¬ rowej 10 a stad przez otwór laczacy wspomnia¬ na pierscieniowe wytoczenie z przewodem wzdluznym 5, wplywa do tego przewodu, a skad z kolei przez otwór 21 przedostaje sie do przed¬ niej przestrzeni 18 cylindra 1.- W przeciwleglym tylnym polozeniu skrajnym suwaka zaworu 20 sprezone powietrze doplywa poprzez przewody 4, 8 i 9 do przednich otwo¬ rów. 35 suwaka i zostaje wówczas wtlaczane do przedniej czesci kqmory zaworowej 10 a stad przez przewód 17 — do tylnej prze¬ strzeni 1$ cylindra 1." W korku 3 wykonane jest równiez wzdluzne wydrazenie, w którym osadzony jest suwak na¬ wrotny 11. Suwak ten w przekroju wzdluznym jest uwidoczniony na fig. 3, 4 i 5 oraz w prze-- kroju poprzecznym na fig. 8 i 9. Suwak nar wrotnj U, w zaleznosci od wysokosci cisnienia sprezonego powietrza doprowadzanego do ko¬ mory tego suwaka nawrotnego przez przewody 4, i i 9 oraz przez przewód 13, wywiera mniej¬ szy lub wiekszy nacisk na sprezyne srubowa 12.Przy odpowiednio dobranym i dostatecznie wy¬ sokim cisnieniu sprezonego powietrza dostar¬ czanego przez sprezarke, suwak nawrotny 11 sciska sprezyne srubowa 12 i przesuwa sie do tylu komory suwakowej, laczac w ten sposób przez swoje Cztery otwory 15 rozmieszczone na obwodzie suwaka nawrotnego 11 przez mi- mosrodowe wytoczenie, wykonane w komorze suwaka nawrotnego 11, przewód wzdluzny 6 dla ruchu naprzód z otworem wylotowym 14, zamykajac jednoczesnie swoim kadlubem po¬ laczenie przewodu wzdluznego 7 dla ruchu wstecz z otworem wylotowym 14. Wspomniane mimosrodowe wytoczenie w komorze suwaka nawrotnego 11 jest uwidocznione na fig. 8 i 9. Przy odpowiednio nizszym cisnieniu spre¬ zonego powietrza np. dwukrotnie nizszym, sprezyna srubowa 12 wywierajac na suwak nawrotny 11 nacisk wiekszy od nacisku spre¬ zonego powietrza doprowadzonego na przeciwna jego strone, przesuwa suwak nawrotny 11 w skrajne przeciwlegle polozenie i w ten spo¬ sób za pomoca otworów 15 laczy przewód wzdluzny 7 dla ruchu przyrzadu wstecz z otwo¬ rem wylotowym 14 powodujac jednoczesnie zamkniecie przez kadlub suwaka nawrotnego 11 przewodu wzdluznego 6 dla ruchu przyrzadu naprzód.Korek 3, którym jest zamkniety cylinder 1 przyrzadu posiada przedluzenie 29, Wystajace na zewnatrz nakretki pierscieniowej 27 i zao¬ patrzone w otwór sluzacy do zaczepiania liny..To przedluzenie 29 najlepiej jest wykonac jako jedna calosc z korkiem 3.Sposób dzialania przyrzadu wedlug fig. 3—12 jest identyczny ze sposobem dzialania przy¬ rzadu przedstawionego schematycznie na fig.X 12.Przyrzad wedlug. wynaiazku moze byc przy¬ stosowany zarówno do ruchu prostoliniowego jak tez i do ruchu krzywoliniowego. W celu umozliwienia ruchu przyrzadu wedlug wyna¬ lazku po torze krzywoliniowym, na przyklad po luku kolowym, stosuje sie przy tym przy- rzadnie glowice 2 osadzona pod pewnym ka¬ tem a w stosunku do osi wzdluznej kadluba przyrzadu. Od wielkosci tego kata a zalezy promien krzywizny toru, po którym^ ma poru¬ szac sie przyrzad. Przyrzad z taka glowica jest tytulem przykladu przedstawiony na fig. 11 i 12.W celu ulatwienia ruchu przyrzadu wedlug wynalazku wzdluz toru krzywoliniowego, ko¬ rzystnie jest do przedniego konca glowicy 2 przymocowac odpowiedniego ksztaltu lemiesz 30.Ponadto do walcowego kadluba przyrzadu wed¬ lug wynalazku korzystnie jest w tym przy¬ padku przymocowac podluzna pletwe 31 (fig. 12), zapobiegajaca obracaniu sie przyrzadu do¬ okola jego osi wzdluznej podczas przesuwania sie przyrzadu w wzdluz toru w ksztalcie luku.Przyrzad wedlug wynalazku moze byc zao¬ patrzony równiez w dodatkowa wymienna na¬ kretke pierscieniowa 27 z przymocowana do niego tuleja ksztaltowa 32, pokazana na fig. 13.Tuleja 32 sluzy do ewentualnego poszerzania wydrazonego juz w gruncie kanalu przez pow¬ tórne przepuszczenie tego przyrzadu przez wy¬ drazony uprzednio kanal.Nalezy zaznaczyc, ze poprzeczny przekrój cylindra 1 nie musi miec jednakowej srednicy nym miejscu na swej dlugosci lub w róznych .miejscach swojej dlugosci poszerzony, np. w ce- lu zwiekszenia srednicy korka 3. Takie zwie¬ kszenie srednicy korka 3 moze byc niekiedy potrzebne dla lepszego rozmieszczenia zarówno przewodu doplywowego 4 sprezonego powietrza jak i urzadzen sterujacych i otworu wylo¬ towego.Nalezy równiez podkreslic, ze cylinder 1 przyrzadu wedlug wynalazku nie musi posia¬ dac ksztaltu walca kolowego, lecz moze byc w pewnych przypadkach wykonany w postaci dowolnego ksztaltu graniastoslupa, np. trój¬ katnego. PL