Wynalazek dotyczy urzadzenia do kompensacji rozszerzalnosci cieplnej.W znanych urzadzeniach do kompensacji roz¬ szerzalnosci cieplnej odpowiednio ulozone narza¬ dy metalowe o róznych wspólczynnikach rozsze¬ rzalnosci laczy sie w taki sposób, ze wydluzaja sie one swobodnie w przeciwnych kierunkach dla wyrównania rozszerzalnosci cieplnej. Urza¬ dzenia te wykazuja te niedogodnosc, ze trudno je wykonac z dokladnoscia, niezbedna dla dosko¬ nalej kompensacji, ze wzgledu na bardzo rózne wspólczynniki rozszerzalnosci laczonych metali, a przy tym nie nadaja sie one przy naprezeniu przez duze sily. Poza tym moga one byc stoso¬ wane tylko w równomiernej temperaturze oto¬ czenia. Przy wiekszych naprezeniach konieczne jest zastosowanie czesci rozszerzalnych o duzej wytrzymalosci. Dla dokladnego okreslenia wagi ciezaru, czesci rozszerzalne musza posiadac do¬ stateczna dlugosc, aby mogly wykazywac wzgled¬ nie duza i dajaca sie dobrze mierzyc rozszerzal¬ nosc. Powoduje to jednak koniecznosc znaczne¬ go powiekszenia urzadzenia, tak ze np. przy wagach dzwigowych szyny i nosniki dzwigary musza byc umieszczone wyzej, dla zachowania koniecznej wysokosci podnoszenia. Prócz spo¬ wodowanego tym zwiekszenia kosztów, tego rodzaju urzadzenia wykazuja jeszcze te niedogod¬ nosc, ze zastosowanie ich w niskich halach 'war¬ sztatów nie jest mozliwe bez znacznych zmian w budowie hal Równiez urzadzenia do pomia¬ rów rozszerzalnosci, sily i dlugosci, zaopatrzone w paski oporowe, usuwaja te niedogodnosci tylko czesciowo. Urzadzenia te zaopatrzonew taw. komórki obciazeniowe skladaja sie ze sztaby sta¬ lowej o przekroju kwadratowym, na której % za¬ mocowane sa biegnace wzdluz i w poprzek cztery podluzne paski pomiarów rozszerzalno¬ sci, polaczone elektrycznie moslfciem Wheatsto- na, przy czym napiecie stale znajduje sie na dwóch .przeciwleglych narozach. Przy obciaze-' niu pasków pomiarowych, wahania napiecia mierzone sa za pomoca przyrzadu cechowanego na jednostki wagowe. Urzadzenia te, zacpa-trzone w palak i haik wlaczone sa miedzy hak dzwigu i ciezar i zwiekszaja niekorzystnie ko¬ nieczna wysokosc podnoszenia. Niezaleznie od zmniejszonej trwalosci komórek pomiarowych wskutek licznych i duzych obciazen, wyniki pomiarów zwlaszcza przy silnym, jednostron¬ nym naswietlaniu, nie sa dostatecznie doklad¬ ne do pewnych celów, z powodu znacznego za¬ klócenia równomiernego rozkladu temperatury.Wynalazek ma na celu skonstruowanie ela¬ stycznego przyrzadu o duzej wytrzymalosci kompensujacego rozszerzalnosc cieplna, który równiez przy silnym jednostronnym promienio¬ waniu cieplnym np. w odlewniach hub przy in¬ tensywnym dzialaniu slonca na otwartym po¬ wietrzu, daje korzystny rozklad temperatury i pozwala na najbardziej dokladne, dowolnie reprodukowane okreslenie wagi równiez duzych ciezarów.Narzad rozszerzalny wedlug wynalazku skla¬ da sie z umieszczonych koncentrycznie czesci cylindrycznych, których górne i dolne strony czolowe sa polaczone na przemian, lub tez w ro¬ dzaju labiryntu.Korzystne jest gdy puste przestrzenie miedzy poszczegótaymi czesciami cylindrycznymi sa wy¬ pelnione na przemian materialami o dobrym i/ lufo zlym przewodnictwie cieplnym. Pozada¬ ne jest równiez, aby powierzchnie przekrojów poprzecznych poszczególnych czesci cylindrycz¬ nych byly jednakowe lub prawie jednakowe.Korzystne jest poza tym, gdy narzad rozszerzal¬ ny posiada przekrój meandryczny.Na rysunku' przedstawiono schematycznie przyklad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku w przekroju pionowym.Na poprzecznicy 2 zawieszony jest narzad roz¬ szerzalny 1, na którym umieszczony jest nosnik 3, polaczony z hakiem. Narzad rozszerzalny «1 sklada sie z koncentrycznie umieszczonych cy¬ lindrycznych czesci 4—13, przyjmujacych ela¬ stycznie wystepujace sily, przy czym górne i dol¬ ne powierzchnie czolowe tych czesci sa polaczo¬ ne ze soba na przemian, zas otwarte u góry pu¬ ste powierzchnie 14—18 miedzy dwiema sasia¬ dujacymi czesciami cylindrycznymi moga byc wypelnione materialami dobrze przewodzacymi cieplo, najkorzystniej amalgamatem rteci, otwar¬ te zas do dolu puste powierzchnie 19—22— zlym przewodnikiem ciepla najkorzystniej welna szkla¬ na, azbestem lufo tp. Wskutek tego temperatura miedzy dwiema sasiadujacymi czesciami cylin¬ drycznymi jest prawie jednakowa nawet przy silnym jednostronnym promieniowaniu cieplnym, przy czym rozklad temperatury z zewnatrz do wewnatrz, nastepuje prawie adiabatycznie- Wskutek tego spowodowana przez czasowe pro¬ mieniowanie ciepla rozszerzalnosc cieplna w we¬ wnetrznym* cylindrze, przyjmujacym obciazenie poprzez hak dzwigu, zostaje prawie calkowicie skompensowana, co umozliwia najdokladniejsze okreslenie wagi, (które moznaby dowolna ilosc razy reprodukowac. Meandryczny przekrój umo¬ zliwia korzystna niska budowe urzadzenia, przy czym jednakowe lub prawie jednakowe po¬ wierzchnie przekrojów poszczególnych czesci cy¬ lindrycznych 4 —13, zapewniaja wysokie mozli¬ wosci naprezenia nawet przy wazeniu duzych ciezarów. PL